Các bạn !!!

Mình vừa nhận được một số thắc mắc của bằng hữu Huyền Đức ở Long Khánh...!!! Nội dung như sau:

“Chào thầy Lý Tứ,

Tôi cảm ơn thầy đã giảng rõ cho tôi về chủ đề Thập Như Thị trong hai kỳ hỏi trước. Tôi đã hiểu và trực nhận được phần nào nguyên lý vi diệu này.

Tôi là công chức nghỉ hưu nên cũng có nhiều thời gian. Gần đây tôi thường đọc các bài viết của Thầy, khi đọc về “Tứ vô ngại biện”, và nghiền ngẫm. Tôi có một vài điểm chưa thông muốn nhờ thầy giải đáp:

1. Nếu Nghĩa vô ngại biện là thông đạt bản thể (Pháp tánh), còn Pháp vô ngại biện là thông đạt hiện tượng (Pháp tướng), thì người đã thấu triệt Nghĩa có tự nhiên thành tựu Pháp vô ngại biện không, hay vẫn cần tu chứng riêng phần Sự?

2. Thầy nói ba điều đầu thuộc Đại Trí, còn Biện vô ngại biện là Đại Bi, là trí tuệ tự tại trong biện thuyết. Như vậy, có phải Biện vô ngại biện là sự viên mãn của Trí lẫn Bi, và trí tuệ rốt ráo không thể tách rời lòng từ bi lợi tha?

3. Theo thầy, hành giả cần đạt đến mức tu chứng nào mới có thể thật sự viên mãn Tứ vô ngại biện? Người chưa dứt hết phiền não có thể đạt được “vô ngại” trong biện luận chăng?

4. Làm sao để phân biệt rõ Tứ vô ngại biện của một vị Bồ Tát đã chứng đắc với tài hùng biện của người thế gian − vốn cũng có Từ và Biện xuất chúng nhưng thiếu Nghĩa và Pháp?

Rất mong nhận được câu trả lời của thầy, kính chúc thầy Lý Tứ nhiều sức khỏe!

04/10/2025 − 13:54:29 − Huyền Đức − Long Khánh”

Bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc thân mến !!!

Trước khi thảo luận các câu hỏi của bằng hữu... Lý Tứ xin có đôi lời về Tứ vô ngại biện của Phật đạo...!!!

Cũng giống như bất kì ngành nghề chuyên môn kĩ thuật nào trên đời, Phật đạo ở góc nhìn nào đó cũng có những nét đặc trưng mang tính chuyên môn kĩ thuật cao...!!! Mà đã là chuyên môn kĩ thuật thì, chỉ những ai thật sự am tường chuyên môn kĩ thuật của ngành nghề đó, mới có đủ hiểu biết sâu rộng về ngành nghề của mình... mà một người không thật sự am tường, không trải nghiệm trong nghề, không thể giải thích thoả đáng và thuyết phục mọi thắc mắc liên quan đến ngành nghề...!!!

Tứ vô ngại biện của Phật đạo, chính là bốn pháp biểu hiện sự thông tuệ giáo pháp của một người rất am tường về lãnh vực này mà, một người không am tường đến độ thông tuệ không thể có được...!!! Giống như, chỉ có những bậc thầy về y học, mới có thể giải thích một cách thoả đáng và thuyết phục những vấn đề liên quan đến y học...!!! Còn những ai, chưa đạt trình độ như vậy, dù giỏi biện thuyết cũng không thể giải thích một cách thuyết phục, rốt ráo và thông tuệ như vị thầy kia... Vì rằng, có những vấn đề liên quan đến chuyên môn kĩ thuật, cũng như những ứng dụng thực tế mà chỉ những bậc thầy từng trải nghiệm trong ngành nghề mới biết được...!!!

Bây giờ, mình xin trả lời các thắc mắc của bằng hữu Huyền Đức...!!!

- Hỏi:

“1. Nếu Nghĩa vô ngại biện là thông đạt bản thể (Pháp tánh), còn Pháp vô ngại biện là thông đạt hiện tượng (Pháp tướng), thì người đã thấu triệt Nghĩa có tự nhiên thành tựu Pháp vô ngại biện không, hay vẫn cần tu chứng riêng phần Sự?”

- Trả lời:

Tứ vô ngại biện có bốn pháp gồm: Từ vô ngại, nghĩa vô ngại, pháp vô ngại và biện tài vô ngại...!!!

Tuy liệt kê có bốn pháp...Nhưng, thật sự chỉ là bốn mặt của một vấn đề...!!! Khác hơn, bốn pháp trên là “sự hoạt dụng thiện xảo” của Bát nhã trí... Do đó, người thành tựu hay thể hiện một vô ngại, tức vị ấy có đủ Tứ vô ngại...!!!

Người còn tu chứng ở bất kì địa vị nào trong đạo pháp, đều không thể có được Tứ vô ngại biện...!!! Khác hơn, đây là một trong những điều đặc dị của bậc “vô tu vô chứng” trong đạo pháp...!!!

- Hỏi:

“2. Thầy nói ba điều đầu thuộc Đại Trí, còn Biện vô ngại biện là Đại Bi, là trí tuệ tự tại trong biện thuyết. Như vậy, có phải Biện vô ngại biện là sự viên mãn của Trí lẫn Bi, và trí tuệ rốt ráo không thể tách rời lòng từ bi lợi tha?”

- Trả lời:

Biện tài vô ngại hay Biện vô ngại biện của Phật đạo, không phải là loại biện thuyết để chứng tỏ năng lực của mình trước quần chúng, hoặc tranh biện để hơn người...!!! Mà, nó là công cụ tối thiện xảo phát xuất từ Tứ vô lượng tâm, để Phật và Bồ tát giúp người vượt qua hai chướng đạo, đó là “Tồi tà hiển chánh” và “Đoạn mê khai giác”... Sau đó người ấy tìm thấy cơ hội kiến đạo...!!!

- Hỏi:

“3. Theo thầy, hành giả cần đạt đến mức tu chứng nào mới có thể thật sự viên mãn Tứ vô ngại biện? Người chưa dứt hết phiền não có thể đạt được “vô ngại” trong biện luận chăng?”

- Trả lời:

Muốn thành tựu Tứ vô ngại biện, vị này phải thành tựu hai thứ thông là, “Thuyết thông” và “Tông thông”...!!!

* Thuyết thông: Như người chủ nhà biết rõ căn nhà của mình ở vị trí nào, cũng như có năng lực hướng dẫn mọi người tìm đến căn nhà của mình, dù người ấy xuất phát bất kì ở đâu trên thế giới này một cách chính xác, nhanh chóng và an toàn nhất...!!!

* Tông thông: Như gia chủ biết rõ công dụng từng món đồ trong nhà, cũng như các món đồ ấy mua sắm ở đâu, lúc nào, trị giá, địa chỉ mua sắm, hiện tại món đồ đó đang để ở đâu trong nhà...từ những món có giá trị như châu báu, cho đến cây kim sợi chỉ, kể cả một cái nồi thủng đáy chưa kịp bán ve chai, v.v... Những thứ mà người ngoài không thể nào biết được...!!!

Tóm lại, vị có đủ hai thứ thông, có thể tuyên thuyết một cách tường tận từng cung đường của đạo pháp và hướng dẫn người hữu duyên, tuần tự thành tựu tất cả các đạo quả trong Phật đạo một cách chính xác như pháp...!!!

Người chưa dứt phiền não, nếu thấu suốt “phiền não, bồ đề tánh không hai”, cũng có thể thành tựu Tứ vô ngại...!!! Tuy nhiên, Phật dạy, hạng này xuất hiện trong đời hiếm như hoa Ưu đàm bát la hay Kì Lân trong loài người... không phải ai cũng được...!!! Còn lại, tất cả đều phải dứt phiền não rồi sau đó học trí tuệ mới “có cơ may” thành tựu Tứ vô ngại...!!!

- Hỏi:

“4. Làm sao để phân biệt rõ Tứ vô ngại biện của một vị Bồ Tát đã chứng đắc với tài hùng biện của người thế gian − vốn cũng có Từ và Biện xuất chúng nhưng thiếu Nghĩa và Pháp?”

- Trả lời:

Thật ra, rất khó để một người không am tường Phật đạo có thể nhất thời nhận ra sự khác biệt giữa Tứ vô ngại biện và Biện thông thế trí...!!!

Riêng người có tài hùng biện của thế gian chỉ có thể giỏi “từ ngữ” thuộc pháp thế gian, chứ họ chẳng thể thấu đạt các từ ngữ mang trong nó nội hàm sâu thẳm của giáo pháp, cũng như từ ngữ hàm chứa sự ẩn mật của cảnh giới xuất thế...!!! Cho nên, hùng biện ở đời là giỏi “hùng biện thế gian” chứ không phải “vô ngại biện” trong đạo pháp...!!!

Tuy một người bình thường khó nhận biết, nhưng ta có thể căn cứ vào những chi tiết của hai thứ thông đã nêu ở câu hỏi (3), các chi tiết ấy là những thứ mà một người không thông thuộc giáo pháp, chỉ dựa vào sức hùng biện thế gian không hề biết được, để từ đó ta suy ra người thuyết thuộc hạng nào...!!!

Thứ hai, nhìn vào kết quả sau mỗi lần nghe thuyết, ta có thể tự đánh giá như, sau khi nghe thuyết ta có thấy rõ con đường và mục tiêu của giáo pháp là gì ??? Khổ, phiền não, kiết sử, mê mờ, lậu hoặc trong ta có giảm hay không ??? Thanh tịnh, an vui có hiện ???, v.v... Nói chung, lời thuyết nào giúp ta đạt được các mục tiêu của đạo pháp thì ta chấp nhận... Lời thuyết nào khiến ta ngày một mơ hồ, phiền muộn, mê mờ, nhân ngã, chấp nhất, đấu tranh, không thấu triệt nghĩa lí, chẳng biết mục tiêu cũng như con đường ta sẽ đi là gì, đời đạo lung tung, thế gian xuất thế lộn xộn, v.v... thì ta có thể coi lại...!!!

Hy vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc có cái nhìn khái quát về Tứ vô ngại của Phật đạo...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

04/10/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thư phản hồi và hai câu hỏi của bằng hữu Huyền Đức ở Long Khánh !!! Nội dung như sau:

“Chào thầy Lý Tứ!

Lời đầu tiên, Huyền Đức tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến thầy đã không quản ngại thời gian và tâm sức để trả lời tận tường những thắc mắc của tôi. Đặc biệt, tôi rất cảm động trước những lời động viên, khích lệ đầy chân tình mà thầy dành cho “cái lứa cận địa viễn thiên” như chúng ta. Đúng là ở cái tuổi này, sợi dây kinh nghiệm đã gần hết, nhưng chính sự trải nghiệm đủ đầy của đạo và đời lại là động lực thúc đẩy chúng ta càng phải tinh tấn tìm cầu “ý nghĩa đích thực” của đạo pháp để không uổng phí những milimet cuối cùng. Tôi nguyện sẽ “chân cứng đá mềm” như lời chúc của thầy.

Tôi thấy đồng cảm với thầy khi nhấn mạnh rằng, Thập Như Thị không chỉ dừng lại ở nguyên lý trừu tượng, mà còn là phương pháp sinh động để Bồ Tát vận dụng vô lượng pháp lành tùy căn cơ hữu tình. Đọc đến đoạn thầy nhắc bốn câu kệ trong kinh Hoa Nghiêm, tôi thật sự rúng động − như thấy rõ cả một tấm bản đồ thâm diệu của đạo pháp, nơi tâm thức chính là gốc của muôn duyên.

Lại càng xúc động hơn khi thầy ví “nghe như vầy” và “không nghe như kia” với tiếng trống đánh thức người mê ngủ. Câu ví đó vừa giản dị, vừa thấm thía. Đúng như thầy nói, văn tự có hay đến đâu cũng chẳng thay thế được trực nghiệm. Tôi đọc mà như được gõ một tiếng chuông ngay nơi tâm mình.

Để có thể nghiền ngẫm sâu hơn nữa về học thuyết quan trọng này, tôi xin phép được nêu thêm một vài thắc mắc nhỏ:

1. Thầy có đề cập đến việc Bồ tát phải “trực nhận” và “thấu thị để trực nhận” nguyên lí Thập Như Thị. Thầy có thể nói rõ hơn, sự khác biệt giữa hai quá trình nhận thức này là gì?

2. Như thầy nói Thập như thị là học thuyết để Bồ Tát ứng dụng trong quá trình giáo hóa. Tôi hiểu đây là mục đích trong đạo và phạm vi là “tâm thức” chúng sanh. Nhưng thầy cũng có nói Thập Như Thị nếu ứng dụng thông suốt trong thế gian đạo có thể giúp người thành công trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị… Tôi hiểu đây lại là mục đích ở đời và phạm vi rất rộng, không chỉ gói gọn trong “tâm thức”. Xin thầy giảng rõ giúp tôi hai ý này?

Tôi xin ghi ơn thầy một lần nữa và kính chúc thầy luôn an lạc, tinh tấn để tiếp tục khai thị cho chúng tôi trên con đường đạo pháp.

30/09/2025 − 8:33:01 − Huyền Đức − Long Khánh”

Bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc thân mến!!!

Về nội dung các câu hỏi, xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

“1. Thầy có đề cập đến việc Bồ tát phải “trực nhận” và “thấu thị để trực nhận” nguyên lí Thập Như Thị. Thầy có thể nói rõ hơn, sự khác biệt giữa hai quá trình nhận thức này là gì?”

- Trả lời:

a) Thông thường, khi tiếp cận một vấn đề nào đó từ thấy, nghe, v.v... người ta có khuynh hướng căn cứ vào các thông tin đã tiếp nhận, sau đó đưa các thông tin ấy lên não bộ để tổng hợp, phân tích, đánh giá... và dựa vào kinh nghiệm hoặc tri thức để tìm ra các mặt lợi hại... sau đó đưa ra kết luận cuối cùng hoặc biện pháp xử lí...!!!

Cách giải quyết này thuần tuý thế gian đạo... Nó tuỳ thuộc vào quan điểm, kinh nghiệm, tri thức, tình cảm, toan tính, lợi ích... Do đó hoàn toàn “không như pháp”...!!!

b) Ở nhãn quan xuất thế thì khác, khi tiếp cận một thông tin... Do quá trình giác ngộ và thức đã thành trí, cũng như phản xạ tự nhiên của nhãn quan xuất thế... Người này, không chạy theo thông tin, không đưa thông tin lên não bộ, v.v... như thế gian... mà, chỉ coi thông tin là thứ “nguyên liệu thô”... Với nhãn lực đã thành tựu, họ vượt qua lớp nguyên liệu thô ấy (gọi là thấu thị) để “trực nhận những giá trị” ẩn tàng trong khối thông tin ấy...!!! Ví dụ: Khi Lục Tổ nghe Ngũ Tổ giảng kinh Kim Cang... Lục Tổ với sức giác ngộ của tự thân khi nghe (thấu thị), đã trực nhận ý nghĩa sâu thẳm từ những gì Ngũ Tổ giảng giải và kết luận bằng hai chữ “nào dè”...!!! Hai chữ “nào dè” trong trường hợp này, cho thấy Lục Tổ phát hiện ra điều gì đó mới mẻ, hay ho hơn những thứ đã thấy trước đó... Hai tiếng “nào dè” của Huệ Năng lúc này, biểu hiện toàn bộ tâm trạng vui mừng, thảng thốt, bất ngờ, lí thú...!!!

c) Ở cảnh giới xuất thế gian thượng thượng thì lại càng khác, khi tiếp nhận một thông tin... Trong từng chi tiết (câu, chữ), hoặc một mảnh ghép, hay toàn bộ thông tin... Với nhãn lực siêu việt, vị ấy “trực nhận” “tất cả ý vị thẩm sâu sai biệt” ở từng chữ, từng câu, từng mảnh ghép hay toàn bộ thông tin do uy lực của Tứ vô ngại trí và Tứ vô sở uý...!!!

Đây là lí do vì sao, Phật đạo đỉnh cao có “Đại thừa vô lượng nghĩa” (tức một từ, một dụ, một pháp, v.v...) có thể phân tích giảng nói thành vô lượng nghĩa sai biệt tuỳ duyên chúng sanh (tuỳ căn cơ)...!!! Điều thú vị này, ta có thể thấy ở Lục Tổ Huệ Năng trong cơ giáo hoá... Là người không biết chữ nhưng, khi có người cầu giảng kinh, Huệ Năng nhờ người đọc và ngay lập tức cắt nghĩa lời kinh đó một cách như pháp, tương ưng với căn tánh người nghe...!!! Điều thú vị này, được Huệ Năng phát biểu bằng câu nói bất hủ: “Diệu lí chư Phật, can hệ gì đến văn tự”...!!!

Cảnh giới này, ta cũng thường bắt gặp ở cách thuyết pháp của Phật... Cũng pháp đó, với người này Thế Tôn giảng thế này, với người kia hay hội chúng kia Thế Tôn giảng thế kia...Tuy trong cách giảng, ý nghĩa mỗi lần tuyên thuyết rất khác nhau, nhưng sau khi nghe, thính chúng đều thành tựu đạo quả như pháp...!!! Đúc kết tính siêu việt này, Phật dạy: “Như Lai thuyết pháp thượng, trung, hạ đều thiện”... Có nghĩa, tuy mỗi thời Phật giảng giải khác nhau, nhưng tất cả đều cùng một ý vị, một mục đích...!!!

- Hỏi:

“2. Như thầy nói Thập như thị là học thuyết để Bồ Tát ứng dụng trong quá trình giáo hóa. Tôi hiểu đây là mục đích trong đạo và phạm vi là “tâm thức” chúng sanh. Nhưng thầy cũng có nói Thập Như Thị nếu ứng dụng thông suốt trong thế gian đạo có thể giúp người thành công trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị… Tôi hiểu đây lại là mục đích ở đời và phạm vi rất rộng, không chỉ gói gọn trong “tâm thức”. Xin thầy giảng rõ giúp tôi hai ý này?”

- Trả lời:

Một học thuyết, một nguyên lí, một câu chuyện, một pháp, v.v... tự bản chất chẳng hữu vi, chẳng vô vi, chẳng phi hữu vô... Chẳng thế gian, chẳng xuất thế gian, chẳng xuất thế gian thượng thượng...!!!

Khi nào, học thuyết, nguyên lí, câu chuyện, pháp... đó được triển khai ở thế gian thì, nhất định nó trở thành pháp thế gian và phạm vi ứng dụng thuộc thế gian đạo...!!!

Ngược lại, cũng những thứ ấy, khi được tuyên thuyết ở hội chúng xuất thế hoặc xuất thế gian thượng thượng thì, nhất định nó phải được thấy, biết, hiểu, v.v... và ứng dụng bằng chính ý nghĩa cùng nội hàm của các đạo ấy...!!!

Thập như thị cũng như vậy... Khi tuyên thuyết ở hội chúng xuất thế gian thượng thượng như pháp hội Diệu Pháp Liên Hoa thì phải biết rằng, đây là các pháp mà Bồ tát nhất thừa phải thấu đạt để làm hành trang trên con đường giáo hoá...!!!

Và, nếu Thập như thị được ứng dụng ở thế gian thì, đây là mười nguyên lí mang tính khoa học, logic... giúp dễ thành công trong một số lĩnh vực nào đó...!!! Ví dụ: Khi có người đầu tư một ngân khoản thế này (nhân như vậy); Nếu biết kết hợp với cổ đông, cùng các loại đòn bẩy tài chính khác, trong điều kiện thị trường và sản phẩm như vậy (duyên như vậy); Cộng nỗ lực của toàn công ty như lập kế hoạch, nghiên cứu thị trường, tìm kiếm xác định khách hàng tiềm năng, tiếp cận khách hàng, giới thiệu tư vấn sản phẩm, giải đáp thắc mắc, thuyết phục, chốt đơn hàng, và chăm sóc khách hàng sau bán như vậy (lực như vậy); Gồm hệ thống logistics và chuỗi cung ứng như vậy (tác như vậy), v.v... và, v.v... Tất yếu, kết quả cuối cùng nó phải như vậy... như vậy... như vậy (như bổn mạt)...!!!

Trong tất cả các giai đoạn của Thập như thị, nếu thông suốt và khéo ứng dụng, ta có thể biến từng giai đoạn trong hệ thống thành động lực chính cho toàn hệ thống...!!!

Hy vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc nhận ra sức hoạt dụng vô biên của Thập như thị...!!! 

Chúc mọi người an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

30/09/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình rất vui, khi nhận được thắc mắc lần thứ ba của bằng hữu Huyền Đức ở Long Khánh gởi về chuyên mục...!!!

Lời đầu tiên, Lý Tứ xin chân thành cảm ơn bằng hữu Huyền Đức đã tin tưởng và tiếp tục gởi câu hỏi, trên tinh thần “lợi hoà đồng quân” của đạo pháp...!!!

Nếu đúng như thông tin hiển thị trên bảng tính... Bằng hữu Huyền Đức với mình cùng một lứa...!!! Cái lứa mà, người xưa gọi là “cổ lai hi”... Cái lứa mà, có thể dõng dạc tuyên bố với loài người rằng: “Đã nếm trải đủ ngọt bùi của đạo và đời”... Cái lứa mà, có thể nhận ra điều gì được tạm coi là đúng của đạo hay đời, cái gì ngược lại... Cái lứa mà, “sợi dây kinh nghiệm” đã rút đến gần đoạn cuối... Cái lứa mà, sau khi rút đến những milimet cuối cùng của sợi dây kinh nghiệm thì, chẳng còn cơ hội tận hưởng thành quả đã rút của một đời người...!!! Do cùng trang lứa, mình rất đồng cảm và trân trọng những cố gắng tham cứu học tập ở cái tuổi “cận địa viễn thiên” này...!!! Chúc bằng hữu Huyền Đức “chân cứng đá mềm” trên hành trình đi tìm “ý nghĩa đích thực” của đạo pháp...!!!

Sau đây là nội dung thư của bằng hữu ấy gởi về chuyên mục chiều nay:

“Chào thầy Lý Tứ!

Lời đầu tiên tôi chân thành cảm ơn thầy đã trả lời tận tình những câu hỏi của tôi. Đọc phần trả lời của thầy tôi thấy sáng rõ hơn về bản chất luật nhân quả.

Trong bài trả lời thầy có nói đến học thuyết “thập như thị” − công nghệ của Đạo (logic học Phật giáo) − điều này khiến tôi rất tò mò. Tôi đã tìm đọc các bài viết của thầy về chủ đề “thập như thị” đó là bài “Thập Như Thị và Nhân Duyên” cùng “Thập Như Thị. Tập Nhân. Giao Báo”. Nội dung rất sâu sắc, mở ra cho tôi nhiều gợi ý trong việc tu học. Tuy vậy, tôi vẫn còn vài điều mong được thầy làm rõ thêm:

1. Trong hai bài viết, “Thập Như Thị” được mô tả là mười phạm trù: Nhân, Duyên, Quả, Báo, Tánh, Tướng, Thể, Lực, Tác, Bổn Mạt. Có chỗ thầy nói nó vừa là nguyên lý, vừa là phương pháp. Vậy xin thầy nói rõ hơn, khi nào coi nó là nguyên lý, khi nào coi nó là phương pháp để ứng dụng tu tập?

2. Trong bài “Thập Như Thị. Tập Nhân. Giao Báo”, thầy nói tới việc “như thị” không được hiểu theo cách thường (“như cái gì”) mà là “không như cái gì hết”. Nếu “như thị” là không như cái gì, thì làm sao các phạm trù như nhân, duyên, quả, báo, tánh, tướng… có thể hiện hữu? Thế nào là “mười chẳng khác một, một chẳng khác không”?

3. Trong bài viết nói “tu hành là làm sạch tập nhân vô hình đó” − thầy có thể nói cụ thể hơn phương pháp làm sạch thế nào để nhân không sanh, rồi báo, tướng, lực, tác… cũng không hiện?

4. Trong bài “Tập Nhân. Giao Báo”, thầy nói đến việc “tập nhân” là cái gốc, còn “giao báo” là điều kiện phát khởi. Xin thầy giảng thêm: “tập nhân” và “giao báo” nằm ở đâu trong mười phạm trù “Thập Như Thị”? Hay đó là cách diễn giải để chúng ta dễ thấy sự vận hành nơi tâm?

5. Tôi vẫn còn phân vân về mối quan hệ giữa “Thập Như Thị” và “Mười Hai Nhân Duyên”. Xin thầy khai thị: Thập Như Thị có bao hàm Mười Hai Nhân Duyên, hay đây là hai hệ nguyên lý song song? Và khi một duyên trong Mười Hai Nhân Duyên bị đoạn diệt thì luân hồi chấm dứt, vậy trong Thập Như Thị, điều gì tương ứng để dẫn đến sự giải thoát?

6. Trong hai bài, thầy cũng giải thích ý nghĩa “Tôi nghe như vầy” là chính mình thực nghiệm, không qua trung gian. Xin thầy chỉ rõ: Bằng cách nào có thể thực sự đạt đến “cái nghe rỗng rang, không có bóng dáng của nhĩ thức” mà thầy đã đề cập?

Tôi xin ghi ơn thầy đã dày công biên soạn và giảng giải những vấn đề sâu xa này.

25/09/2025 − 15:31:09 − Huyền Đức − Long Khánh”

Bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc thân mến !!!

Lý Tứ xin được lần lượt trả lời các câu hỏi như sau:

- Hỏi:

“1. Trong hai bài viết, “Thập Như Thị” được mô tả là mười phạm trù: Nhân, Duyên, Quả, Báo, Tánh, Tướng, Thể, Lực, Tác, Bổn Mạt. Có chỗ thầy nói nó vừa là nguyên lý, vừa là phương pháp. Vậy xin thầy nói rõ hơn, khi nào coi nó là nguyên lý, khi nào coi nó là phương pháp để ứng dụng tu tập?”

- Trả lời:

a) Học thuyết Thập Như Thị được Phật giới thiệu trong phẩm Phương Tiện của kinh Diệu Pháp Liên Hoa...!!!

Diệu Pháp Liên Hoa là loại kinh giúp ba thừa sau khi giải quyết tự thân (tự độ), đồng vào nhất thừa để học trí tuệ...!!!

Trong quá trình học trí tuệ (còn gọi là khai, thị, ngộ, nhập Phật tri kiến; hay học Nhất thiết trí; hoặc học Bát nhã), Bồ tát nhất thừa phải thông suốt học thuyết Thập Như Thị... Thông suốt học thuyết này, Bồ tát thành tựu hai (2) trong bốn (4) Ba la mật của Đạo nhất thừa... Đó là, Phương tiện Ba la mật và Lực Ba la mật...!!!

* Muốn thành tựu Lực Ba la mật... Bồ tát phải “trực nhận” (không phải học bằng cách nghe thầy giáo giảng giải như học thế pháp) để thấu suốt “Pháp nhĩ như vậy”... Tức, thấu suốt nguyên lí vận hành của tất cả các loại tâm thức hữu tình thuộc 10 pháp giới, thông qua nguyên lí Thập như thị “cho từng pháp giới”...!!!

* Muốn thành tựu Phương tiện Ba la mật... Bồ tát phải “thấu thị để trực nhận” cách thức, thời điểm, đối tượng, căn cơ, v.v... mà Bồ tát có thể tương tác các pháp lành (tương ưng) lên tâm thức của hữu tình đó... Có trực nhận như vậy, mới đủ điều kiện tạo ra động lực tối ưu, giúp hữu tình kia “căng buồm đúng hướng” đưa con thuyền “Bát Nhã” xuyên biển “Đại Giác” mau chóng đến mục tiêu trước mắt (gồm Thập trụ và Thập địa) mà Bồ tát đã định trước cho từng loại hữu tình, của từng pháp giới sai biệt, trong từng giai đoạn khác nhau...!!! Điều này, liên hệ đến câu trả lời số (1) kì 34/2025 của bằng hữu Huyền Đức về việc “tác thành nhân mới”... Bằng hữu có thể xem lại...!!! Xin trích đoạn ngắn: “Sở dĩ, Phật đạo làm được điều này là, nhờ thấu suốt quy trình vận hành từ nhân đến quả...!!! Trong sự vận hành đó, ở mỗi giai đoạn, cho phép chánh pháp tác một số chất liệu cần thiết, đủ mạnh...”  Trích trả lời kì 34/2025...!!!

Cứ như thế, Thập như thị vừa là nguyên lí, vừa là phương pháp, Bồ tát sử dụng nguyên lí này, giúp hữu tình lần lượt vượt qua hành trình 20 mục tiêu (nói lược của 55 mục tiêu trong kinh Lăng Nghiêm hoặc Hoa Nghiêm) trước mắt để cập bến “Đại Giác” an toàn...!!!

Điều này, được Hoa Nghiêm Kinh mô tả khái quát qua bốn câu kệ sau:

“Nhược nhân dục liễu tri
Tam thế nhất thiết Phật
Ưng quán pháp giới tánh
Nhất thiết duy tâm tạo...!!!”

Bốn câu kệ này có nghĩa: “Nếu có người muốn biết rõ, đích đến và đường đi của ba đời chư Phật, phải quán thấu suốt tính chất của 10 pháp giới, những pháp giới ấy đều do tâm thức biến hiện” (Lý Tứ phỏng dịch theo đương cơ bài viết này).

Và, Phật cũng tuyên thuyết ý vị thẩm sâu của Thập như thị qua lời dạy:

“Duy Phật dự Phật, nãi năng cứu tận chư pháp thật tướng. Sở vị chư pháp như thị tướng, như thị tánh, như thị thể, như thị lực, như thị tác, như thị nhân, như thị duyên, như thị quả, như thị báo, như thị bổn mạt cứu cánh đẳng...!!!”

Nghĩa là: “Chỉ có Phật cùng Phật mới có thể thấu tột tướng chân thật của các pháp, nghĩa là các pháp: Tướng như vậy, tánh như vậy, thể như vậy, lực như vậy, tác như vậy, nhân như vậy, duyên như vậy, quả như vậy, báo như vậy, trước sau rốt ráo như vậy” (Trích Diệu Pháp Liên Hoa)

b) Thập như thị, không phải học pháp của người tu ứng dụng trong quá trình tự độ của ba thừa... Mà đây là học thuyết mà Bồ tát nhất thừa sau khi “thấu thị bằng trực nhận”, biết cách hoạt dụng vô lượng Pháp lành, Tam muội môn, Giải thoát môn trong hành trình giáo hoá...!!!

Để thấu thị được học thuyết này, Bồ tát phải viên mãn phần tự độ... Vì chưa xong phần tự độ (tâm như hư không) thì không thể khai Huệ nhãn để thấu thị và trực nhận trong quá trình học tập...!!! Đây là cách học mà Thiện Tài Đồng Tử đã sử dụng trong hành trình học Nhất thiết trí từ các Thiện tri thức, hoặc Tát Đà Ba Luân cầu Bát nhã ở đại sư Đàm Vô Kiệt...!!! Và, đây cũng là lí do vì sao, trong pháp hội Diệu Pháp Liên Hoa, 500 tăng thượng mạn (chưa đủ năng lực, trình độ mà tưởng đủ) không thể tiếp tục tham dự lớp học, phải tự động rời pháp hội (để nhập lại chúng hữu học mà học các pháp căn bản của đạo)...!!!

- Hỏi:

2. Trong bài “Thập Như Thị. Tập Nhân. Giao Báo”, thầy nói tới việc “như thị” không được hiểu theo cách thường (“như cái gì”) mà là “không như cái gì hết”. Nếu “như thị” là không như cái gì, thì làm sao các phạm trù như nhân, duyên, quả, báo, tánh, tướng… có thể hiện hữu? Thế nào là “mười chẳng khác một, một chẳng khác không”?

- Trả lời:

a) Nếu “như thị” mà thấy “như cái gì đó” thì, như thị bây giờ trở thành pháp “hữu vi thế gian”, chẳng phải “vô vi xuất thế” của đạo Nhất thừa...!!!

b) Thập như thị nếu ứng dụng thông suốt trong thế gian đạo... Mười pháp này, có thể giúp người thành công trong nhiều lãnh vực như: Kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao, v.v... !!!

c) Về câu hỏi: “Thế nào là “mười chẳng khác một, một chẳng khác không”? Xin xem trả lời ở câu số (5) của bài viết...!!!

- Hỏi:

“3. Trong bài viết nói “tu hành là làm sạch tập nhân vô hình đó” − thầy có thể nói cụ thể hơn phương pháp làm sạch thế nào để nhân không sanh, rồi báo, tướng, lực, tác… cũng không hiện?”

- Trả lời:

Muốn làm sạch tập nhân (loại nhân vô hình nhưng có ảnh)... Người tu hành phải dùng giác lực, lần lượt tịch diệt hình ảnh của nó thông qua các thứ hành giả có thể cảm nhận trong đời sống như khổ, phiền não, kiết sử, lậu hoặc, v.v... Sau khi ảnh diệt, hết nhiễm ô che chướng, như hồ nước trong suốt, đứng lặng, vị ấy tự mình thấy, hoặc nhờ người (đạo sư) chỉ cho thấy các “tập nhân vô hình” ấy ở đâu dưới đáy hồ, và vị ấy tự tịch diệt chúng bằng sức giác ngộ của tự thân thông qua Pháp nhãn... Nếu không tuần tự tịch diệt từng phần như vừa nêu, bậc thắng căn có thể tự ngộ để tịch diệt ảnh (bổn lai vô nhất vật của Huệ Năng), rồi sau đó nhờ người chỉ, giống Huệ Năng đêm ấy lên thất Tổ... Sau khi thấy được, bèn thốt lên “nào dè”....!!! Nói chung, đốn ngộ hay tiệm tu, cũng đều phải trải qua hai giai đoạn, đó là “tịch ảnh và diệt hình”...!!!

- Hỏi:

“4. Trong bài “Tập Nhân. Giao Báo”, thầy nói đến việc “tập nhân” là cái gốc, còn “giao báo” là điều kiện phát khởi. Xin thầy giảng thêm: “tập nhân” và “giao báo” nằm ở đâu trong mười phạm trù “Thập Như Thị”? Hay đó là cách diễn giải để chúng ta dễ thấy sự vận hành nơi tâm?”

- Trả lời:

Tập nhân nằm trong A lại da... Giao báo nằm trong tánh giác...!!! Hai thứ này hình thành và hiện khởi theo nguyên lí Thập như thị... Chứ chúng không có trong Thập như thị...!!!

Ví dụ như người nằm mơ... Giấc mơ có được là do cộng hưởng những thông tin tích trữ từ A lại da (nhân như vậy), khi ngủ đủ duyên (duyên như vậy), tánh giác không tiếp với ngoại trần, nó quay lại tiếp với nội trần từ A lại da cho ra giấc mơ (quả như vậy) và khiến trong mơ ta vui hay buồn (báo như vậy), v.v... !!! Theo những gì vừa diễn giải... Ta thấy tập nhân là cái gốc của giấc mơ và ngủ để giao báo (tánh giác) tiếp nội trần là điều kiện hình thành giấc mơ...!!!

- Hỏi:

“5. Tôi vẫn còn phân vân về mối quan hệ giữa “Thập Như Thị” và “Mười Hai Nhân Duyên”. Xin thầy khai thị: Thập Như Thị có bao hàm Mười Hai Nhân Duyên, hay đây là hai hệ nguyên lý song song? Và khi một duyên trong Mười Hai Nhân Duyên bị đoạn diệt thì luân hồi chấm dứt, vậy trong Thập Như Thị, điều gì tương ứng để dẫn đến sự giải thoát?”

- Trả lời:

a) Mười hai nhân duyên là một trong những công cụ (pháp lành) giúp Bồ tát sử dụng nguyên lí Thập như thị để hướng chúng sanh đến một đạo quả nào đó... Ta có thể tạm hiểu: 12 nhân duyên như một trong những “công cụ lao động linh hoạt” tối ưu... Bồ tát dùng công cụ này để đào các tầng đất theo nguyên lí Thập như thị một cách khoa học, làm nên cái giếng tinh khiết, giúp người có nước sạch sử dụng...!!! Công cuộc Bồ tát nhất thừa đào bới tâm thức chúng sanh để giúp chúng sanh ấy thực chứng an vui, thanh tịnh, thuần khiết cũng gần giống như vậy...!!!

Phật đạo có vô lượng công cụ, kinh gọi là “vô lượng pháp môn”, chứ không riêng gì 12 nhân duyên... Mỗi công cụ, phù hợp với một công việc, hay mỗi pháp lành phù hợp với một loại tâm cơ nào đó trong 10 pháp giới, trừ pháp giới chư Phật vì pháp giới ấy thường...!!! Tính chất đặc thù của Thập như thị, mỗi một giai đoạn trong hệ thống, đều ẩn chứa nội hàm của toàn hệ thống... Và trong các giai đoạn của toàn bộ hệ thống, tuỳ vào sự chuyển biến tâm thức của hữu tình, Bồ tát có thể thay đổi, hoặc tăng giảm pháp lành...!!! Giống như chữa bệnh, tuỳ giai đoạn điều trị, thầy thuốc có thể thay đổi thuốc cùng phương thức điều trị...!!!

b) Đối với sức thiện xảo của trí tuệ... Khi Bồ tát sử dụng Thập như thị để làm thay đổi tâm hành của một hữu tình bằng một pháp lành nào đó thì, trong mười giai đoạn ấy, Bồ tát xét thấy “thời cơ chín mùi” ở bất kì giai đoạn nào, cũng có thể kết thúc toàn hệ thống... Do tính chất “một là tất cả, tất cả là một” (nhất tức nhất thiết, nhất thiết tức nhất) hay “nhất chơn, nhất thiết chơn” (một chơn, tất cả đều chơn) của xuất thế pháp...!!! Điều này cũng gần giống nguyên lí vận hành 12 nhân duyên, khi một duyên tịch diệt, lập tức các duyên còn lại cũng tịch diệt...!!!

- Hỏi:

“6. Trong hai bài, thầy cũng giải thích ý nghĩa “Tôi nghe như vầy” là chính mình thực nghiệm, không qua trung gian. Xin thầy chỉ rõ: Bằng cách nào có thể thực sự đạt đến “cái nghe rỗng rang, không có bóng dáng của nhĩ thức” mà thầy đã đề cập?”

- Trả lời:

Muốn “nghe như vầy”, hành giả phải “không nghe như kia”...!!!

* Nghe như vầy là: Nghe cái thanh tịnh, rỗng rang của tâm thức...!!!

* Không nghe như kia là: Không nghe (thấy, đón nhận) tiền cảnh thông qua suy lường của thức mê...!!!

Bằng hữu Huyền Đức ui!!! Cái vụ nghe như vầy mà không nghe như kia...Tôi chỉ có thể viết đến thế là cùng... Vì, nó thuộc diện “khai thị trong đương cơ”... Người nghe nhận là nhận liền, mọi giảng giải bằng văn tự đều khó có thể giúp người “nghe như vầy” mà chỉ làm tăng trưởng “thấy như kia”...!!! Giống như tiếng trống giúp người ngủ mê tỉnh giấc, mọi bài văn mô tả tiếng trống được coi là hay nhất thế gian, cũng khó có thể làm thay công việc của tiếng trống là: “giúp cho người tỉnh giấc”...!!! Hy vọng sau những lời chân tình này, bằng hữu “hoát nhiên nhận ra điều gì đó” để “nghe như vầy” chứ không “nghe như kia” chắc là Lý Tứ vui lắm...!!!!!!!!

Bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc thân mến...!!!

Một lần nữa, Lý Tứ chân thành cảm ơn bằng hữu Huyền Đức đã gián tiếp giúp một tay, mà cả ngày nay Lý Tứ chưa tìm ra một đương cơ nào tốt hơn...!!!

Tất cả HĐ Lý Gia thân mến !!!

Thập như thị là một học phần quan trọng trong giáo trình lớp GPNC mà chúng ta sắp khai giảng...!!!

Hôm nay đúng là “hay không bằng hên”... Học phần quan trọng Thập như thị đã có cơ duyên để mình giới thiệu đến các bạn... Các bạn hãy đọc thật kĩ toàn bài viết, đọc nhiều lần, nghiền ngẫm, rồi trực nhận Thập như thị là thứ gì và ứng dụng ra sao...!!! Làm được như thế, nhất định khả năng các bạn ngồi lại lớp rất cao... Bằng ngược lại, sẽ giống 500 bằng hữu trong pháp hội Diệu Pháp Liên Hoa một đi, đợi mai mốt trở lại đăng kí học khoá khác... Vì “pháp nhĩ như vậy”...!!! Ha ha ha ha !!!

Chúc bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc an vui, tinh tấn, thành công trong đạo pháp...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

25/09/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình lại vừa nhận được một số câu hỏi của bạn đọc Huyền Đức ở Long Khánh...!!! Nội dung như sau:

“Chào thầy Lý Tứ,

Xin cảm ơn thầy đã trả lời câu hỏi của tôi. Câu trả lời của thầy đã làm cho tôi thấy rõ ràng một số điều còn uẩn khúc trong tâm. Tuy nhiên tôi cũng muốn hỏi rõ thêm như sau, mong thầy từ bi tiếp tục trả lời.

Thứ nhất: Tôi được hiểu, tu tập Phật Pháp giúp ta có thể chuyển được nghiệp. Thầy nói, luật nhân quả thuộc cả thánh đế và chân đế. Như vậy được hiểu nó thường hằng bất biến. Gieo nhân nào sẽ gặt quả đó. Vậy làm sao ta có thể tu mà chuyển được nghiệp? Hai điều trên có mâu thuẫn với nhau thì phải? Mong thầy giảng rõ ý này.

Thứ hai: Tôi được hiểu, các lần Đức Phật quay lại cõi ta bà như trong kinh Lăng Già mà thầy liệt kê là khi Đức Phật còn là Bồ Tát chưa thành Chánh Đẳng Chánh Giác. Khi Đức Phật thành bậc Chánh Đẳng Chánh Giác rồi thì ngài còn quay lại cõi ta bà để cứu giúp chúng sanh nữa không? Nhờ thầy giảng rõ ý này.

Cảm ơn thầy!

21/09/2025 − 8:46:45 − Huyền Đức − Long Khánh”

Độc giả Huyền Đức và bạn đọc thân mến...!!!

Về các câu hỏi của bạn đọc Huyền Đức, mình xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

“Thứ nhất: Tôi được hiểu, tu tập Phật Pháp giúp ta có thể chuyển được nghiệp. Thầy nói, luật nhân quả thuộc cả thánh đế và chân đế. Như vậy được hiểu nó thường hằng bất biến. Gieo nhân nào sẽ gặt quả đó. Vậy làm sao ta có thể tu mà chuyển được nghiệp? Hai điều trên có mâu thuẫn với nhau thì phải? Mong thầy giảng rõ ý này.”

- Trả lời:

Vâng !!! Bạn Huyền Đức nói đúng đấy... Tu hành đúng chánh pháp, nhất định sẽ thay đổi được nhân quả...!!!

Ví dụ như nhân phàm phu, nhưng nếu học tập đúng, ta có thể gặt hái thành quả thánh... Thậm chí, các quả vị thắng diệu hơn thánh quả...!!!

Sở dĩ, Phật đạo làm được điều này là, nhờ thấu suốt quy trình vận hành từ nhân đến quả...!!! Trong sự vận hành đó, ở mỗi giai đoạn, cho phép chánh pháp tác một số chất liệu cần thiết, đủ mạnh... để cải sửa nhân ban đầu, giúp nhân ấy thay đổi các tính chất cơ bản và trở thành một nhân mới (trong nền tảng nhân cũ)... Sự chuyển hoá vi diệu này, Phật đạo gọi là “nhân nhân” (nhân từ nhân)...!!! 

Chứ chẳng phải để nguyên nhân cũ rồi trưởng dưỡng mà thành quả mới...!!! Nhưng vì nhân mới ẩn sâu dưới lớp vỏ nhân cũ, ta tưởng rằng từ nhân cũ có thể trở thành quả mới...!!!

Giống như một phàm phu, đến với Phật đạo bằng tâm trí phàm phu... Để giúp phàm phu này hình thành thánh quả... Chánh pháp đã tác vào phàm phu đó một số pháp lành cần thiết... Đến khi phàm phu (nhân cũ) không còn là phàm phu nữa... Mà, đã chuyển hoá từ nhân phàm phu trước đây, thành một nhân mới của thánh đạo... Bây giờ, giáo pháp mới lấy nhân (thánh) mới đó, gieo trồng trên đất thánh, đủ duyên, sẽ cho ra thánh quả...!!! Vì rằng, nhân phàm không thể gieo trên đất thánh!!!

Dưới nhục nhãn, ta thấy một phàm phu, sau thời gian tu hành trở thành vị thánh... Nhưng thực chất, chất liệu phàm phu trước đây đã được chuyển hoá thành chất thánh trong “tận cùng sâu thẳm” rồi... Chỉ tại ta không đủ nhãn lực để thấy sự chuyển hoá sâu thẳm ấy mà thôi...!!!

Giống như người mù muốn học hội hoạ, người thầy không để nguyên mù loà ấy mà dạy...!!! Việc làm đầu tiên của người thầy là “phải chữa cho người ấy sáng mắt” (rồi mới dạy)...!!! Mới nhìn ta thấy anh mù học được nghề hội hoạ (nhân mù mà quả sáng)... Nhưng thực chất, đến khi anh ấy không còn mù loà, mới đủ điều kiện để học cái nghề cần đôi mắt sáng như hội hoạ (nhân sáng mới cho quả sáng)...!!!

Công nghệ để làm ra chuyển biến vi diệu này chính là học thuyết “Thập như thị” của đạo (logic học Phật giáo)... Chưa lãnh hội thâm sâu học thuyết này, mọi chuyển đổi sẽ không thể thành công... Đây là lí do vì sao có người học tập đạo pháp cần mẫn cả đời, vẫn không mất đi chất phàm phu trong họ...!!!

Và cũng là lí do vì sao, trong câu trả lời kì trước, mình đã viết:

“Ở thánh đế thì, học tập (gieo nhân thánh) và sống như thánh pháp (trồng trên đất thánh) sẽ gặt hái được thánh quả...!!! Còn chân đế cũng vậy, nếu ta học tập để gieo trồng hạt giống trí tuệ (nhân trí tuệ) thì, chân trí sẽ hiện (quả trí tuệ)...!!!

Thành ra, trong chừng mực nào đó, ta có thể nói rằng: “Nhân quả không thể thay đổi”... Và, cũng có thể nói, “nhân quả có thể thay đổi”...!!! Vấn đề ở đây là, ta tuyên thuyết, giảng giải luận điểm ấy theo nhãn quan nào mà thôi...!!! Đây cũng là một trong những điều khó hiểu của đạo pháp...!!!

- Hỏi:

“Thứ hai: Tôi được hiểu, các lần Đức Phật quay lại cõi ta bà như trong kinh Lăng Già mà thầy liệt kê là khi Đức Phật còn là Bồ Tát chưa thành Chánh Đẳng Chánh Giác. Khi Đức Phật thành bậc Chánh Đẳng Chánh Giác rồi thì ngài còn quay lại cõi ta bà để cứu giúp chúng sanh nữa không? Nhờ thầy giảng rõ ý này.”

- Trả lời:

Bạn đọc Huyền Đức có thể xem lại giải thích (a) của câu hỏi (2) kì trước...!!!

* Đăng lại:

“a) Theo phẩm Nguyệt Dụ của kinh Đại Niết Bàn thì, “Phật không rốt ráo nhập Niết Bàn” vì chư Phật là thường... Tất cả chỉ do nhân duyên, công đức, trí tuệ, v.v... mà chúng sanh thấy ra như vậy...!!! Giống như mặt trăng tự nó không có tròn hay khuyết, mọc hay lặn... Chỉ do duyên chúng sanh ở các vị trí sai biệt trên vũ trụ nên, đủ duyên thấy trăng mọc từ khuyết đến tròn và lặn... rồi lại mọc... Nhưng kì thật, bản thân mặt trăng không có những việc ấy...!!!”

Theo lời kinh trên, đức Phật đã không rốt ráo nhập Niết Bàn thì, đâu có rời ta bà ngày nào mà quay lại...!!! Nói cách khác, thấy Phật có đến có đi là, tại chúng sanh thấy có đến có đi... Như thấy trăng có tròn có khuyết vậy...!!!

Hy vọng, những giải thích vừa rồi có thể giúp độc giả Huyền Đức và bạn đọc giải quyết các thắc mắc đã nêu...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn, thành công trong việc chuyển đổi nhân quả thú vị...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

21/09/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thắc mắc của bạn đọc Huyền Đức ở Long Khánh...!!! Nội dung như sau:

“Chào thầy Lý Tứ!

Tôi là một Phật tử có theo dõi Fanpage của bác “Nguyễn Văn Long”, thời gian gần đây tôi thấy bác Long hay chia sẻ các bài hỏi đáp của các bạn đọc và thầy Lý Tứ.

Tôi đọc thấy thầy lý giải rất ý vị và rõ ràng. Xem các bình luận thì tôi thấy các học trò của thầy bày tỏ những lời cảm xúc biết ơn, trân trọng thầy mà hiếm nơi nào có được.

Điều này đã khiến tôi mò mò về thầy Lý Tứ và Lý Gia. Tôi nghĩ, phải chăng họ đã thu được thứ gì đó hữu ích qua những quyển sách của thầy!? 

Nhân đây tôi cũng có một vài câu hỏi gửi tới thầy mong được thầy giải đáp:

1. Luật nhân quả thuộc chân đế hay tục đế?

2. Vì sao các vị A La Hán và Phật lại nhập Niết Bàn? Các vị ấy có quay lại cõi ta bà độ thế giống các vị Bồ Tát được không?

3. Niết bàn có phải là chết hoàn toàn? Mục đích của sự tu học là đi đến sự chấm dứt tất cả sao?

Cảm ơn thầy Lý Tứ, mong nhận được câu trả lời từ thầy.  

Chúc thầy nhiều sức khỏe!

20/09/2025 − 5:45:23 − Huyền Đức − Long Khánh”

Độc giả Huyền Đức và bạn đọc thân mến!!!

Trước khi trả lời các câu hỏi... Thông qua chuyên mục kì này, Lý Tứ xin gởi lời cảm ơn bằng hữu Nguyễn Văn Long đã chia sẻ các bài viết của mình về trang của bạn ấy... Nhờ thế, đã có câu hỏi của độc giả Huyền Đức hôm nay...!!!

Về các câu hỏi, mình xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

“1. Luật nhân quả thuộc chân đế hay tục đế?”

- Trả lời:

Theo mình, thuyết nhân quả luôn chứa trong nó tính chân lí... Điều này được thể hiện qua việc từ ngàn xưa cho đến hôm nay, thuyết này chẳng những không bị đào thải mà, lại còn rất được nhân loại tôn trọng...!!!

Cho nên, cũng theo mình... luật nhân quả có mặt ở khắp tục đế, thánh đế và chân đế...!!! Ví như: Tục đế, trồng dưa cho quả dưa, làm ác cho quả ác, v.v... !!! Ở thánh đế thì, học tập và sống như thánh pháp sẽ gặt hái được thánh quả...!!! Còn chân đế cũng vậy, nếu ta học tập để gieo trồng hạt giống trí tuệ thì, chân trí sẽ hiện...!!!

- Hỏi:

“2. Vì sao các vị A La Hán và Phật lại nhập Niết Bàn? Các vị ấy có quay lại cõi ta bà độ thế giống các vị Bồ Tát được không?”

- Trả lời:

a) Theo phẩm Nguyệt Dụ của kinh Đại Niết Bàn thì, “Phật không rốt ráo nhập Niết Bàn” vì chư Phật là thường... Tất cả chỉ do nhân duyên, công đức, trí tuệ, v.v... mà chúng sanh thấy ra như vậy...!!! Giống như mặt trăng tự nó không có tròn hay khuyết, mọc hay lặn...Chỉ do duyên chúng sanh ở các vị trí sai biệt trên vũ trụ nên, đủ duyên thấy trăng mọc từ khuyết đến tròn và lặn... rồi lại mọc... Nhưng kì thật, bản thân mặt trăng không có những việc ấy...!!!

Về việc Phật có quay lại cõi ta bà độ thế hay không !!! Kinh Lăng Già Phật dạy đại ý: “Trong vô lượng kiếp, Như Lai lại qua cõi Diêm Phù Đề vô lượng lần với vô lượng thân tướng sai biệt... Có khi là nai, có khi sư tử, có khi thường dân, có khi tể tướng, có khi vua quan, v.v... tuỳ duyên mà hoá độ... Nhưng, chúng sanh chẳng biết, cứ cho đó là các chủng loại ấy...” !!!

b) A la hán nhập Niết Bàn là, khi hết duyên tu học trong đời, thân nghiệp sẽ phân rã, tâm trí trở về “thiệt tế đã chứng”... Khi đủ duyên, A la hán phát đại nguyện, sẽ tiếp tục ra khỏi “thiệt tế đã chứng” để tiếp tục học tập đạo trí tuệ (có thể ở một đời khác)... Điều này, kinh Lăng Già gọi là “Bất tư nghì biến dịch sanh tử”...!!!

Để giúp các A la hán ra khỏi thiệt tế, Phật khai Diệu Pháp giúp đánh thức (tâm trí) các vị ấy... Đây là một trong những lí do khiến pháp hội Diệu Pháp Liên Hoa ra đời...!!! Ta có thể tạm hiểu, A la hán nhập Niết Bàn, giống như một người chìm trong giấc ngủ an nhiên, không mộng mị một thời gian cực dài, cả nhân sinh không một ai có đủ năng lực đánh thức người ấy... Khi đủ duyên (để thức, để tiếp tục công việc, học tập), một tiếng nổ cực lớn như trời gầm ở bên tai, người ấy choàng tỉnh... Người ngủ dụ cho A la hán nhập Niết Bàn, tiếng động như trời gầm cực lớn dụ cho Phạm âm của chư Phật khai Diệu Pháp...!!!

- Hỏi:

“3. Niết bàn có phải là chết hoàn toàn? Mục đích của sự tu học là đi đến sự chấm dứt tất cả sao?”

- Trả lời:

a) Niết Bàn (Nirvana), là một khái niệm đặc trưng của Phật đạo, nhằm chỉ cho người đã đạt cảnh giới an nhiên, tự tại sau khi tâm thức đã tịch diệt các chướng đạo như khổ, phiền não, kiết sử, lậu hoặc, v.v... và không còn sanh diệt...!!! Kinh dạy: “Chư hành vô thường, thị sinh diệt pháp, sinh diệt diệc dĩ, tịch diệt vi lạc”...!!!

b) Nhập Niết Bàn (parinibbāna), cũng là khái niệm đặc trưng của Phật đạo nhằm chỉ cho vị đã giác ngộ viên tịch, xả báo thân hiện đời...!!!

c) Theo diễn giải từ hai mục (a) và (b)... Ta có thể hiểu, tu học không phải là công việc “đi đến sự chấm dứt tất cả” như bạn đã nêu mà, tu học là công việc giúp ta tiến đến cảnh giới của những người đã: Nir (Niết) nghĩa là “ra khỏi”; vana (bàn) nghĩa là “rừng”. Nirvana nghĩa là ra khỏi khu rừng u mê, tăm tối, phiền não của kiếp nhân sinh...!!!

Hy vọng, trả lời vừa rồi, có thể giúp Huyền Đức và bạn đọc giải toả những thắc mắc về các vấn đề đã nêu...!!!

Chúc các bạn an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

20/09/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được chín (9) câu hỏi của độc giả Trí Thiện từ Hà Nội gởi về... Thư của độc giả Trí Thiện gởi đi lúc − 22:22:17 ngày 22/09/2025, tức cách đây đúng một 01 giờ 06 phút (bài này mình viết lúc 23 giờ 28 phút ngày 22/09...) !!!

Đọc kĩ thư của độc giả Trí Thiện, mình mới biết vị này là chỗ thân quen với bằng hữu Trí Đức ở Bắc Ninh, người trước đây đã gởi về chuyên mục mười hai (12) câu hỏi...

Có thể nói, đọc thư của độc giả Trí Thiện hôm nay, rồi so sánh với những gì bằng hữu Trí Đức đã viết cách đây 20 ngày... Mình có cảm giác hai vị tuy ở hai nơi, nhưng chắc đã là tri kỉ của nhau lâu lắm...!!! Thư của hai người khác nhau, nhưng lại rất giống nhau ở độ thâm sâu, cách đặt vấn đề, phong thái, văn cú...!!! Cái trí thức, cái tri thức, cái nho nhã, cái khẳng khái, v.v... của “Sĩ Phu Bắc Hà” hầu như thể hiện nguyên vẹn trong từng câu chữ của các vị... Lý Tứ thiệt là ngưỡng mộ...!!! Đọc bức thư dài mà như thấm từng câu, từng chữ giữa tĩnh mịch của đêm khuya...!!!

Hồi tối, sau khi trao đổi vài Huynh Đệ Lý Gia trên Zalo... Thói quen kiểm tra bảng tính, xem có thư gởi về chuyên mục hay không... mở máy ra, đọc được thư của độc giả Trí thiện, lúc ấy là 22:45... Cẩn thận copy tất cả thông tin vào note, đọc vài bận và quyết định đi nghỉ, ngày mai hãy trả lời...!!! Nhưng rồi, lên giường lại trằn trọc không ngủ được... Một lô công chuyện ngày mai như, mấy người bạn ở CH Séc và Bỉ về thăm... Tối lại sinh hoạt với HĐ Lý Gia triển khai định hướng mở lớp Giáo Pháp Nâng Cao, lớp học mà Lý Tứ đã ấp ủ 17 năm rồi, nay mới đủ duyên thực hiện... Và, nhận HĐ (Huynh Đệ) mới, v.v... Thì, thời gian đâu mà viết lách... Nhất là, những con chữ của bằng hữu Trí Thiện cứ nhảy múa trong đầu như là đoàn quân “lăm lăm binh khí chữ nghĩa” mà Lý Tứ phải đối đầu...!!! Thế là, trong “cái nguy” ấy, Lý Tứ đã trực nhận ra “cái cơ” từ khe cửa hẹp...!!!

Phải coi đây là cơ duyên tốt sau 17 năm chờ đợi mới phải chứ...!!! Các câu hỏi của bằng hữu Trí Thiện, chẳng phải là cơ hội vàng, làm mũi tên xuyên phá đầu tiên cho HĐ Lý Gia trước lúc khai giảng lớp Giáo Pháp Nâng Cao (GPNC) hay sao ??? Tiêu chí để có thể đăng kí nhập học lớp GPNC là, đã thấm nhuần hai lớp Giáo Pháp Nhập Môn cùng lớp Giáo Pháp Căn Bản của Lý Gia và nhiều năm nghe Lý Tứ giảng giải... Có nghĩa, vị HĐ này đã đủ năng lực thâm nhập bất kì tài liệu Phật đạo nào, từ kinh điển đến các bộ luận chính thống...Bây giờ chỉ cần học tiếp để có thể “thấu thị” những ý nghĩa thâm u, ẩn khuất, bị che lấp phía sau lớp vỏ ngữ ngôn của kinh điển hay tài liệu, như người thầy thuốc đi tìm và chiết xuất tinh dược giữa vô vàn nguyên liệu thô... Cách học này, giúp các bạn hoàn thành ba môn học cơ bản nhưng lại rất quan trọng trong tám môn học của đạo trí tuệ, đó là: Thấu Thị Môn, Thẩm Sát Môn và Đẳng Ngữ Môn...” !!! Từ tia sáng trực nhận trên giường... Lý Tứ lồm cồm bò dậy, bật đèn mở máy và... viết...!!!

Các HĐ Lý Gia !!!

Mình mạn phép bằng hữu Trí Thiện đăng toàn văn bức thư của bằng hữu ấy mà chưa đăng trả lời...!!! Các bạn đọc kĩ bức thư, tự trả lời tất cả các câu hỏi... Và, sau khi trả lời của mình đăng công khai (sau một vài ngày nữa), vào kì 35/2025(B); các bạn đối chiếu xem, tự thân đã trả lời chính xác được bao nhiêu phần trăm câu hỏi, đúng bao nhiêu phần trăm từng câu...??? !!! Căn cứ vào kết quả này, các bạn hít một hơi thật dài, xuống tấn, vận 12 thành công lực, tụ khí đan điền, mở to khẩu nghiệp, hát vang bài ca “Tam huê tụ đỉnh − Ngũ khí triều ngươn” của Toàn Chân Giáo để tự trấn an, rồi lấy hết dũng khí mà... mà... mà đăng kí lớp GPNC...!!! Vì sao phải làm như vậy ??? Vì rằng, nếu bản thân chỉ trả lời đúng 50% các câu hỏi thôi... mà cứ xăm trổ, gồng mình, liều mạng theo triết lí “biết bố của mày là ai không”... rồi đăng kí học lớp GPNC theo kiểu cầu may, đánh đề...!!! Ha ha ha ha !!! 

Nguy cơ trong quá trình học, sẽ bị Ban Cán Sự lớp cho “knock out” xuống lớp dưới trên tinh thần vô lậu của Lý Gia, và bằng “nụ cười méo xệch” của các bạn... thì... thì... thì, đừng có mà... mà... mà “tự ái vặt” như, người... đời... đấy... đấy... nhé...!!!

Bằng hữu Trí Thiện, bạn đọc và tất cả HĐ Lý Gia thân mến!!!

Chắc bằng hữu Trí Thiện vui lòng cho phép Lý Tứ tôi đăng toàn văn bức thư mà chưa đăng trả lời vì những lý do đã nêu...Lần này, không biết Lý Tứ đang “mượn hoa cúng Phật” hay “mượn gió bẻ mấy mụt măng èo ọt của Lý Gia đây”...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn...!!!

Sau đây là nội dung thư của bằng hữu Trí Thiện !!!

“Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Qua bác Trí Đức giới thiệu, tôi được biết đến những tác phẩm của tác giả Lý Tứ. Tôi đang đọc tác phẩm “Phật Giáo và Thiền” và nhận thấy bác có cách tiếp cận khoa học, sâu sắc và độc đáo đối với giáo pháp. Trong tư cách một người đam mê nghiên cứu Phật học, tôi mạn phép nêu ra một số câu hỏi mong được bác chia sẻ quan điểm:

1. Về vấn đề “vô ngã” nhiều học giả cho rằng đây là sự phủ định triệt để mọi bản thể, nhưng cũng có cách hiểu khác cho rằng chỉ phủ định một “cái ngã giả lập”. Ý kiến của bác thì sao?

2. Trong kinh điển Đại thừa, khái niệm “Phật tánh” thường bị xem như mâu thuẫn với “vô ngã”. Quan điểm của bác thế nào? Hiểu sao cho đúng ý nghĩa câu: “Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh”?

3. Với câu hỏi “Như Lai sau khi nhập diệt còn hay không còn”, Đức Phật giữ im lặng. Theo bác sự im lặng này nên được hiểu như một chiến lược sư phạm hay là một chỉ dấu cho thấy vấn đề đó vốn không thể diễn đạt bằng ngôn ngữ? Hoặc bác có cách hiểu khác?

4. Trong giáo lý về “nghiệp và tái sinh”, câu hỏi thường gặp là: “cái gì tái sinh khi đã vô ngã?”. Theo bác cái gì tái sinh? Bác lý giải thế nào để minh định giáo lý vô ngã với nghiệp báo và luân hồi?

5. Liên quan đến “tánh không”, có cách hiểu cực đoan rằng đây là hư vô luận, và cũng có cách hiểu dung hòa rằng đó chỉ là “phủ định tự tính độc lập” (không có tính chất độc lập). Bác có quan điểm ra sao về hai cách hiểu trên?

6. Về “kinh điển”, có quan niệm cho rằng chỉ Tam tạng Pāli mới là chính thống, trong khi Đại thừa và Kim cang thừa thì tiếp nhận thêm nhiều văn bản. Bác đánh giá thế nào về tính “chính thống” và giá trị thực hành của các hệ kinh điển này? Xin tác giả Lý Tứ chia sẻ cách tiếp cận kinh điển của cá nhân bác?

7. Con đường tu tập giữa “giới − định − tuệ” thường được nhấn mạnh khác nhau ở mỗi truyền thống. Bác cho rằng yếu tố nào là trọng tâm, và mối quan hệ giữa ba yếu tố nên được hiểu ra sao?

8. Về mối quan hệ giữa “Phật giáo và xã hội”, bác nghĩ thế nào về lập trường “Phật giáo nhập thế” so với quan điểm giữ Phật giáo thuần túy trong lĩnh vực tâm linh? Việc bác chủ trương tiếp cận Đạo Phật dưới góc độ giáo dục có phải là một cách để đưa Đạo Phật nhập thế không?

9. Cuối cùng, trước làn sóng “thiền chánh niệm thế tục hóa” trong y khoa và giáo dục, tác giả có cho rằng đó là cơ hội truyền bá Phật pháp, hay là một sự mất gốc, tách rời khỏi tinh thần giải thoát ban đầu của Đức Phật?

Đây là những vấn đề tôi trăn trở trong nhiều năm. Rất mong được lắng nghe chia sẻ của tác giả Lý Tứ về những điểm trên. Số lượng câu hỏi thì nhiều, lại ngưỡng mong được bác trả lời cặn kẽ, nên bác có thể tùy nghi chia ra làm nhiều kỳ, để cá nhân tôi và các bạn đọc tiện bề theo dõi và suy ngẫm.

Nửa cuối thế kỷ 20, ở miền Nam có tác giả Đạo Học Nguyễn Duy Cần − chúng tôi rất kính ngưỡng! Nửa đầu thế kỷ 21, cũng ở dải đất ấy, xuất hiện tác giả Phật Học Lý Tứ − chúng tôi thật trân trọng!

Kẻ hậu học đất Bắc Hà xin cúi đầu đảnh lễ!

22/09/2025 − 22:22:17 − Trí Thiện − Hà Nội” (hết thư)

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

23/09/2025

LÝ TỨ

Trí Đức và bạn đọc thân mến !!!

Đọc bài viết, Lý Tứ thật sự ngưỡng mộ sức rộng sâu, cũng như cách tiếp cận giáo pháp như một nhà nghiên cứu của Trí Đức...!!!

Có thể nói, từ ngày Tâm Pháp chính thức được cấp phép xuất bản rồi đến tay bạn đọc... Đã có cả ngàn lượt bằng hữu xem cuốn sách này, trong ấy rất nhiều bạn đọc phản hồi tích cực về tác phẩm... Cũng như không ít người nhận ra điều gì đó giúp tâm thức an vui...!!!

Nhưng, có lẽ Trí Đức là một trong số bạn đọc hiếm hoi đã đọc, phân tích, đánh giá và đặt câu hỏi về Tâm Pháp một cách chi li, thông qua sức rộng, sâu, khéo và logic đến vậy... Một lần nữa, Lý Tứ xin tán thán những gì đã viết của bạn đọc Trí Đức...!!!

Về các thắc mắc của Trí Đức... Xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

1. “Ở Ô Giang ông viết: “rời các tướng nhiễm ô thì không tánh tự hiện”. Trên lộ trình tu tập cụ thể cho người tại gia, ông muốn nói tới điều gì trước: ¹. Củng cố giới hạnh, hộ trì căn để giảm thiểu sự thẩm thấu của thấy-nghe thành ái/chấp (một biện pháp tiền đề đạo đức), hay ². Thực hành quán vô tướng ngay trên các cảm xúc và đối tượng (một biện pháp trực tiếp hướng thẳng vào tánh không)? Khi hai cách này giao thoa trong đời sống thường nhật − ví dụ khi một người bị sỉ nhục − ông khuyên nên ưu tiên bước nào trước?”

- Trả lời:

Theo tinh thần Tâm Pháp và những gì Lý Tứ gởi gắm trong tác phẩm này thì, để có thể thấy “bản chất không tánh” của thân, tâm, thế giới và các pháp thông qua ẩn dụ đục trong của Ô Giang... Người thấy phải “trực nhận không tánh” bằng chính trực nhận của bản thân...!!!

Trực nhận này hoàn toàn rời lìa thấy biết hư vọng do ba duyên hoà hiệp, hay những chuẩn mực thông dụng của người học đạo mà Trí Đức vừa nêu trong câu hỏi...!!!

Giống như muốn thấy được “lõi của một cái cây”, phải đẽo bỏ cành nhánh (quan niệm tại gia, xuất gia), vỏ ngoài (giới đức), vỏ trong (thiền quán, hộ trì), giác cây (tri kiến) như tinh thần Phật đã dạy trong kinh Đại Thí Dụ Lõi Cây...!!!

Sỉ nhục hay xưng tán đều là tướng hư vọng, giống như tướng đục trong của Ô Giang... Muốn không bị hai tướng nhiễm ô (sỉ nhục hay xưng tán) làm ngại... Người học đạo phải rời lìa hai tướng ấy để trực nhận bản chất (không tánh) của cái được gọi là “khen, chê ở đời”...!!!

Chỉ thú này, được Huệ Năng phát hoạ trong hai câu kệ có vẻ hóm hỉnh nhưng lại là tuyệt cú: “Ghét yêu chớ quan tâm, duỗi chân dài nằm nghỉ”...!!!

- Hỏi:

2. “Ông phê phán thái độ “Cửu Tuyệt” vì chấp vào hơn-thua. Về phương diện cấu trúc phiền não, ông xếp “hơn-thua” vào loại nào: Kiến thủ (bám chấp vào tướng tư duy), hay mạn (tự tôn/ngã mạn) hay cả hai? Nếu phân loại theo ngũ trụ địa hoặc tùy miên, ông xếp “hơn-thua” ở tầng nào để trị đúng “căn bệnh”?”

- Trả lời:

Hơn thua, đấu tranh, nhân ngã, v.v... là căn bệnh “của mê”...!!!

Mà, một khi đã mê thì, toàn tâm thức đều mê... Giống như người bị bịt mắt bằng tấm vải đen, tuy có mắt mà chẳng thấy gì, cho dù y ta đang đứng ngoài ánh sáng tại bất kì không gian nào thuộc về ba cõi...!!!

Vì thế, hơn thua, đấu tranh, nhân ngã, v.v... có mặt ở khắp “bốn loại phiền não trụ địa”, “ngũ trụ địa hoặc”, cho đến “ngũ trụ tuỳ miên”...!!!

Giác ngộ chính là phương thuốc hữu hiệu để trị bệnh mê...!!! Giác ngộ như người sáng mắt, giác ngộ giúp người học đạo ra khỏi ba tầng “vô minh trụ địa” (ba tầng tăm tối của tâm thức)... Một khi tâm thức hết mù tối, bóng ma hơn thua, nhân ngã, đấu tranh, v.v... hoàn toàn biến mất ở tất cả miền đất hư vọng (các trụ địa, các loại tâm thức) đã nêu...!!!

- Hỏi:

3. “Trong giải nghĩa về “Trung Nguyên” ông nói rằng đó không phải là cân bằng âm-dương hay trung tâm của Nho gia, mà là “không còn hai nguyên”. Ông có thấy khái niệm này tương đồng trực tiếp với Trung đạo của Long Thọ (phủ định dạng: Phi hữu-phi vô, phi thường-phi đoạn) không? Khi hướng dẫn người mới vào pháp, ông khuyên nên bắt đầu bằng phủ định cặp nào trước để cắt dính mắc nhanh nhất?”

- Trả lời:

Trung đạo là “cảnh giới tối hậu” của đạo !!!

Người mới học đạo, không thể thể nhập cảnh giới này mà, phải hướng dẫn họ từng bước từ đa tâm về thiểu tâm, từ thiểu tâm về nhất tâm, từ nhất tâm về tâm không, từ tâm không đến không tâm (không pháp)...!!!

Chỉ khi nào người ấy thực chứng “tâm không”, bây giờ mới chỉ cho họ biết thế nào là “phi hữu”... Và, sau khi thực chứng “không tâm”, mới khai thị để họ thấu triệt “phi vô”... Cuối cùng, giúp họ thấm nhuần giáo pháp để họ tự chứng “phi hữu phi vô”...!!! Phi hữu phi vô chính là chân nghĩa Trung đạo của đạo pháp...!!!

Trí Đức và bạn đọc có thể tham khảo ý nghĩa Trung đạo qua hình ảnh “mạng nhện” ở phần cuối bài viết Hữu Vô Sơ Yếu Luận trên Website Lytu.vn !!!

- Hỏi:

4. “Về bốn “dòng” (kiến lưu, dục lưu, hữu lưu, vô minh lưu): Trong bối cảnh học hiện đại, nhiều hành giả lẫn lộn “kiến lưu” với tư duy phản tỉnh hay phân tích trí tuệ (critical thinking). Ông có thể chỉ ra những tiêu chí nhận biết rõ ràng − cả về biểu hiện tâm lý lẫn chức năng tư duy − để phân biệt “trí quán” (sáng suốt, mở, phục vụ giải thoát) và “kiến chấp” (cố chấp, đóng, phục vụ ngã) không?”

- Trả lời:

Kiến lưu là thuật ngữ đặc trưng của Phật đạo...!!! Thuật ngữ này nhằm chỉ cho thấy, nghe, hay, biết... điên đảo của một hữu tình, khi hữu tình đó chưa được ánh sáng đạo pháp soi rọi...!!!

Kiến lưu hay thấy nghe điên đảo là hình ảnh phản diện của Thiện kiến, một thứ thấy nghe sáng suốt, chân thiệt từ cảnh giới giác ngộ...!!!

Trong khi đó, tư duy phản tỉnh (tự phản tỉnh) là quá trình tự xem xét, đánh giá lại cảm xúc, hành vi, suy nghĩ và quyết định của chính mình để hiểu rõ bản thân, nhận ra sai sót và tìm cách cải thiện để sống hiệu quả hơn...!!!

Và, tư duy phản biện (critical thinking), vốn là quá trình phân tích, đánh giá thông tin và lập luận từ bên ngoài một cách khách quan để đưa ra kết luận đúng đắn...!!! 

Về ba hình thái tâm, ý, thức nêu trên, ta thấy chúng có điểm tương đồng là, 3 thứ ấy đều thuộc về Thế gian đạo, căn cứ vào thế gian pháp để thấy biết hoặc soi chiếu bản thân...!!!

Về phương diện khác, kiến lưu được coi là biển báo đầu tiên, giúp người tu hành tránh xa bẫy rập của Thế gian đạo và không nên nương tựa vào thế gian pháp để làm kim chỉ nam cho đời sống...!!!

Trong khi đó, tư duy phản tỉnh và tư duy phản biện thuần tuý thuộc về đạo thế gian...!!! Hai loại tư duy này nhằm giúp cho người thế gian ứng dụng để hoàn thiện bản thân trong Thế gian đạo bằng chính thế gian pháp...!!!

Để có thể nhận ra, đâu là “tiêu chí nhận biết rõ ràng − cả về biểu hiện tâm lý lẫn chức năng tư duy − để phân biệt “trí quán” (sáng suốt, mở, phục vụ giải thoát) và “kiến chấp” (cố chấp, đóng, phục vụ ngã) không?” như Trí Đức đã nêu...!!! Người học cần căn cứ vào bảy dấu hiệu nhận biết thông qua học pháp Thất chủng mạn và các mục tiêu của đạo pháp... Cụ thể là, 4 mục tiêu của Tứ đế, hoặc Tứ đạo...!!!

Thất chủng mạn và các mục tiêu của đạo pháp chính là chiếc la bàn, giúp người học không lạc lối trên hành trình tiến về các cảnh giới xuất thế...!!!

Để sáng tỏ vấn đề… Mời Trí Đức và bạn đọc tham khảo video “Ngã − Vô Ngã − Thất Chủng Ngã Mạn − Hiểu sao cho đúng ???”, khóa K07 − lớp Hạnh phúc quanh ta − Giọt mưa đầu mùa mà Lý Gia đã thực hiện trên kênh Youtube Lý Gia.

- Hỏi:

5. “Khi mô tả “tự tánh”, ông dùng các phẩm tính như thanh tịnh, bất động, liễu tri, an lạc và có nêu từ ngữ như “chân ngã, chân thường”. Làm thế nào để ông diễn đạt các phẩm tính đó mà không vô tình dẫn người học vào “thường kiến” (biến tự tánh thành một bản thể thường hằng)?”

- Trả lời:

Thường kiến hay đoạn kiến là các kiến chấp nằm trong 62 kiến chấp của ngoại đạo...!!!

Có nghĩa, các ngoại đạo căn cứ vào hiện tượng và năng lực suy diễn để kết luận một vấn đề... Mà, họ không biết rằng, đằng sau các hiện tượng hư ảo đó còn có một sự thật hằng hữu, tối thật, tối chân, bất biến, v.v... luôn hiện diện trong mỗi pháp và ngay tâm trí này...!!!

Chân thường, chân ngã là cảnh giới của trí chứng (không phải của suy lường)...!!! Cảnh giới này luôn có các thuộc tính của nó như thanh tịnh, bất động, liễu tri, an lạc...!!! Trong khi đó, thường kiến hay đoạn kiến không hề có các thuộc tính siêu việt đã nêu mà, thậm chí những ai mang trong mình các kiến chấp ấy, phiền não, lậu hoặc, vô thường, v.v... nhất định sẽ theo họ như bóng với hình...!!!

Thành ra, việc lo ngại các phẩm tính tốt đẹp của chơn thường, chơn ngã có thể bị ai đó hiểu nhầm thành kiến chấp thường đoạn như Trí Đức đã lo, có vẻ thừa... Vì rằng, nhầm lẫn ấy chỉ có ở những người không được học tập giáo pháp một cách chân chánh...!!!

Và, người chưa từng tiếp cận giáo pháp chân chánh thì: Đời đạo, chánh tà, thế gian, xuất thế, v.v... luôn bị hiểu sai, hiểu nhầm là chuyện tự nhiên của họ... Nó giống như con nai đem văn hoá sơn lâm để hiểu về văn hoá thuỷ tộc của loài cá...!!!

Mấu chốt ở đây là, hoàn cảnh nào, nhân duyên nào, đối tượng nào, v.v... những vấn đề trọng đại của giáo pháp như chơn thường, chơn ngã, v.v... mới được nêu lên, mới được luận bàn...!!! Giống như trong giáo dục, cấp lớp nào học tập điều gì ??? Những điều gì chưa nên học !!! Hiểu được tiến trình này, chẳng lo thiên hạ hiểu nhầm các phát biểu hay diễn ngôn của giáo dục từ những người ngồi nhầm lớp, đọc lộn sách giáo khoa...!!!

- Hỏi:

6. “Câu “Buông thấy-nghe-hay-biết như kia, chỉ thấy-nghe-hay-biết như vầy thì tự tánh hiện”: ở đây “như vầy” ông muốn chỉ dạng trực chỉ (thiền chánh chỉ, chỉ thẳng tâm như Thiền tông) hay là trạng thái niệm-niệm bình thường biến thành đạo (hoạt dụng vô niệm liên tục)?”

- Trả lời:

Để có thể “thấy nghe như vầy” mà không rơi vào “thấy nghe như kia”... Người học phải rời bỏ tất cả thấy nghe mà Trí Đức đã nêu... Còn bám chấp vào bất kì thấy nghe nào liên quan học thuật, kinh viện hay giáo nghĩa đều đưa ta... đến... như... kia...!!!

Viết đến đây, mình trực nhớ mấy câu kệ trong Tín Tâm Minh của Tổ Tăng Xán: “Chí đạo vô nan. Duy hiềm giản trạch. Đản mạc tắng ái. Đỗng nhiên minh bạch. Hào ly hữu sai. Thiên địa huyền cách. Dục đắc hiện tiền. Mạc tồn thuận nghịch....” !!!

Trí Đức và bạn đọc thân mến !!!

Với Lý Tứ!!! Độc giả Trí Đức là nhà nghiên cứu đạo pháp uyên thâm...!!! Có lẽ giờ này vị ấy đang nghiền ngẫm đạo lí giữa dòng Như Nguyệt... Nơi mà, ngàn năm trước danh tướng Lý Thường Kiệt trong cuộc kháng chiến chống quân Tống đã viết nên trang sử hào hùng, bảo vệ nền độc lập dân tộc... Với bài tuyên ngôn bất hủ: “Nam quốc sơn hà Nam đế cư. Tiệt nhiên định phận tại thiên thư. Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm. Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư” !!!

Hôm nay, không ngờ Lý Tứ lại có duyên lành luận đàm giáo pháp với Trí Đức, một Hiền nhân xứ Kinh Bắc... Quê hương các “liền anh liền chị” vút cao âm vang Quan Họ...!!! Chỉ nghĩ đến đây thôi, hào khí dân tộc và ngọn lửa giáo pháp như đang bùng cháy ở tiền bán thế kỉ 21 ngay trên đất nước này... Thật hạnh phúc biết bao...!!!

Các bạn !!!

Như vậy là, chúng ta đã giải quyết 06/12 câu hỏi bạn đọc Trí Đức gởi về... Hy vọng, 06/12 câu hỏi còn lại, sẽ luận bàn vào kì tới !!!

Chúc Trí Đức và bạn đọc an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

03/09/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được một số thắc mắc của bạn đọc Trí Đức ở Bắc Ninh !!! Những thắc mắc của Trí Đức liên hệ đến tác phẩm Tâm Pháp (viết năm 2011 − Hội Nhà Văn xuất bản năm 2020 và Dân Trí tái bản năm 2024) !!!

Tâm Pháp được viết dưới dạng tiểu thuyết cổ trang, gồm 11 nhân vật hư cấu... Bối cảnh được xây dựng từ những địa danh có thật ở Trung Quốc...!!!

Câu chuyện bắt đầu từ dòng Cán Giang (Còn gọi là Cám Giang)... “Đây là một trong 7 chi lưu lớn của sông Trường Giang, là con sông lớn nhất trong tỉnh Giang Tây, chảy theo hướng nam bắc xuyên qua tỉnh Giang Tây. Sông Cám dài 991 km, trong đó chủ lưu dài 751 km, lưu vực diện tích 83.500 km2.” (Theo Wikipedia) !!!

Từ Cám Giang, đoàn người (trong truyện) xuôi dòng Ô Giang (thuộc tỉnh Quý Châu) để giong thuyền đến Thôn Lưu Khanh...!!! Lưu Khanh còn có tên gọi “Thiên Hạ Đệ Nhất Cổ Thôn”, thuộc tỉnh Giang Tây... Và từ đây, mối lương duyên thầy trò giữa Lý Tứ (nhân vật hư cấu trong truyện) và bảy người của nhóm Trung Nguyên Cửu Tuyệt hình thành...!!!

Sau khi Tâm Pháp đến tay thân hữu (bản photo)... Mọi người gọi đùa mình là Lý Tứ, thấy cái tên này ngộ ngộ, vui vui... Thế là bút danh Lý Tứ ra đời từ đó...!!! (Truyện và nhân vật hư cấu Lý Tứ có trước, tên tác giả Lý Tứ có sau)

Lưu Khanh, còn gọi là "Lưu Khanh đệ nhất cổ thôn" (Lưu Khanh − Cổ thôn số 1) là một thôn trang cổ ở tỉnh Giang Tây, Trung Quốc, được tác giả Lý Tứ lấy làm bối cảnh cho tác phẩm “Tâm Pháp”. Thôn Lưu Khanh cùng với sông Cán Giang, núi Dự Sơn, v.v... là những địa danh đã truyền cảm hứng cho các tác phẩm của tác giả, và cộng đồng “Lý Gia” đã thực hiện chuyến đi thăm Lưu Khanh vào đầu năm 2024 để ghi lại những hình ảnh và trải nghiệm cảm xúc... !!!

Vài nét sơ lược về Tâm Pháp và bút danh Lý Tứ, để bạn đọc hình dung các câu hỏi của Trí Đức cùng Tâm Pháp có mối liên hệ thế nào...!!!

Các bạn có thể nghe Tâm Pháp (sách nói) trên kênh Youtube Lý Gia.

Do thư của Trí Đức dài, có đến 12 câu hỏi...!!! Mình sẽ lần lượt trả lời ở các kì tiếp theo (tạm đặt tên 26/2025 (A); 26/2025 (B)...) Để không vi phạm giới hạn dung lượng bài viết của Facebook...!!! Mong Trí Đức và bạn đọc thông cảm...!!!

Nội dung thư và các câu hỏi, bạn đọc Trí Đức đã viết như sau:

Thư gửi tác giả Lý Tứ

Kính gửi tác giả,

Tôi đã có cơ duyên đọc trọn vẹn tác phẩm Tâm Pháp. Bình thường tôi thường quen tiếp cận kinh điển theo lối luận giải, nhưng lần này, qua Tâm Pháp, tôi được đi vào một không gian khác: Nơi văn chương và giáo lý giao hòa, nơi những cảnh trí, câu chuyện và đối thoại trở thành cửa ngõ dẫn vào minh triết Phật Đà. Đây là một tác phẩm tôi đánh giá rất hay mà tôi từng đọc và tôi có một số cảm nhận như sau:

Thứ nhất: Đọc Tâm Pháp, tôi bị “kéo” vào không khí trăng mười sáu trên dòng Ô Giang, nơi Lão Đại kể chuyện Hạng Vũ và ông đặt lại vấn đề anh hùng − từ chỗ “mạnh được yếu thua” ngoài đời sang trận tuyến trong tâm.

Khung cảnh sử-đạo ấy thật thâm trầm, làm bối cảnh cho quyết tâm học đạo của Trung Nguyên Cửu Tuyệt, mở ra mạch đi từ hùng khí sang trực tâm. Quả thực thú vị!

Thứ hai: Ở “Tìm Cầu Chân Lý”, ông đánh thẳng vào thói “làm tôi mọi cho lễ nghi”, nhấn “trực tâm là thẳng ngay đến vô thượng”, rồi dùng dòng Ô Giang để minh họa “bất cấu bất tịnh / thiệt tướng nhất tướng là vô tướng”: nước khi đục-trong là tướng, còn “tánh nước” chưa từng đục-trong.

Cùng mạch đó, ông chỉ ra bốn “dòng” (kiến lưu, dục lưu, hữu lưu, vô minh lưu) như những “phiền não trụ địa” cuốn phăng kẻ tu nếu không hộ trì căn. Cách triển khai rất “Phật học mà không sách vở”: cảnh-vật-tâm trượt vào nhau tự nhiên. Quả thực tài tình!

Thứ ba: Đến “Tâm cầu đạo...”, nghi lễ đốt đai-vũ khí và “khai tử” danh xưng Cửu Tuyệt thật giàu biểu tượng: Một nghi thức chuyển danh-tướng về hư không để khai sinh đời tu mới. Tôi thích cách ông để họ tự cử hành, còn mình đứng ngoài như người chứng minh-đúng tinh thần “không trói mình vào vai Thầy, chỉ buộc vào chân lý”. Quả thực khéo léo!

Thứ tư: Ở tuyến đối thoại với Đại sư Huyền Không, mạch luận “tự tánh” ≠ “tánh mình” được khắc bằng ẩn dụ hồ Tự Tâm: Hễ có duyên ném xuống thì ảnh hình méo mó (tánh mình-hư vọng), còn khi “dứt duyên” thì các tính chất của tự tánh lần lượt hiện: Thanh tịnh, bất động, liễu tri, an lạc...; rồi nối sang “Phật và chúng sanh đồng một tự tánh”, trích Lục Tổ “Nào dè tự tánh...”. Ông còn mượn kệ Long Thọ để chặn nguy cơ gán “tự tánh” cho cái gì do duyên hợp. Đoạn này vừa giữ được Trung đạo của Bát-nhã, vừa tận dụng ngôn ngữ Phật tánh một cách tài tình. Quả thực tinh tế!

Từ những những phân tích ấy, tôi xin mạo muội gửi vài câu hỏi “đi sâu” để học tiếp:

1. Ở Ô Giang ông viết: “rời các tướng nhiễm ô thì không tánh tự hiện”. Trên lộ trình tu tập cụ thể cho người tại gia, ông muốn nói tới điều gì trước: ¹. Củng cố giới hạnh, hộ trì căn để giảm thiểu sự thẩm thấu của thấy-nghe thành ái/chấp (một biện pháp tiền đề đạo đức), hay ². Thực hành quán vô tướng ngay trên các cảm xúc và đối tượng (một biện pháp trực tiếp hướng thẳng vào tánh không)? Khi hai cách này giao thoa trong đời sống thường nhật − ví dụ khi một người bị sỉ nhục − ông khuyên nên ưu tiên bước nào trước?

2. Ông phê phán thái độ “Cửu Tuyệt” vì chấp vào hơn-thua. Về phương diện cấu trúc phiền não, ông xếp “hơn-thua” vào loại nào: Kiến thủ (bám chấp vào tướng tư duy), hay mạn (tự tôn/ngã mạn) hay cả hai? Nếu phân loại theo ngũ trụ địa hoặc tùy miên, ông xếp “hơn-thua” ở tầng nào để trị đúng “căn bệnh”?

3. Trong giải nghĩa về “Trung Nguyên” ông nói rằng đó không phải là cân bằng âm-dương hay trung tâm của Nho gia, mà là “không còn hai nguyên”. Ông có thấy khái niệm này tương đồng trực tiếp với Trung đạo của Long Thọ (phủ định dạng: Phi hữu-phi vô, phi thường-phi đoạn) không? Khi hướng dẫn người mới vào pháp, ông khuyên nên bắt đầu bằng phủ định cặp nào trước để cắt dính mắc nhanh nhất?

4. Về bốn “dòng” (kiến lưu, dục lưu, hữu lưu, vô minh lưu): Trong bối cảnh học hiện đại, nhiều hành giả lẫn lộn “kiến lưu” với tư duy phản tỉnh hay phân tích trí tuệ (critical thinking). Ông có thể chỉ ra những tiêu chí nhận biết rõ ràng − cả về biểu hiện tâm lý lẫn chức năng tư duy − để phân biệt “trí quán” (sáng suốt, mở, phục vụ giải thoát) và “kiến chấp” (cố chấp, đóng, phục vụ ngã) không?

5. Khi mô tả “tự tánh”, ông dùng các phẩm tính như thanh tịnh, bất động, liễu tri, an lạc và có nêu từ ngữ như “chân ngã, chân thường”. Làm thế nào để ông diễn đạt các phẩm tính đó mà không vô tình dẫn người học vào “thường kiến” (biến tự tánh thành một bản thể thường hằng)?

6. Câu “Buông thấy-nghe-hay-biết như kia, chỉ thấy-nghe-hay biết như vầy thì tự tánh hiện”: ở đây “như vầy” ông muốn chỉ dạng trực chỉ (thiền chánh chỉ, chỉ thẳng tâm như Thiền tông) hay là trạng thái niệm-niệm bình thường biến thành đạo (hoạt dụng vô niệm liên tục)?

7. Ông trưng kệ Long Thọ về tánh không do duyên khởi. Xin hỏi trong hệ thống tư tưởng của ông, phương pháp giải thích tánh không thiên về Trung quán (Madhyamaka, bát bất) hay ông mượn cả các khuôn giải thích của Duy thức (tam tánh) như một bước phương tiện để giúp hành giả có “điểm tựa tâm lý” trước khi bước vào trực ngộ tánh không? Theo ông, ưu − nhược điểm của mỗi cách tiếp cận trong giáo dục tu tập là gì, và khi nào ông dùng phương tiện nào trong bài giảng?

8. Nghi thức “đốt vũ khí/khai tử danh xưng” hiện hữu như một biểu tượng xả bỏ ngã chấp. Theo tinh thần Bồ-tát giới, xả đao là chí nguyện bất hại. Nhưng trong thực tế có những tình huống “tùy duyên” có thể đòi hỏi phương tiện cứng (ví dụ can thiệp bảo vệ mạng sống). Ông hướng dẫn hành giả phát nguyện và hành xử thế nào để trong hành động “phương tiện” không tái nhiễm sát nghiệp hay ý niệm thù hằn? 

9. Ông trích “bất cấu bất tịnh… thiệt tướng nhất tướng vô tướng”. Với người thọ trì Bát-nhã Tâm Kinh hàng ngày nhưng vẫn sống trong đời − giữa công việc, gia đình, tranh chấp − ông khuyên họ nên “đặt mỏ neo quán” vào đâu (thân, thọ, tâm, hay pháp) để thấy ngay dấu ấn không tánh mà không cần rút hẳn vào tịch tĩnh? Xin minh hoạ bằng một tình huống đời thường (ví dụ: Bị công kích trong họp) và từng bước quán chiếu cụ thể để thấy “không tánh ngay giữa việc đời”.

10. Ông nhắc tới tiêu đề tiếp theo “Kim Cang Chỉ Lực”. Ở đây “chỉ lực” ông muốn nói đến định lực mang tính Kim Cang (bất hoại, bất động) hay là hành vi chỉ thẳng/chỉ quán (một sức chỉ dẫn mang tính thiền thuật như trong Thiên Thai)? Ông có thể đưa ra tiêu chuẩn đo lường hay những dấu hiệu thực tiễn để một học giả biết rằng mình đã có “chỉ lực” đủ mạnh để chống được tác động của bốn dòng (kiến, dục, hữu, vô minh)?

11. Phương pháp văn học của ông (giang hồ-sơn thủy-đối thoại) khiến giáo lý “sống động”. Đây là là điểm làm tác phẩm hấp dẫn và người đọc dễ dàng tiếp nhận Phật Pháp một cách tự nhiên. Nhưng làm thế nào để ông vẫn giữ được tính chân thực của giáo pháp?

12. Ở tầng tri nhận, nếu ông đặt trực tâm làm mực thước trong quan hệ thầy-trò, xin hỏi ông: Ngoài những hiện thô trọng − chẳng hạn còn ưa khen-chê, còn đo lường “được-mất” trong pháp đàm, hay còn dựa vào danh tiếng, thì còn những biểu hiện vi tế nào − đủ để hành giả tự biết mình “chưa trực tâm”?

Đó là tất cả những cảm nhận về tác phẩm Tâm Pháp và những câu hỏi cần học thêm. Tuy hơi dài nhưng kính mong ông giải đáp từng vấn đề cụ thể với ví dụ thực tế hoặc những phép kiểm tra rõ ràng, bởi lẽ đối với những người hành đạo trong đời thường, điều quan trọng không phải chỉ là khái niệm đúng mà là phương pháp kiểm chứng và sửa lỗi trong thực tế tu tập.

Trân trọng cảm ơn ông vì tác phẩm Tâm Pháp và những tư tưởng đã gieo mầm.

Kính,

Trí Đức − Một bạn đọc đang học giữa dòng Như Nguyệt!

Ps: Nhà tôi gần sông Như Nguyệt, nơi đây cũng từng có một chiến tích hào hùng...!!!

29/08/2025 − 18:21:35 − Trí Đức − Bắc Ninh.

Mời các bạn đón xem phần trả lời ở kì sau 26/2025 (B) !!!

Cùng bạn đọc !!!

Từ hôm nay (30/08) đến thứ ba (02/09), mình bận một số việc riêng, nên chuyên mục tạm nghỉ...!!! Sẽ tiếp tục vào ngày thứ tư 03/09/2025 !!!

Chúc mọi người an vui, tinh tấn, có kì nghỉ Lễ Quốc Khánh vui vẻ...!!!

30/08/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được một số câu hỏi của bạn Nguyễn Thị Minh ở Hà Nội... Như vậy là, hôm nay chúng ta sẽ thảo luận các đề tài của hai bạn Như Thiệt Trí ở Quảng Ngãi và Nguyễn Thị Minh ở Hà Nội đã nêu trong thư...!!!

Hai bạn ấy viết như sau:

Thưa bác Lý Tứ!

Mấy hôm con bị cảm nặng nên phải nằm trên giường dưỡng bệnh. Thân thể mệt mỏi rũ rượi nhưng tâm con vẫn được an lành...! Cảm giác cơn đau chỉ ngoài thân, còn tâm không ảnh hưởng...!

Hôm nay con khoẻ lại tiếp tục đi làm... Vẫn trạng thái an lạc, thanh tịnh như những lần sau ốm nằm giường... Nhưng lần này có gì đó rõ ràng hơn! Con có thể quán sát rất rõ ràng đây là thanh tịnh, đây là bất động, đây là thanh lương nhẹ nhàng. Giống như viên sỏi trên tay đặt trước mặt, có thể nhìn rõ từng mặt, từng góc cạnh của nó...!!!

Con dự định quán sát mấy hôm rồi viết câu hỏi gởi bác, nhưng cơ duyên đọc mấy câu hỏi trước của các chú gởi về chuyên mục “Bạn Đọc Hỏi − Lý Tứ Trả Lời”, trong lòng lại thôi thúc viết vội thư này!

Bác cho con hỏi:

1. Câu hỏi quan trọng: Với thấy biết như vậy của con có đúng giáo pháp hay không? Con nên tiếp tục làm gì? Chỗ thấy biết của con là “bản tâm” hay là “bản giác”?

2. Một người chưa giác ngộ được bổn tâm thì học tập giáo pháp có lợi ích gì không?

3. Người thấy được tánh giác nên vận dụng nó như thế nào tiếp theo để không bị “bột đóng óc trâu”? Nên hộ trì những gì? Nên tiếp tục đến cột mốc nào tiếp theo?

4. Thế nào là bản tâm? Thế nào là bản giác? Có cách nào giúp người tu hành nhận diện rõ bản tâm và bản giác để không có sự lầm lẫn với nhau?

Con cảm ơn bác...!

04/09/2025 − 19:36:25 − Như Thiệt Trí − Quảng Ngãi.

Dạ, em xin phép gửi câu hỏi đến chương trình ạ:

1. Nếu tất cả chúng sinh đều vốn có Phật tánh, vậy điều gì khiến họ quên mất, che lấp, hay không nhận ra được Phật tánh ấy trong đời sống hằng ngày?

2. Người đang sống giữa bộn bề đời thường, nhiều tham − sân − si, có thể bắt đầu nhận diện và nuôi dưỡng Phật tánh trong mình bằng những phương pháp đơn giản nào?

3. Khi biết rằng “nhất thiết chúng sanh giai hữu Phật tánh”, làm thế nào để không rơi vào ngã mạn (cho rằng mình cao hơn người khác) trên con đường tu tập?

06/09/2025 − 22:55:20 − Nguyễn Thị Minh − Hà Nội.

I. Về các câu hỏi của Như Thiệt Trí

- Hỏi:

1. “Câu hỏi quan trọng: Với thấy biết như vậy của con có đúng giáo pháp hay không? Con nên tiếp tục làm gì? Chỗ thấy biết của con là “bản tâm” hay là “bản giác”?”

- Trả lời:

Giống như có người nhặt được một mẫu vật giống kim cương...!!!

Muốn xác định đó là kim cương giả hay thật, người ấy phải mang mẫu vật đến các nhà kim hoàn có chuyên môn cao, nhờ họ thẩm định...!!!

Cho nên, chỉ với vài dòng mô tả như Thiệt Trí, rất khó để có thể kết luận rằng, những điều Thiệt Trí đã thấy có phải là bổn tâm hay không...!!! Vì, các tính chất mà Thiệt Trí vừa nêu, người tu hành thỉnh thoảng vẫn bắt gặp (nhất là đối với hạng người có công phu hàm dưỡng cao)...!!!

- Hỏi:

2. “Một người chưa giác ngộ được bổn tâm thì học tập giáo pháp có lợi ích gì không?”

- Trả lời:

Giống như học tập văn hoá, mỗi cấp học đều có lợi ích nhất định đối với người học...!!!

Ngũ Tổ có dạy: “Bất thức bổn tâm, học pháp vô ích”... Câu này không thể sử dụng phổ biến mà, chỉ được sử dụng trong một vài hoàn cảnh đặc biệt thuộc “biệt truyền của Tâm tông”...!!! Các học trò của Ngũ Tổ không thuộc diện đặc biệt, đều phải tinh tấn học tập...!!!

- Hỏi:

3. “Người thấy được tánh giác nên vận dụng nó như thế nào tiếp theo để không bị “bột đóng óc trâu”? Nên hộ trì những gì? Nên tiếp tục đến cột mốc nào tiếp theo?”

- Trả lời:

Thấy tánh giác hay thấy bất kì điều gì trong Phật đạo, nếu không muốn dừng lại, đều phải tiếp tục học tập... Trừ thấy biết như một Đức Phật!!!

Học tập, chính là sự hộ trì tốt nhất và học tập sẽ cho phép ta nhận biết bước tiếp theo cần làm gì và cột mốc phía trước như thế nào...!!!

- Hỏi:

4. “Thế nào là bản tâm? Thế nào là bản giác? Có cách nào giúp người tu hành nhận diện rõ bản tâm và bản giác để không có sự lầm lẫn với nhau?”

- Trả lời:

Giống như câu hỏi số 2... Muốn biết những điều trên, phải học tập thôi... Trong phạm vi một câu trả lời, khó có thể mô tả hết những vấn đề lớn lao như vậy...!!!

Như Thiệt Trí và bạn đọc có thể tham khảo đề tài này qua bài viết số 30 “Kiến Tánh, Bổn Tâm, Bổn Tánh, Biện Thông Thế Trí, Biện Tài Vô Ngại Là Gì?” trong tác phẩm Vô Đối Môn − NXB Dân Trí xuất bản năm 2019 − Tái bản lần 1 năm 2021 và lần 2 năm 2024.

II. Về các câu hỏi của bạn Nguyễn Thị Minh

- Hỏi:

1. “Nếu tất cả chúng sinh đều vốn có Phật tánh, vậy điều gì khiến họ quên mất, che lấp, hay không nhận ra được Phật tánh ấy trong đời sống hằng ngày?”

- Trả lời:

Mê muội, khổ đau, phiền não, kiết sử, lậu hoặc, v.v... là những thứ che lấp, khiến chúng sanh không thấy Phật tánh...!!!

- Hỏi:

2. “Người đang sống giữa bộn bề đời thường, nhiều tham − sân − si, có thể bắt đầu nhận diện và nuôi dưỡng Phật tánh trong mình bằng những phương pháp đơn giản nào?”

- Trả lời:

Phật tánh là thường nên không cần nuôi dưỡng... Phương pháp đơn giản để nhận diện Phật tánh, là phải học tập chánh pháp...!!!

Phật tánh ví như vàng, bạc, kim cương, đá quý...!!! Muốn khai thác các thứ ấy phải học tập để nắm vững công nghệ, kĩ thuật khai thác...!!! Công nghệ càng tiên tiến, kĩ thuật càng hiện đại việc khai thác càng dễ dàng và mau chóng...Công nghệ lạc hậu, kĩ thuật cổ lỗ sĩ thì, việc khai thác sẽ khó khăn và mất rất nhiều thời gian...!!!

- Hỏi:

3. “Khi biết rằng “nhất thiết chúng sanh giai hữu Phật tánh”, làm thế nào để không rơi vào ngã mạn (cho rằng mình cao hơn người khác) trên con đường tu tập?”

- Trả lời:

Học tập để thấu suốt đạo pháp, chính là cách tốt nhất giúp ta không rơi vào ngã mạn và các chướng đạo như bạn đã nêu...!!!

Nguyễn Thị Minh và bạn đọc có thể tìm hiểu thêm các vấn đề liên quan từ video “Tập Đế − Hiện tượng nhật thực toàn phần làm mờ tâm trí!!!” − Khóa K07 lớp Hạnh Phúc Quanh Ta − Giọt Mưa đầu mùa mà Lý Gia đã thực hiện trên kênh youtube HẠNH PHÚC QUANH TA − GIỌT MƯA ĐẦU MÙA. 

Hy vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Như Thiệt Trí, Nguyễn Thị Minh và bạn đọc thoả mãn những thắc mắc của bản thân...!!!

Chúc các bạn an vui, tinh tấn, thành công trong học tập...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

07/09/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thư của Thầy Nguyễn Phương Cảo gởi về từ Paris...!!!

Đây được coi là tin trong tuần... Vui vì, biết rằng Thầy đã có ca mổ thành công... Chẳng những thế, sau ca mổ, Thầy vẫn có thể đọc các bài viết của Lý Tứ... Mà, lại đọc những bài mang tính chuyên môn cao, đòi hỏi phải vận dụng trí não và tất cả sở học mới có thể lãnh hội...!!! Tôi thầm nghĩ, một người khoẻ mạnh bình thường, nếu không có một nền tảng đạo học vững chắc, chưa sở hữu một tri thức rộng sâu về giáo pháp, tâm trí không đủ minh mẫn thì đã khó có thể đọc hiểu một bài viết thuộc dạng này, huống hồ lại là một người đang trong thời gian dưỡng bệnh... Chẳng những thế, sau khi đọc, Thầy còn gởi đến bảy câu hỏi...Điều này, cũng có thể được coi là một trong những thú vị hiếm hoi mà tôi từng biết đến...!!!

Lý Tứ cũng xin chân thành cảm ơn sự trợ duyên và lời chúc mỹ diệu của Thầy đối với lớp Giáo Pháp Nâng Cao do tôi và các môn đệ sắp thực hiện...!!! Chúc Thầy luôn thân khoẻ, tâm an, trí sáng...!!!

Về các câu hỏi, tôi xin mạn phép trả lời trên tinh thần Đệ nhất nghĩa, không giảng giải, cắt nghĩa câu từ theo văn phong thế tục... Điều này, nhằm giúp các môn đệ của tôi trước khi nhập học, làm quen với thứ “văn phong khô khan, tàn tạ” ấy, để từ đây có thể trực nhận trọn vẹn ý vị của “Đệ nhất nghĩa Trí môn”...!!!

Sau đây là toàn văn bức thư và những câu hỏi mà Thầy Phương Cảo đã viết:

“Chào Thầy Lý Tứ,

Cảm ơn Thầy Lý Tứ đã có lời đồng cảm rất chân tình với tôi trong bức thư trước!

Tôi vừa hoàn thành ca phẫu thuật và đang nghỉ ngơi theo dõi bệnh tại Pháp, tôi vẫn thường xuyên xem chuyên mục “Bạn đọc hỏi Lý Tứ trả lời” đều đặn. Bên cạnh đó tôi cũng vào trang lytu.vn để đọc các bài viết của Thầy. Càng đọc tôi càng thấy hứng thú và sáng tỏ, có lẽ do chuyên chú đọc, những đau đớn trên thân cũng theo đó mà giảm đi rất nhiều. Thời gian vừa rồi tôi có đọc những bài Thầy viết về các thứ trí trong Phật Đạo. Tôi có một số câu hỏi xin phép hỏi thêm Thầy:

1. Mười một thứ trí mà Thầy trình bày, đó là những bậc thang tuần tự để hành giả tiến dần, hay khi đạt được một thứ trí tuệ rốt ráo thì những thứ trí tuệ khác tự thành tựu?

2. Khi một người chứng được “Đạo trí”, đâu là những dấu hiệu để vị thầy có thể nhận diện được?

3. Đối với “Tận trí” và “Vô sanh trí”, chúng tác động ra sao đến a-lại-da thức?

4. “Đạo tướng trí” trong công hạnh độ sinh có công năng gì đặc biệt, và nó khác biệt thế nào với “Nhất thiết trí”?

5. Xin thầy phân biệt tường tận chỗ khác nhau giữa “Nhất thiết trí” và “Nhất thiết chủng trí”?

6. Nếu có sự “thối thất trí” hay “giả hiện trí”, nguyên nhân thường ở đâu, và phương pháp cứu chữa thế nào?

7. Trong tám môn học trí tuệ (Thấu Thị, Thẩm Sát, Đẳng Ngữ, Đại Hạnh, Đại Đạo, Thật Nghĩa, Đẳng Trì, Chân Giác), có phải tiếp cận theo một trình tự nhất định không? Môn nào là căn bản cần phải an lập trước tiên trong hành trình học tập trí tuệ?

Thưa Thầy Lý Tứ! Tôi thích đọc về Phật Pháp nhưng lại ngại đến chùa. Có lẽ do ảnh hưởng từ nghề giáo, và tư duy của người làm khoa học nên tôi thích cái gì đó minh bạch, logic và có thể chứng minh hơn là những điều tâm linh huyền bí.

Khi tiếp cận các bài viết của Thầy, tôi thấy được sự rõ ràng, mạch lạc ấy, nó đánh động và làm chuyển biến tâm thức của tôi. Đó là lý do vì sao mà tôi quên được cơn đau khi chăm chú đọc các bài viết của Thầy, hay suy tư về những gì Thầy viết.

Qua chuyên mục tôi biết được sắp tới, Thầy sẽ mở lớp Giáo Pháp Nâng Cao cho các học trò. Tôi viết bức thư kèm những câu hỏi này như góp một phần nhỏ trợ duyên cho lớp học. Xin gửi lời biết ơn chân thành với những gì Thầy đang cống hiến cho Đạo Pháp!

Kính chúc Thầy Lý Tứ nhiều sức khỏe! Chúc cho lớp học được thành công viên mãn như ý nguyện của Thầy!

Paris, 23h30, ngày 26 tháng 09 năm 2025 − Nguyễn Phương Cảo”

Thầy Phương Cảo và bạn đọc thân mến!!!

Về các câu hỏi của Thầy... Tôi xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

“1. Mười một thứ trí mà Thầy trình bày, đó là những bậc thang tuần tự để hành giả tiến dần, hay khi đạt được một thứ trí tuệ rốt ráo thì những thứ trí tuệ khác tự thành tựu?”

- Trả lời:

a) Đối với Vô sư trí: Một lần bùng vỡ, tự thành tựu tất cả...!!!

b) Đối với Hữu sư trí: Phải thành tựu theo thứ lớp...!!!

- Hỏi:

“2. Khi một người chứng được “Đạo trí”, đâu là những dấu hiệu để vị thầy có thể nhận diện được?”

- Trả lời:

Vị ấy thể hiện đầy đủ Tứ vô ngại trí và Tứ vô sở uý trong lúc đối đáp, tuyên thuyết, giảng giải giáo pháp...!!!

- Hỏi:

“3. Đối với “Tận trí” và “Vô sanh trí”, chúng tác động ra sao đến a-lại-da thức?”

- Trả lời:

Chúng có năng lực vô đối để chuyển “A lại da” thành “Như lai tàng tâm”... Chuyển “Không Như lai tàng” thành “Bất không Như lai tàng”...!!!

- Hỏi:

“4. “Đạo tướng trí” trong công hạnh độ sinh có công năng gì đặc biệt, và nó khác biệt thế nào với “Nhất thiết trí”?”

- Trả lời:

a) Đạo tướng trí: Thể hiện sức thiện xảo khi giáo hoá đối với từng Đạo chủng tánh sai biệt...!!!

b) Nhất thiết trí: Thể hiện sức thông tuệ và chính xác tuyệt đối trong giáo hoá...!!!

- Hỏi:

“5. Xin thầy phân biệt tường tận chỗ khác nhau giữa “Nhất thiết trí” và “Nhất thiết chủng trí”?”

- Trả lời:

a) Nhất thiết trí: Là Bồ tát trí, Hữu sư trí, Huyễn trí, Sai biệt trí...!!!

b) Nhất thiết chủng trí: Là Phật trí, Vô sư trí, Chân trí, Tự nhiên trí...!!!

- Hỏi:

“6. Nếu có sự “thối thất trí” hay “giả hiện trí”, nguyên nhân thường ở đâu, và phương pháp cứu chữa thế nào?”

- Trả lời:

a) Chưa giác ngộ chân thật...!!!

b) Giúp vị ấy mau chóng giác ngộ...!!!

- Hỏi:

“7. Trong tám môn học trí tuệ (Thấu Thị, Thẩm Sát, Đẳng Ngữ, Đại Hạnh, Đại Đạo, Thật Nghĩa, Đẳng Trì, Chân Giác), có phải tiếp cận theo một trình tự nhất định không? Môn nào là căn bản cần phải an lập trước tiên trong hành trình học tập trí tuệ?”

- Trả lời:

a) Tám môn học trí tuệ, chia thành ba nhóm:

* Nhóm thứ nhất gồm: Thấu thị, Thẩm sát, Đẳng ngữ môn...Gọi là Tiền (hay Khai) trí môn... Giúp Pháp tử từ Bất động bước ra, mọc mầm trí tuệ, thành tựu Kiến đáo Bồ đề...!!!

* Nhóm thứ hai gồm: Đại hạnh, Đại đạo, Thật nghĩa môn...Gọi là Nhập trí môn... Giúp Pháp tử thâm nhập viên mãn Thiện huệ địa, theo dòng Đẳng giác, thành tựu Xuất đáo Bồ đề...!!!

* Nhóm thứ ba gồm: Đẳng trì, Chân giác môn... Gọi là Diệu trí môn... Giúp Pháp tử có đủ hành trang cần thiết để vào Pháp vân địa nhập dòng Diệu giác, nổi pháp vân, hoá pháp vũ, đánh pháp cổ, thổi pháp loa...!!!

b) Ba môn học thuộc nhóm Tiền trí, bắt buộc Pháp tử phải an lập đầu tiên... Đây chính là nội dung giảng dạy của lớp Giáo Pháp Nâng Cao...!!! Nhóm thứ hai (Nhập trí môn), Pháp tử dự tuyển và học tập tại các lớp Giáo Pháp Chuyên Sâu, sau khi thành tựu rốt ráo nhóm thứ nhất... Ứng viên dự tuyển được chọn, là những “nhân tố hi hữu” đã được sàng lọc khắt khe thông qua việc đào thải tự nhiên của giáo pháp...!!! Nhóm thứ ba (Diệu trí môn), học cách nhập thế làm công hạnh, tích luỹ công đức đợi đến viên mãn có thể “bùng vỡ lần cuối”, đây được coi là “độc đạo” để Pháp tử thành tựu Vô thượng trí ở vị lai...!!!

Hy vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Thầy và bạn đọc có cái nhìn khái quát về tám môn học của Đạo trí tuệ...!!! Chúc Thầy và bạn đọc an vui, tinh tấn, sớm thành tựu những điều cần thành tựu trong đạo pháp...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

27/09/2025

LÝ TỨ