Các bạn !!!

Mình vừa nhận được hồi đáp của Thầy Nguyễn Phương Cảo − Hà Tĩnh...!!! Nội dung như sau:

“Thưa Thầy Lý Tứ,

Lời đầu tiên, tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến Thầy Lý Tứ vì đã dành thời gian giải đáp những thắc mắc của tôi.

Những lời hồi đáp này không chỉ giúp tôi tháo gỡ những nút thắt trong lòng mà còn cho tôi thấy được sự cẩn trọng, tỉ mỉ và tấm lòng trách nhiệm của Thầy đối với Giáo Pháp và với độc giả.

Tôi vô cùng tâm đắc với việc Thầy đã dành một năm để đối chiếu những gì trực nhận được với Kinh điển. Đó chính là minh chứng rõ nét nhất cho tinh thần “Cẩn tắc vô áy náy” mà Thầy đã nêu.

Sau khi nhận được thư hồi đáp của Thầy, những thắc mắc trong lòng tôi đã được giải đáp một cách thỏa đáng. Với tư cách là một người học, tôi lại học thêm được một bài học quý giá về tinh thần khiêm tốn, thận trọng trong việc hành đạo.

Hiện tại tôi đang chuẩn bị sang Pháp với gia đình con trai cả bên đó để điều trị bệnh. Hy vọng sau khi khỏe lại, trở về Việt Nam, tôi sẽ chủ động liên hệ để có thể đón Thầy tại quê hương cụ Nguyễn Du và đàm đạo trực tiếp. Đó chắc chắn sẽ là một nhân duyên lành.

Một lần nữa, xin được gửi lời cảm ơn và lời chúc tốt đẹp nhất tới Thầy Lý Tứ!

Hà Tĩnh, ngày 28 tháng 8 năm 2025 − 17:23:24 − Nguyễn Phương Cảo.”

Thầy Nguyễn Phương Cảo và bạn đọc thân mến!!!

Vừa đọc tin của Thầy... Tự dưng trong lòng Lý Tứ có chút gì đó bùi ngùi khi biết Thầy chuẩn bị xa quê hương sang Pháp chữa bệnh...!!!

Tuy chỉ mới biết nhau qua vài ba lần đối đáp về đạo pháp... Nhưng trong tôi, cảm giác như đã thân quen với Thầy lâu lắm rồi...!!!

Vẫn biết rằng, với mạng internet bây giờ, khoảng cách địa lí giữa Việt Nam và Pháp quốc không xa hơn chiếc điện thoại này...  Nhưng khi hay tin Thầy sắp xa quê hương, trong tôi vẫn cứ cảm giác như thiếu vắng một thâm tình...!!!

Chúc Thầy thượng lộ bình an... Và, mau hết bệnh để khi nào đủ duyên lành, chúng la lại gặp nhau tại quê hương Cụ Nguyễn...!!!

Chào Thầy !!!

28/08/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được hồi đáp của Thầy giáo Nguyễn Phương Cảo và một số thắc mắc có nội dung như sau !!!

“Thưa tác giả Lý Tứ,

Cảm ơn bác đã dành thời gian trả lời những thắc mắc của tôi. Tôi đã dành ra hai ngày đọc đi đọc lại hồi âm của bác, tôi đã thông suốt được rất nhiều vấn đề. Nhất là về “Ba loại Tam muội” và cách phân biệt “Vô sư trí” với “Vô tu vô chứng”.

Tôi rất tâm đắc với luận điểm của bác về sự cần thiết của việc học tập giáo pháp trước khi thực hành. Như bác nói, “Có học mới biết cách để thực hành,” và “Học và hành là cặp phạm trù bất biến không thể thiếu trong giáo dục.” Điều này hoàn toàn đúng và cũng là phương châm giáo dục của cá nhân tôi trong suốt những năm đứng trên bục giảng.

Lời giải đáp của bác đã giúp tôi gỡ rối nhiều thắc mắc, nhưng đồng thời cũng làm tôi nảy ra một vài suy nghĩ mới. Tôi xin phép được hỏi thêm bác một vài câu hỏi nữa, mong bác giải đáp:

1. Tôi hiểu do đọc tụng và nghiền ngẫm Kinh điển mà bác đã thông suốt. Dấu mốc đó là “vụ nổ Big Bang tâm thức” cách đây 17 năm đã giúp bác thấu triệt Kinh điển. Nếu so sánh ở đời, tôi nghĩ nó gần giống trường hợp của Acsimet hiểu ra nguyên lý về lực đẩy của nước trong bồn tắm hay Newton hiểu được định luật Vạn vật hấp dẫn khi quả táo rơi trúng đầu. Cả hai nhà khoa học đều đã có thời gian dài nghiền ngẫm lý thuyết trước khi có sự bừng sáng ấy.

Tuy nhiên đứng ở góc độ đạo pháp, theo bác thì “vụ nổ” đó có phải là một dạng của “Kiến đạo” trong Phật pháp không? Nó giống và khác gì với trường hợp của Lục Tổ Huệ Năng giác ngộ khi nghe được một câu Kinh Kim Cang?

2. Bác nói rằng sau “vụ nổ” đó, bác đã dành một năm để đối chiếu, kiểm chứng những hiểu biết của mình với kinh điển trước khi đi hướng dẫn người khác. Điểm này làm tôi càng khâm phục sự cẩn thận, kỹ lưỡng và trách nhiệm của bác − một phẩm chất không thể thiếu với một nhà giáo có tâm. Bác có thể chia sẻ cụ thể hơn về cách thức bác đã thực hiện việc đối chiếu này không?

3. Một người bình thường khi có một sự “bừng sáng” như thế, họ thường có xu hướng tin tưởng tuyệt đối vào nó, chứ không phải đi kiểm chứng lại. Theo bác, tại sao một người tu hành cần phải đối chiếu những trải nghiệm tâm thức của mình với Kinh điển mà không thể tin ngay vào những gì mình cảm nhận được?

Cuối cùng, tôi rất cảm kích tình cảm của bác dành cho quê hương của cụ Nguyễn Du. Tôi tin rằng, với những người cùng có chung một tấm lòng với giáo pháp, thì việc gặp gỡ và trao đổi là một nhân duyên lành. Tôi rất mong một ngày không xa được đón tiếp bác tại Nghi Xuân, Hà Tĩnh.

Hà Tĩnh, ngày 23 tháng 08 năm 2025 − 14:21:06 − Nguyễn Phương Cảo − Nghi Xuân”

Thầy Nguyễn Phương Cảo và bạn đọc thân mến!!!

Rất vui khi nhận được hồi đáp của Thầy, và nhất là Thầy cũng đã đồng cảm với quan điểm giáo dục của Lý Gia...!!! Hy vọng, một ngày không xa, nếu có duyên lành, sẽ gặp Thầy tại quê hương Cụ Nguyễn Du...!!!

Về các câu hỏi, xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

1. “Tôi hiểu do đọc tụng và nghiền ngẫm Kinh điển mà bác đã thông suốt. Dấu mốc đó là “vụ nổ Big Bang tâm thức” cách đây 17 năm đã giúp bác thấu triệt Kinh điển. Nếu so sánh ở đời, tôi nghĩ nó gần giống trường hợp của Acsimet hiểu ra nguyên lý về lực đẩy của nước trong bồn tắm hay Newton hiểu được định luật Vạn vật hấp dẫn khi quả táo rơi trúng đầu. Cả hai nhà khoa học đều đã có thời gian dài nghiền ngẫm lý thuyết trước khi có sự bừng sáng ấy.

Tuy nhiên đứng ở góc độ đạo pháp, theo bác thì “vụ nổ” đó có phải là một dạng của “Kiến đạo” trong Phật pháp không? Nó giống và khác gì với trường hợp của Lục Tổ Huệ Năng giác ngộ khi nghe được một câu Kinh Kim Cang?”

- Trả lời:

“Kiến đạo”, “ngộ đạo” hoặc “gì gì đó”... thì, cũng chỉ là tên gọi cho một diễn biến tâm thức... Mà, những tên gọi này gần như chưa được mọi người thống nhất với nhau... Và, bản thân tôi, cũng không quan tâm nhiều về tên gọi thời điểm ấy là gì...!!!

Với tôi, quan trọng là, chuyển biến tâm thức đã xảy ra đối với mình, có đem đến lợi ích cho mình và cho người ??? Lợi ích đó đến đâu ??? Như lời căn dặn của Thế Tôn hay không mà thôi...!!!

Về việc Thầy hỏi, vụ bùng nổ tâm thức của tôi, giống hay khác trường hợp giác ngộ của Lục Tổ Huệ Năng... Thú thật, tôi chưa từng nghĩ đến việc nó giống hay khác...!!! Chỉ biết rằng, Huệ Năng sau một lần nghe kinh Kim Cang đã hoát nhiên giác ngộ... Còn mình thì, nghe đến tận 30 năm mới có tí bùng vỡ trong lòng... Thiệt là hổ thẹn với người xưa...!!!

- Hỏi:

2. “Bác nói rằng sau “vụ nổ” đó, bác đã dành một năm để đối chiếu, kiểm chứng những hiểu biết của mình với kinh điển trước khi đi hướng dẫn người khác. Điểm này làm tôi càng khâm phục sự cẩn thận, kỹ lưỡng và trách nhiệm của bác − một phẩm chất không thể thiếu với một nhà giáo có tâm. Bác có thể chia sẻ cụ thể hơn về cách thức bác đã thực hiện việc đối chiếu này không?”

- Trả lời:

Trước thời điểm đó, tôi đã có 30 năm tu tập, miệt mài đọc tụng kinh điển của Phật, có nhiều bộ kinh đọc đến rách bìa, đứt cả chỉ khâu... Nhưng, bản thân không thay đổi đáng kể, hiểu biết thì rất mơ hồ... lại vô số thắc mắc về giáo pháp không tự giải quyết được...Kể cả có tìm hiểu, nghe giải thích từ tài liệu bên ngoài, cũng không thật sự giúp mình thỏa mãn...!!!

Rất may, sau giây phút bùng nổ ấy, mọi thứ như bày ra trước mắt, tất cả nghi ngờ, thắc mắc trước đây về giáo pháp hầu như sáng tỏ đến lạ lùng...!!!

Chính sự thấu suốt mau chóng ấy, buộc tôi phải hỏi lại chính mình “có chắc điều mình biết đã hoàn toàn đúng với tinh thần giáo pháp hay chưa” ??? Và, có lẽ do bản tính thận trọng, cũng như tôi thường tâm niệm “ở đời mọi sai lầm đều có thể tha thứ...chỉ có sai lầm trong giáo dục là không thể chấp nhận được”... Vì rằng, bản thân tôi đã bị dẫn dắt bởi những cắt nghĩa, giảng giải sai lầm về giáo pháp từ những gì mình đã nghe, đã đọc, đã được người khác hướng dẫn suốt 30 năm qua...!!!

Chính những điều này, đưa đến việc tôi quyết định phải dành một năm dùng kinh điển để đối chiếu... Sau khi quyết chắc, tất cả không sai lệch, tôi mới đem chia sẻ đến bằng hữu...!!!

Về cách thức đối chiếu, trước đây đọc kinh hay sách Phật giáo... Tôi phải vận dụng sở học, tri thức, kinh nghiệm để tư duy một vấn đề nào đó, nhưng kết quả, thường không như mong đợi...!!!

Sau lần bùng vỡ... Đọc đến đâu, tôi thông suốt “nhiều tầng nghĩa” của giáo pháp đến đó, đồng thời cũng nhận ra điều nào mới là giáo pháp chân chánh, điều nào đã bị người sau giảng giải sai lệch hay thêm bớt...!!!

Đặc biệt, sự thông suốt này diễn ra do “trực nhận” ý nghĩa, chứ không do dùng kiến thức hay kinh nghiệm tu tập để tư duy rồi kết luận như hồi trước...!!!

Có những ý nghĩa khi trực nhận ra, tôi đã sử dụng hết sức bình sinh để tự phản biện và bảo vệ... Đến bao giờ “bản thân không thể phản biện hiểu biết hiện tại của mình”, tôi mới chấp nhận kết quả “trực nhận” đó là đúng...!!!

Cũng trong thời gian này, tôi mới thật sự hiểu trọn vẹn câu nói của Ngũ Tổ: “Đã thấy là thấy liền, suy nghĩ liền sai” hay câu “Bất thức bổn tâm, học pháp vô ích”...!!!

Sau này, tôi thường nhắc nhở Huynh Đệ Lý Gia trong quá trình học tập trí tuệ: “Khi đọc một đoạn kinh, nghe một bài giảng...Bản thân phải đặt cho mình hai câu hỏi, đó là: Vì sao Phật hay đạo sư nói điều đó ??? Và, họ nói điều ấy để làm gì ???... Rồi tự phản biện !!! Đến khi nào bản thân trả lời thỏa mãn hai câu hỏi trên, không còn phản biện nào làm ta đuối lí, nhất định sẽ có cơ hội thâm nhập giáo pháp”...!!!

Nói chung, khó có thể nói hết những gì bản thân đã thực hiện trong quá trình dùng kinh để đối chiếu và tự ấn chứng...!!! Mong Thầy thông cảm...!!!

- Hỏi:

3. “Một người bình thường khi có một sự “bừng sáng” như thế, họ thường có xu hướng tin tưởng tuyệt đối vào nó, chứ không phải đi kiểm chứng lại. Theo bác, tại sao một người tu hành cần phải đối chiếu những trải nghiệm tâm thức của mình với Kinh điển mà không thể tin ngay vào những gì mình cảm nhận được?”

- Trả lời:

Với bản thân, tôi không hề nghi ngờ hiểu biết lúc ấy của mình... Vì rằng, với bản thân sai hay đúng ta tự chịu trách nhiệm...!!!

Nhưng, để chia sẻ cho người, ta không thể “vô trách nhiệm” đối với những gì mình nói hay viết...!!! Đây là lí do vì sao tôi phải dùng kinh điển để đối chiếu với hiểu biết của mình trước khi nói cho người khác nghe...!!!

Có thể, phát xuất từ thói quen từ hồi còn nhỏ đến bây giờ...Đó là, khi tặng cho ai đó một cuốn sách, hay giới thiệu một tài liệu liên quan đến đạo pháp hoặc văn hoá, v.v... Tôi phải trực tiếp đọc cuốn sách hay tài liệu ấy đồng thời thẩm định giá trị... Khi biết rằng, điều mình trao cho người “không độc hại”, tôi mới cho hay tặng...!!! Chưa biết rõ trong đó nói gì, chưa thẩm định tính đúng sai, tôi quyết không cho hay tặng một cách vô trách nhiệm...!!! Thói quen này có khi lại phiền toái do bị chê là keo kiệt, nhưng thôi đành chịu vậy...!!!

Thầy nguyễn Phương Cảo và bạn đọc thân mến!!!

Những trả lời vừa rồi tuy “có chút riêng tư”... Nhưng, hy vọng có thể giúp Thầy và bạn đọc thông cảm hơn đối với vài “tâm tình vụn vặt” của Lý Tứ...!!! Chúc Thầy và bạn đọc an vui, tinh tấn, hạnh phúc, thành công...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

23/08/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thắc mắc của Thầy giáo Nguyễn Phương Cảo ở Nghi Xuân − Hà Tĩnh...!!! Nội dung như sau:

“Thưa tác giả Lý Tứ,

Tôi là một nhà giáo về hưu cùng quê với cụ Nguyễn Du ở Nghi Xuân Hà Tĩnh.

Tôi có theo dõi Fanpage Lý Tứ thấy chuyên mục Bạn đọc hỏi Lý Tứ trả lời rất hay. Tôi biết bác cũng là một nhà giáo về hưu, bác chủ trương tiếp cận Phật Pháp như một nền giáo dục và nhấn mạnh trí tuệ có được nhờ việc học tập đúng giáo pháp của Đức Phật. Tôi xin phép có một số câu hỏi tới bác:

1. Nếu không đi sâu vào giáo pháp chỉ thực hành thiền định − Samatha, thiền quán − Vipassana có phát sinh được trí tuệ không?

2. Thiền công án có phải là một dạng của quán sát nghĩa thiền không? Thực tập Thiền công án có phát sinh trí tuệ không?

3. Nếu phải học tập mới có trí tuệ thì hiểu thế nào về khái niệm “vô sư trí”? Một bậc “vô tu vô chứng” là như thế nào?

4. Với trí tuệ hiện tại của bác đang dùng để hướng dẫn học trò của mình và lan tỏa Phật Pháp. Trí tuệ đó đến từ việc bác học tập mà có được hay nó tự phát sinh từ một lần thoát nhiên bừng sáng nào đó?

Rất mong nhận được câu trả lời từ bác. Tôi xin cảm ơn!

Hà Tĩnh, ngày 19 tháng 08 năm 2025 − 17:04:50 − Nguyễn Phương Cảo − Nghi Xuân − Hà Tĩnh”

Thầy giáo Nguyễn Phương Cảo và bạn đọc thân mến!!!

Lời đầu tiên, Lý Tứ xin chân thành cảm ơn những nhận xét tốt đẹp của Thầy đối với chuyên mục...!!! Chúc Thầy khoẻ, an vui...!!!

Về các câu hỏi, tôi xin mạn phép trả lời như sau:

- Hỏi:

1. “Nếu không đi sâu vào giáo pháp chỉ thực hành thiền định − Samatha, thiền quán − Vipassana có phát sinh được trí tuệ không?”

- Trả lời:

Một tạo tác, một hành động, một vận luyện, một công phu tu hành nào đó, v.v... chưa nói được điều gì...!!!

Giống như một người, ngày ngày ngồi bất động (Samatha), hoặc từng bước chân đều nhìn ngắm bản thân, quan sát chung quanh (Vipassana), v.v... thì, tự thân những việc làm này chưa hàm chứa một ý nghĩa gì...!!!

Chỉ đến khi nào, các hành động, việc làm đó... bắt nguồn từ một nhận thức... và, hành động này được chứng minh bởi một luận cứ thuyết phục, khoa học, minh triết rằng: Hành động này nhất định sẽ đắc thành một kết quả nào đó thì... việc làm, hành động ấy mới có thể kết luận rằng nó đúng hay sai, hoặc có phát sinh trí tuệ hay không...!!!

Thông thường, Phật đạo có 3 Tam muội môn phổ biến, liên hệ đến Samatha và Vipassana... Các Tam muội này thường giúp người giác ngộ, phát sinh trí tuệ... Đó là:

* Tam muội có giác có quán (Samatha + Vipassana):

Tam muội này được hình thành sau khi hành giả đã học tập, thấm nhuần giáo pháp... Nhờ thấm nhuần giáo pháp, vị ấy đưa tâm đến cứu cánh như pháp, tự tâm “tự dừng lặng” gọi là (Samatha)...!!!

Tuy vậy, vì tập khí vô thuỷ, các chướng đạo vẫn hiện khởi khiến tâm thức chao đảo... Bây giờ, hành giả dùng sở học đã học, quan sát, quở trách như pháp các chướng đạo ấy... Việc làm này hình thành Vipassana...!!! Đây là lí do vì sao Tam muội có giác có quán ra đời...!!!

* Tam muội không giác có quán (không Samantha, chỉ sử dụng Vipassana):

Đây là giai đoạn hành giả đã thuần thục việc đưa tâm đến cứu cánh nên không cần sử dụng Samantha mà tâm vẫn tự dừng... Việc làm còn lại là, vị ấy chỉ dùng tuệ quán (Vipassana) để quán sát như pháp, quở trách các tập khí vi tế còn thừa sót, giúp tâm thức hoàn toàn dừng lặng...!!! Đây là lí do vì sao Phật đạo lại có Tam muội thứ 2 này...!!!

* Tam muội không giác không quán (Không Samantha, không Vipassana):

Sau khi ứng dụng viên mãn 2 Tam muội trên, bây giờ tâm thức hành giả hoàn toàn đạt được mục tiêu đề ra, vị ấy sống trọn vẹn với thành quả đã đạt được, thành quả này phải được đối chiếu với những gì giáo pháp đã dạy (Đạo pháp gọi là ấn chứng)... Chừng ấy, mới được coi là đắc thành Tam muội không giác không quán...!!!

Tóm lại, tất cả mục tiêu, tất cả cảnh giới, tất cả hành vi, v.v... của người học tập giáo pháp đều bắt nguồn từ “nhận thức như pháp”... kinh gọi là “như lý tác ý”... Nhờ “như lý tác ý” tức, nhờ “như giáo pháp mà hành động, mà điều phục tâm thức”... nên, người này mới đạt được cứu cánh của giáo pháp (kể cả việc phát sinh trí tuệ)...!!!

Mọi công phu, hành động, tác ý không được dẫn khởi bởi sự thông hiểu giáo pháp (phi như lý tác ý), đều không thể đạt được tâm cảnh giới như pháp và trí tuệ chân chánh của Phật đạo (Cái này có, nên cái kia mới có... Cái này không, nên cái kia cũng không − Thuyết duyên sinh) ...!!!

Đây là nguyên lí bất di bất dịch của bất cứ nền giáo dục nào: “Có học mới biết cách để thực hành”!!! Học và hành là cặp phạm trù bất biến không thể thiếu trong giáo dục... nếu nền giáo dục ấy không muốn thất bại...!!!

- Hỏi:

2. “Thiền công án có phải là một dạng của quán sát nghĩa thiền không? Thực tập Thiền công án có phát sinh trí tuệ không?”

- Trả lời:

Nếu hành giả đặt “điều đã học từ giáo pháp” trước mắt... Toàn tâm, toàn ý tư duy, nhằm khoan phá những ý nghĩa ẩn mật từ những gì đã lãnh hội (từ giáo pháp), coi đây như một công án thì, Thiền công án bây giờ trở thành Quán sát nghĩa thiền...!!!

- Hỏi:

3. “Nếu phải học tập mới có trí tuệ thì hiểu thế nào về khái niệm “vô sư trí”? Một bậc “vô tu vô chứng” là như thế nào?”

- Trả lời:

Câu hỏi này xin được chia thành 2 phần:

* Vô sư trí hay Phật trí... Là loại trí tuệ đặc thù của những vị do không học tập (không có thầy) mà tự thân khám phá ra chân lí và con đường dẫn đến chân lí...!!!

Ví dụ như Thích Ca Mâu Ni, tự thân tự giác ngộ và tuyên thuyết giáo pháp mình đã giác ngộ (tìm thấy chân lí) cũng như con đường giúp người thể nhập chân lí ấy (giáo pháp) ...!!!

Sự thấu đáo này, Phật đạo gọi là Vô sư trí...!!! Kinh mô tả những vị như vậy, giống như hoa Ưu Đàm Bát La, 3000 năm mới xuất hiện một lần...!!!

Trong thời đại chúng ta, có những vị căn tánh hơn người...Do tự nghiên cứu kinh điển, thấu suốt đạo pháp... Những vị này tuy không có người thầy bằng xương bằng thịt... Nhưng, những gì họ giác ngộ phát xuất từ kinh điển... Thế nên, “kinh điển chính là thầy” của họ... Vì thế, đạo pháp không xem thành tựu của họ là Vô sư trí...!!!

Kinh gọi hạng người này là “Kì lân trong loài người”... Đối với giáo pháp, với Bổn sư Thích ca mâu ni, họ cũng chỉ là “tướng đệ tử” (của Phật) mà thôi...!!!

* Vô tu vô chứng: Danh xưng nhằm ám chỉ các Bồ tát đã đăng Diệu giác địa (hay Nhất sanh bổ xứ Bồ tát) ...!!! Những Đại Bồ tát này, hiện đời không còn tu chứng nữa... Chỉ xuất hiện để thực hành hạnh nguyện giáo hóa chúng sanh, chờ đủ công đức thành Đẳng chánh giác...!!!

Vô tu vô chứng là, vị ấy đã từng tu chứng tất cả các đạo quả của Phật đạo trước đây (trừ Đẳng chánh giác)...!!! Hiện đời, thế gian không thấy người ấy tu chứng (chứ không phải người chẳng biết gì)...!!! Giống như người thế gian đã hoàn thành học vị cao nhất của giáo dục là Giáo sư Tiến sĩ... Hiện tại, người ta không còn thấy vị ấy học tập, mà chỉ thấy đi dạy người học tập (đạo gọi là Vô tu vô chứng)...!!!

Hai danh xưng Vô sư trí và Vô tu vô chứng đã bị rất nhiều người hiểu nhầm... Thậm chí, không ít người còn thậm xưng, tiếm xưng hai danh hiệu cao quý ấy... Tất cả, chỉ vì không học tập giáo pháp đến nơi đến chốn... nên, mới ra cớ sự này...!!!

- Hỏi:

4. “Với trí tuệ hiện tại của bác đang dùng để hướng dẫn học trò của mình và lan tỏa Phật Pháp. Trí tuệ đó đến từ việc bác học tập mà có được hay nó tự phát sinh từ một lần thoát nhiên bừng sáng nào đó?”

- Trả lời:

Những gì tôi biết, những gì tôi chia sẻ cho mọi người trong phạm vi giáo pháp là do bản thân tự thấu triệt thông qua đọc tụng, nghiền ngẫm kinh điển...!!!

Tất cả hiểu biết ấy, bắt nguồn từ giây phút bùng vỡ cách đây 17 năm... Bằng hữu gọi đùa là vụ nổ Big Bang tâm thức...!!!

Sau khi bùng vỡ, tôi đã dành đúng 1 năm, kiểm tra hiểu biết của bản thân bằng cách, lấy hiểu biết của mình đối chiếu với kinh điển xem có sai lệch hay không...!!!

Sau khi đối chiếu xong, tôi biết chắc, hiểu biết hiện tại của mình không hề sai lệch với lời Phật dạy... Từ đó, đem hiểu biết đã có, hết lòng hết dạ chia sẻ đến bằng hữu thân thuộc và, kết quả không ngờ... đó là, những gì tôi chia sẻ, các bằng hữu đó mau chóng đạt được những kết quả như pháp... Và, Lý Gia ra đời từ nhân duyên như vậy...!!!

Hy vọng, những giải đáp vừa rồi, có thể giúp Thầy và bạn đọc giải toả các thắc mắc đã nêu...!!!

Từ nhỏ, tôi rất ái mộ đại thi hào Nguyễn Du...!!! Được biết Thầy cùng quê với Cụ Tố Như, thật là vinh dự...!!! Ngưỡng mong, một ngày không xa, Lý Tứ có dịp đến Nghi Xuân để viếng quê hương Nam Hải Điếu Đồ và thăm gia đình Thầy...!!!

Chúc Thầy và bạn đọc an vui, tinh tấn, thành công trong đạo pháp...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

20/08/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Hôm nay là Chủ Nhật... Một trong những ngày được coi là “đắt show” của Lý Tứ !!! Vừa xong show chiều với HĐ Lý Gia Châu Âu, Úc, Canada, v.v... từ 13:30 đến 15:30... ra ngồi uống trà theo thói quen... Lại cũng theo thói quen, không để cho cái đầu ngơi nghỉ...Mình lại “lọ dọ” mở máy, vào trang tính của chuyên mục... Thế là, lại có việc làm rồi !!! Đấy là thư phản hồi của bằng hữu Trí Thiện ở Hà Nội...!!!

Chậm rãi đọc đi đọc lại từng câu chữ trong thư... Lý Tứ cực kì cao hứng các bạn ạ...!!! Cao hứng vì, lối mòn chấp nhất, tư duy một chiều, phản biện không mang tính chân lí và chỉ thích nghe những điều hợp với sở học, v.v... từ lối giáo dục “mang đậm chất phong kiến” không hề xuất hiện ở bằng hữu Trí Thiện mà, vị bằng hữu ấy với cái nhìn dứt khoát, trượng phu, cởi mở, khoáng đạt, tôn trọng lẽ thật... của một “Sĩ Phu Bắc Hà” thể hiện rất rõ qua sáu tiêu mục mà bằng hữu ấy đúc kết sau khi đọc trả lời kì 35/2025(B) của chuyên mục...!!!

Bằng hữu Trí Đức và Trí Thiện ơi...!!! Nếu hai vị có ở đây... Lý Tứ sẽ tận tay pha một ấm trà thật ngon để mời hai vị vài tuần... Rồi cùng nhau, ngửa mặt lên trời mà cười vang một trận “ha ha ha ha” cho sảng khoái...!!! Chúc hai vị và tất cả bạn đọc an vui, tinh tấn, thành công...!!!

Sau đây là, toàn văn bức thư của bằng hữu Trí Thiện:

“Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Tôi đã đọc đi đọc lại bài trả lời của bác trong chuyên mục 35/2025(B) và dành ra ba ngày để tư duy − một kỳ công giải đáp chín (9) vấn đề mà kẻ hậu học này đã trăn trở trong nhiều năm. Với phong thái dung dị, trực tâm nhưng lại thâm sâu, bác đã giúp tôi có được một cái nhìn thấu triệt và minh định hơn về cốt lõi của giáo pháp.

Mạn phép bác, tôi xin được bày tỏ cái thấy của mình với những luận giải của bác qua từng vấn đề:

1. Về Vô Ngã và Phật Tánh (Câu 1 & 2): Bác đã đặt Vô Ngã về đúng vị trí của nó: Một chân lý hay tuyên ngôn chỉ ra sự vô thường của các món hữu vi (thân, tâm, thế giới). Sự minh định này đã giải tỏa hết thảy những cách hiểu nông cạn hay cực đoan về sự phủ định. Đặc biệt, việc bác nhìn nhận Vô Ngã và Phật Tánh không hề mâu thuẫn, mà là các tầng giác ngộ kế thừa nhau − Vô Ngã là công cuộc “khai khoáng tâm thức” diệt trừ vô minh để Phật Tánh “từ hiện đến hiện viên mãn” − quả là một lộ trình tu tập rõ ràng, xua tan mọi nghi vấn về tính mâu thuẫn trong Đại thừa.

2. Về Im Lặng của Phật (Câu 3): Luận điểm của bác thật dứt khoát và thực tiễn! Sự im lặng trước các vấn đề siêu hình như “Như Lai sau khi nhập diệt còn hay không còn” không hề mang tính chiến lược hay ẩn ý cao siêu, mà là “lẽ tất nhiên” của một vị Thầy, chỉ dạy những điều phục vụ trực tiếp cho mục tiêu giải thoát. Quan điểm này đã giúp tôi trực nhận được tính giáo dục và minh định phạm vi của đạo pháp.

3. Về Nghiệp và Tái Sinh (Câu 4): Bác đã lý giải bằng cơ chế “thức nghiệp” và quy luật 12 nhân duyên (phần đoạn sanh tử), tách biệt rõ ràng sự vận hành của luân hồi khỏi sự “vô ngã” của năm uẩn. Đây là một sự minh định triệt để, để không còn loay hoay với câu hỏi “cái gì tái sinh” khi đã không còn ngã.

4. Về Kinh Điển và Ứng Dụng (Câu 5 & 6): Quan điểm của bác về kinh điển − “cũng chính thống” và “cũng không chính thống” − đã mở ra một lối thoát đầy dũng khí khỏi những cuộc tranh cãi vô bổ về tông phái. Tinh thần “Nga Vương” mà bác trích dẫn từ Kinh Đại Bát Niết Bàn: Chỉ lấy điều có lợi cho việc chuyển hoá tâm thức như pháp để ứng dụng, quả là kim chỉ nam thực tiễn nhất cho kẻ học Phật. Tôi cũng hoàn toàn đồng tình với việc bác không luận bàn về khái niệm “Tánh Không” mà chỉ đề cập đến “Không Tánh” − một sự chỉnh sửa ngữ ngôn có ý nghĩa căn bản trong việc thấu thị giáo lý.

5. Về Học Pháp và Nhập Thế (Câu 7 & 8): Bác đã nhấn mạnh tính “ba trong một” và sự bình đẳng của Giới-Định-Tuệ vô lậu, điều này rất phù hợp với tinh thần toàn vẹn của giáo pháp. Hơn thế, sự phân định nghiêm ngặt cảnh giới Xuất Thế và Nhập Pháp Giới đã cảnh tỉnh những người chưa giác ngộ không nên vội vàng bàn chuyện “nhập thế,” đồng thời khẳng định rõ bản chất giáo dục của Đạo Phật, không bị ràng buộc vào các lập trường đối đãi.

6. Về Thiền Thế Tục Hóa (Câu 9): Tôi đã hiểu mục tiêu tối thượng của đạo pháp là giải thoát, và mọi phương tiện nếu không phục vụ mục tiêu này thì “chẳng phải là Phật pháp.” Bác đã giúp tôi củng cố lại sự trấn an về mục đích học tập và tu hành.

Sau khi đọc những trả lời cặn kẽ, thấu đáo này, tôi càng thấy bác Lý Tứ chính là một tri kỉ về tư tưởng đối với những người con đất Bắc như tôi và bằng hữu Trí Đức. Chúng tôi vô cùng trân trọng duyên lành có cơ hội trao đổi cùng bác trong thời gian gần đây.

Thấy Lý Gia đang chuẩn bị khai giảng lớp Giáo Pháp Nâng Cao, một tâm nguyện ấp ủ 17 năm của bác, tôi vô cùng vui mừng và ngưỡng mộ tinh thần tinh tấn này. Những lời giải đáp của bác chính là nguồn động lực lớn lao, cho Huynh Đệ Lý Gia chiêm nghiệm và tham gia lớp học để có cơ hội “thấu thị” những ý nghĩa thâm u của kinh điển.

Kính chúc bác Lý Tứ và toàn thể Huynh Đệ Lý Gia thân mến luôn an vui, tinh tấn và thành công trong công cuộc hoằng dương chánh pháp.

Kẻ hậu học đất Bắc Hà xin cúi đầu đảnh lễ!

28/09/2025 − 16:07:36 − Trí Thiện − Hà Nội

Tái bút:

Giang hồ cuối thế kỷ trước đã đồn đại:

NHẬP THẾ VÔ HIẾN LÊ!

TẦM ĐẠO TÌM DUY CẦN!

Giang hồ đầu thế kỷ này rồi sẽ nhắc:

KIẾN PHẬT CẦU LÝ TỨ!

Ha ha ha ha...” (hết thư)

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

28/09/2025

LÝ TỨ

Bằng hữu Trí Thiện và bạn đọc thân mến !!!

Hôm nay, chúng ta bắt đầu thảo luận các đề tài do bằng hữu Trí Thiện gởi về...!!!

- Hỏi:

“1. Về vấn đề “vô ngã” nhiều học giả cho rằng đây là sự phủ định triệt để mọi bản thể, nhưng cũng có cách hiểu khác cho rằng chỉ phủ định một “cái ngã giả lập”. Ý kiến của bác thì sao?”

- Trả lời:

Theo tôi, “học thuyết vô ngã” của Phật đạo nhằm chỉ ra một “sự thật” hay “đặc tính cơ bản” của “thân, tâm, thế giới và các pháp”...!!! Bởi lẽ, bản chất các món hữu vi nói trên luôn thay đổi, sinh diệt theo quy luật sau:

* Thân: Chịu quy luật “sanh, lão, bệnh, tử”... Do đó, “thân không là chính nó” mà chuyển biến theo thời gian cùng tác động nội ngoại duyên...!!! Cho nên, bản chất của “thân vô ngã” hay không tự ngã...!!!

* Tâm và pháp: Chịu quy “luật sanh, trụ, dị, diệt”... Hai món này chỉ là hiệu ứng của mê chứ không thật có, Phật đạo gọi hiện tượng này là “tâm pháp như huyễn”... Cho nên tự thân “tâm và pháp cũng vô ngã” hay không tự ngã...!!!

* Thế giới: Hình thành do quy luật “nhất hợp tướng”... Đủ duyên thì thành, hết duyên thì hoại... Thế giới “thành hoại” theo thời gian và môi trường, chịu quy luật “thành, trụ, hoại, không” cho nên tự thân “thế giới cũng vô ngã” hay không tự ngã...!!!

Do bởi các đặc tính vừa nêu, nên trong bài thuyết pháp đầu tiên tại vườn Lộc Uyển cho năm anh em Kiều Trần Như, Phật dạy: 

“Này Kiều Trần Như!!! Sắc là vô thường, hễ cái gì vô thường, sẽ biến hoại và là nhân của phiền não. Vì thế, này Kiều Trần Như!!!, Không lấy sắc làm ta, làm ngã của ta và tự ngã của ta. Diệt sắc vô thường, sẽ được sắc giải thoát, và sắc thường trụ. Thọ, tưởng, hành, thức, cũng đều như vậy...”

Thành ra, học thuyết vô ngã đối với các món hữu vi...là chân lí, là sự thật, là tuyên ngôn... của đạo pháp... chứ chẳng phải “sự phủ định triệt để mọi bản thể” hoặc “phủ định một cái ngã giả lập” như bằng hữu đã nêu trong thư...!!!

Mọi người có thể tìm hiểu thêm đề tài này trong bài: “Sắc Vô Thường, Sắc Thường Trụ” trong sách Anh Lạc Luận Tập 1 − tác giả Lý Tứ

- Hỏi:

“2. Trong kinh điển Đại thừa, khái niệm “Phật tánh” thường bị xem như mâu thuẫn với “vô ngã”. Quan điểm của bác thế nào? Hiểu sao cho đúng ý nghĩa câu: “Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh”?”

- Trả lời:

Phật dạy: “Hết thảy chúng sanh đều có Phật tánh”... Câu này có nghĩa, tất cả chúng sanh đều có bốn đức tánh siêu việt như chư Phật... Đó là, “chân thường, chân ngã, chân lạc, chân tịnh”!!!

Tuy, tất cả chúng sanh đều có những đức tánh siêu việt ấy, nhưng do chúng sanh ấy không giác ngộ, nên bị ba món vô minh là, “nhuận chi vô minh, căn bản vô minh và vô minh trụ địa” làm cho “ngu, mê, lầm” nên “có đó mà chẳng thấy”... Giống như dưới mặt đất có vô số khoáng vật vô giá... Nhưng, với những người bình thường, không được học tập về thăm dò và khai thác thì chẳng bao giờ nhìn thấy hoặc sở hữu các thứ vô giá ấy...!!!

Đối với Phật đạo... Học tập để “giác ngộ chân thật bản chất vô ngã” của thân, tâm, thế giới và các pháp... Chính là công cuộc “khai khoáng tâm thức”, tịch diệt ba món vô minh nêu trên để Phật tánh từ hiện đến hiện viên mãn...!!!

Do đó, vô ngã và Phật tánh là kết quả của “các tầng giác ngộ” khác nhau trong quá trình “học tập và thực chứng giáo pháp”... Chứ không phải “sự mâu thuẫn” trong đạo pháp như câu hỏi đã nêu...!!!

- Hỏi:

“3. Với câu hỏi “Như Lai sau khi nhập diệt còn hay không còn”, Đức Phật giữ im lặng. Theo bác sự im lặng này nên được hiểu như một chiến lược sư phạm hay là một chỉ dấu cho thấy vấn đề đó vốn không thể diễn đạt bằng ngôn ngữ? Hoặc bác có cách hiểu khác?”

- Trả lời:

Khi có người hỏi Phật về các phạm trù siêu hình, trong đó có câu “Như Lai sau khi nhập diệt còn hay không còn”... Phật thường im lặng, không trả lời...!!!

Đức Phật không trả lời các câu hỏi thuộc phạm trù ấy vì, nó không nằm trong phạm vi dạy và học của đạo pháp, cũng như chúng chẳng giúp ích gì trước các mục tiêu do giáo pháp đề ra mà người học bắt buộc phải hoàn thành...!!! Các câu hỏi siêu hình đối với giáo pháp và sự im lặng của Phật, giống như trong lớp học văn hoá, học trò hỏi thầy giáo: “Đám giỗ (kỵ) ông nội tôi kì này, gia đình nên cúng lễ món gì, để dưới suối vàng Cụ không chê trách”...!!!!! ????? Câu hỏi và việc học tập chẳng có mối liên hệ nào...!!!

Thành ra, đức Phật không trả lời những “câu hỏi vô lí” thuộc dạng đã nêu, là “lẽ tất nhiên” của người thầy... Chứ, chẳng phải chiến lược sư phạm, ẩn ý hay cao siêu gì hết...!!!

Bằng hữu Trí Thiện và bạn đọc có thể tìm hiểu thêm đề tài qua bài kinh sau: 63. Tiểu Kinh Màlunkyà (Cula Màlunkyà Sutta) − Kinh Pali − THƯ VIỆN HOA SEN

- Hỏi:

“4. Trong giáo lý về “nghiệp và tái sinh”, câu hỏi thường gặp là: “cái gì tái sinh khi đã vô ngã?”. Theo bác cái gì tái sinh? Bác lý giải thế nào để minh định giáo lý vô ngã với nghiệp báo và luân hồi?”

- Trả lời:

a) Theo quan điểm của Phật giáo... Một hữu tình được cấu tạo bởi năm thành tố gồm: Sắc, thọ, tưởng, hành, thức... và năm thành tố này “bản chất vô ngã” như diễn giải từ câu hỏi 1...!!!

Cũng theo quan điểm của Phật đạo... Hữu tình ấy nếu chưa giác ngộ rốt ráo, sẽ hiện diện, tồn tại và luân hồi (tái sanh) theo quy luật 12 nhân duyên...!!!

* Hiện diện từ nhóm tiền tế gồm: Vô minh, hành, thức, danh sắc...!!!

* Tồn tại bởi nhóm trung tế gồm: Lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ...!!!

* Luân luân hồi theo quy luật của nhóm hậu tế gồm: Hữu, sanh, lão tử và khối ưu bi, khổ não...!!!

Như vậy, ta có thể thấy, hữu tình chưa giác ngộ, sẽ tái sinh bằng chính “thức nghiệp” của tiền tế, tồn tại bằng “nghiệp thức” của trung tế và luân hồi (hay tái sinh) bởi “thức mê” của nhóm hậu tế...!!!

Có thẩm xét thấu đáo... mới thấy một hữu tình chưa giác ngộ chịu vòng lặp luân hồi theo quy luật 12 nhân duyên, kinh gọi là “phần đoạn sanh tử”... Sự sinh diệt này, chẳng có mối liên hệ nào đến học thuyết vô ngã (hay Phật tánh)... Và, nghiệp báo, luân hồi chỉ là những thuyết minh về một trong những quan điểm của đạo pháp...!!!

Bằng hữu Trí Thiện và bạn đọc có thể tìm hiểu đề tài này ở bài viết số 54 “Hữu Vô Sơ Yếu Luận”, tác phẩm Anh Lạc Luận (tập 1), NXB Dân Trí xuất bản năm 2020.

- Hỏi:

“5. Liên quan đến “tánh không”, có cách hiểu cực đoan rằng đây là hư vô luận, và cũng có cách hiểu dung hòa rằng đó chỉ là “phủ định tự tính độc lập” (không có tính chất độc lập). Bác có quan điểm ra sao về hai cách hiểu trên?”

- Trả lời:

Theo tôi, Phật đạo “không có” khái niệm “tánh không” mà chỉ có khái niệm “không tánh”...!!! Nên, những luận điểm liên quan đến “tánh không” như “hư vô luận”, hay “phủ định tự tính độc lập”... mà bằng hữu Trí Thiện đã nêu không thể luận bàn...!!!

Mọi người có thể tìm hiểu thêm bài đề tài này qua video “Tánh Không hay Không Tánh !!! Đâu là ngõ cụt của nhận thức !!!”, khóa K05 − lớp Hạnh Phúc Quanh Ta − Giọt Mưa Đầu Mùa.

- Hỏi:

“6. Về “kinh điển”, có quan niệm cho rằng chỉ Tam tạng Pāli mới là chính thống, trong khi Đại thừa và Kim cang thừa thì tiếp nhận thêm nhiều văn bản. Bác đánh giá thế nào về tính “chính thống” và giá trị thực hành của các hệ kinh điển này? Xin tác giả Lý Tứ chia sẻ cách tiếp cận kinh điển của cá nhân bác?

- Trả lời:

Theo quan điểm của tôi, tất cả kinh điển mà chúng ta hiện có đều “cũng chính thống” và “cũng không chính thống”...!!!

* Chính thống: Vì bởi, tất cả kinh điển hiện có, đều xuất phát từ những lời dạy của Thế Tôn hồi còn tại thế...!!!

Do hoàn cảnh lịch sử, do yêu cầu xã hội, do xu thế tu hành, do chính sách của nhà nước lúc ấy, do có sự ủng hộ hay không của thế lực cầm quyền, v.v... Nên ta thấy, rất nhiều bộ kinh ra đời (biên chép hay đọc lại) vào những thời điểm khác nhau, ở những đất nước cùng vùng lãnh thổ khác nhau...!!! Vì thế, văn tự, ngôn phong, cách diễn đạt, thời điểm ra đời, văn hoá ảnh hưởng khác nhau, v.v... là chuyện tự nhiên... Tuy khác biệt như thế, nhưng Phật cũng dạy: “Tất cả lời dạy của Phật (ghi lại trong kinh) đều có ý vị giải thoát... Như tất cả nước biển đều có vị mặn”...!!!

* Không chính thống: Vì, tất cả kinh điển hiện có, đều được ghi chép bởi người sau (kể cả tạng Pali)... Cho nên, việc đọc chép chủ quan, không trung thực, thêm bớt, chỉ nói hoặc biên chép lại những gì có lợi cho quan điểm cá nhân, tổ chức của mình, hoặc chính sách hiện tại mà nhà nước bảo hộ cho phép, v.v... !!! Cho nên, việc kinh điển hiện có, ghi lại lời dạy của Thế Tôn tồn tại một phần không chính thống cũng là chuyện tất yếu...!!!

- Cách tiếp cận kinh điển của Lý Tứ: Không coi trọng, bàn cãi kinh điển hiện có là chính thống hay không chính thống... Mà, khi đọc tụng, giảng giải, xét thấy điều gì có lợi cho việc “chuyển hoá tâm thức như pháp” thì lấy đó ứng dụng...Còn những gì chưa hoặc không đáp ứng yêu cầu vừa nêu thì, bỏ qua hoặc để đó...!!!

Kinh Đại Bát Niết Bàn Phật dạy: “Vào thời mạt pháp... Kinh điển của Phật như sữa nguyên chất, bị con buôn hám lợi dùng nước lã pha loãng đến 50 lần (1 lít ban đầu thành 51 lít khi đến người tiêu dùng)... Tuy vậy, có loài Nga Vương, khi dùng mỏ uống thứ sữa bị pha loãng ấy, chúng chỉ hút sữa, còn nước lã chúng để lại (mà không buồn luận bàn)...”

Kinh Đại Niết Bàn Phật cũng dạy tiếp: “Tuy vậy, thứ sữa bị pha loãng ấy đem nấu cháo để ăn, cũng có ý vị hơn thứ cháo nấu hoàn toàn bằng nước lã”...!!!

Trên đây, chỉ là quan điểm riêng, cách tiếp cận kinh điển mang tính cá nhân của Lý Tứ, không phải “nguyên tắc” hay “ứng dụng” của tất cả người tu hành...!!!

Các bạn có thể tham khảo thêm đề tài này trong bài viết Kinh giả Kinh Thật đăng trên Website lytu.vn.

- Hỏi:

“7. Con đường tu tập giữa “giới − định − tuệ” thường được nhấn mạnh khác nhau ở mỗi truyền thống. Bác cho rằng yếu tố nào là trọng tâm, và mối quan hệ giữa ba yếu tố nên được hiểu ra sao?”

- Trả lời:

Lý Tứ và Lý Gia coi ba học pháp vô lậu gồm: “Giới vô lậu, định vô lậu và tuệ vô lậu” là ba học pháp căn bản cho việc chuyển hoá tâm thức...!!!

Vì, đây là “học pháp vô lậu” nên, tổ hợp này luôn đầy đủ tính chất “ba trong một”... Có nghĩa, thành tựu một học pháp, lập tức thành tựu ba học pháp... Không có học pháp (hay yếu tố) nào được coi là trọng tâm do tính bình đẳng của “vô lậu pháp” vậy...!!!

- Hỏi:

“8. Về mối quan hệ giữa “Phật giáo và xã hội”, bác nghĩ thế nào về lập trường “Phật giáo nhập thế” so với quan điểm giữ Phật giáo thuần túy trong lĩnh vực tâm linh? Việc bác chủ trương tiếp cận Đạo Phật dưới góc độ giáo dục có phải là một cách để đưa Đạo Phật nhập thế không?”

- Trả lời:

* Về quan điểm: Phật đạo chính thống không đề cập đến hai quan điểm nhập thế và xuất thế như những lập trường hiện nay hoặc những gì bằng hữu đã nêu...!!! Và, bản thân tôi cũng chưa từng tham gia hay chú trọng đến các loại lập trường hoặc các quan điểm ấy...!!!

* Về tên gọi theo chánh pháp:

a) Xuất thế: Đây là cảnh giới của người tu hành đã chứng thánh quả (như A la hán, Bích chi Phật, Bất động địa)...!!! Người thành tựu cảnh giới này, tuy họ đang ở thế gian (như mọi người)... Nhưng, tâm thức của họ không bị các pháp thế gian chi phối hay làm cho động lay, mê mờ...!!!

b) Nhập pháp giới hay nhập thế: Đây là cảnh giới của những vị đã chứng “thánh quả xuất thế” ở phần (a)... Các vị ấy hoặc nhớ lại nguyện xưa, hoặc nhờ thần lực chư Phật, Đạo sư, v.v... Họ hồi tâm, quay trở lại “thế gian pháp” để “thấu thị” và biến “hết thảy pháp đều là Phật pháp”... Từ đó, các vị ấy như “loài lưỡng cư” coi thế gian, xuất thế, đạo, đời...mà vị ấy đã hiểu trước đây như giấc mộng (không thật)... Kinh gọi cảnh giới này là “Mộng qua sông đã tỉnh”...!!!

c) Một người chưa giác ngộ, chưa thành tựu đạo quả xuất thế thì, làm gì có chuyện nhập thế ??? Giống như một người chưa từng xuất cảnh ra nước ngoài thì, làm gì có việc họ nhập cảnh trở về nước !!!??? Cứ loay hoay ở đâu đó (trong ba cõi), mà bàn chuyện xuất nhập thì đây là việc “cũng rất lạ”...!!!

d) Về việc tiếp cận Phật đạo dưới nhãn quan giáo dục: Theo những gì đã trình bày ở trên... Phật đạo là Phật đạo... Muốn thấu suốt Phật đạo phải học tập...!!! Mà đã là “dạy và học” thì ai cũng có thể học nếu có nhu cầu... Do đó, Lý Gia chẳng luận xuất thế, nhập thế hay tâm linh như những gì bằng hữu Trí Thiện đã viết...!!!

- Hỏi:

“9. Cuối cùng, trước làn sóng “thiền chánh niệm thế tục hóa” trong y khoa và giáo dục, tác giả có cho rằng đó là cơ hội truyền bá Phật pháp, hay là một sự mất gốc, tách rời khỏi tinh thần giải thoát ban đầu của Đức Phật?”

- Trả lời:

a) Nếu thông suốt giáo pháp thì, chỉ một giáo pháp chính thống thôi, cũng đã quá đủ phương tiện cùng các cách thức thiện xảo giúp người học tập và lan toả giáo pháp đến những ai hữu duyên, không cần vay mượn các phương tiện ngoài giáo pháp...!!! Giống như trong nhà thừa tiền, chẳng cần vay mượn ở ngoài...!!!

b) Muốn biết mất gốc hay không, cần lấy mục tiêu của đạo pháp làm căn cứ...!!!

Những gì trong dạy và học không phục vụ mục tiêu và không giúp người học đạt được các mục tiêu của đạo pháp đề ra thì, đó chẳng phải là Phật pháp (cho dù nhân danh hay hô hào mục đích là gì)...!!!

Mời các bạn tham khảo video “Tứ Đế − Bài thuốc gia truyền của Đạo Pháp !!!”, chương trình “Huynh đệ mới chúng tôi ở bên bạn” mà Lý Gia đã thực hiện trên Youtube Lý Gia.

Bằng hữu Trí Thiện và bạn đọc thân mến!!!

Như vậy là, chúng ta đã thảo luận xong 9 câu hỏi của chuyên mục hôm nay...!!! Phật đạo là một nền giáo dục, trong nền giáo dục ấy có cả một lộ trình học tập, các cấp lớp là quá trình kế thừa của nhau... Giống như các nấc thang trên một cái thang... Chưa bước qua nấc thang này thì không thể đến nấc thang kia...!!!

Cho nên, các trả lời trong chuyên mục nếu cố gắng lắm, cũng chỉ có thể giới thiệu khái quát một phần nhỏ của vấn đề, không thể trình bày toàn bộ nội hàm của vấn đề như trình bày từ một lớp hay cấp học chính thống...!!!

Vì thế, hy vọng những trả lời vừa rồi, chỉ có thể giúp bằng hữu Trí Thiện và bạn đọc giải đáp vài phần nhỏ các câu hỏi...!!!

Tất cả HĐ Lý Gia thân mến !!!

Như vậy là, đã có gần 48 giờ để các bạn đọc và tự trả lời các câu hỏi như yêu cầu từ chuyên mục 35/2025(A)... Bây giờ là lúc, các bạn có cơ sở để đối chiếu rồi đó, nếu thấy đủ điều kiện, hãy nhanh tay đăng kí lớp Giáo Pháp Nâng Cao theo mẫu Ban Cán Sự lớp đã gởi...!!!

Chúc mọi người an vui, tinh tấn, thành công trong học tập...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

24/09/2025

LÝ TỨ

“ĐÌNH TIỀN TẠC DẠ NHẤT CHI MAI”

(Trích thơ − Mãn Giác Đại Sư)

Các bạn !!!

Sáng nay, một cành mai phương Bắc lại ra hoa!!! và, bài thơ Cáo Tật Thị Chúng của Đại Sư Mãn Giác lại hiện lên trong tâm trí Lý Tứ...!!! Đúng là, giáo pháp xưa nay không khác...!!!

“春去百花落
春到百花開
事逐眼前遇
老後頭上來 
莫谓春殘花菭盡
庭前昨夜一枝梅”

“Xuân khứ bách hoa lạc
Xuân đáo bách hoa khai
Sự trục nhãn tiền quá
Lão tòng đầu thượng lai
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai”

Xin giới thiệu đến bạn đọc, cành “Nhất Chi Mai” ở phương Bắc vừa nở tối qua...!!!

THƯ GỬI THẦY LÝ TỨ

Kính gửi Thầy Lý Tứ,

Sau khi đọc và nghiền ngẫm trọn hai kỳ trả lời 49/2025 A và B của Thầy về Đại Bát Nhã, cùng bài thơ bạn Lý Tự Như ghi lại nội dung buổi Thầy khai thị cho Huynh Đệ Lý Gia − tôi đã ngồi lặng thật lâu. Không phải vì lượng kiến giải quá lớn, mà vì tâm thức tôi có một sự chuyển biến rất rõ ràng − như vừa tháo được lớp kính tối bao năm che phủ.

Với tâm ấy, tôi lật ngẫu nhiên vài phẩm trong Kinh Đại Bát Nhã để đọc. Ý kinh hiển lộ trong tâm tôi sáng tỏ như chưa từng sáng như vậy. Trước đây, tôi hiểu “bất nhị” qua suy luận ngôn từ − rằng là vượt thoát nhị nguyên đối đãi phải/quấy, đúng/sai. Nhưng giờ đây, tôi trực nhận được nghĩa “bất nhị” mà không còn thông qua ngữ ngôn. Khi tâm như hư không, tự nhiên không sanh đối đãi − ấy chính là Bất Nhị Pháp Môn.

Một niềm hỷ lạc và xúc động dâng lên. Tôi hiểu ra nguyên nhân bao năm qua mình đã đi lạc: Tôi chỉ cố học để hiểu văn ngữ, chứ chưa từng học để tâm thức đủ điều kiện tương ưng.

Thầy đã nói rất rõ:

“Học Bát Nhã không phải là bê kinh ra đọc, mà là học để chuyển hóa tâm thức.” Lời ấy như mở cửa cho tôi. Đúng thật − học đạo phải có người chỉ đường.

Bao năm đọc, bao năm ghi chép, bao năm diễn giải… mà vẫn đứng bên ngoài cửa, bởi tôi chưa lo phá vô minh trước, chưa lo giải quyết tự thân trước.

Hình ảnh Thầy đưa ra − người mù vừa được sáng mắt, lúc ấy mới có thể bước vào thế giới hội họa − khiến tôi xúc động đến nghẹn.

Tôi nhận ra:

Không phải Đại Bát Nhã huyền bí,

Không phải kinh điển quá cao sâu, 

Mà là tự tâm tôi chưa chín, chưa sẵn, chưa đủ.

Thầy dạy:

“Khi điều kiện đã đủ, chỉ cần đọc một đoạn bất kỳ, liền tương ưng.”

Điều đó khiến tôi vô cùng kính phục khi nghe việc Huynh Đệ Lý Gia thể nhập Bát Nhã − chỉ trong một buổi mà hai phần ba đại chúng rơi lệ, thốt lên:

“Không ngờ Bát Nhã lại dễ đến vậy.”

Khi tự mình chứng nghiệm điều ấy, tôi hiểu:

Dễ hay khó không nằm ở Kinh.

Dễ hay khó nằm ở tâm người học, và ở bậc Đạo Sư dẫn đường.

Tôi thành tâm tri ân Thầy Lý Tứ. Gần 70 năm cuộc đời, tôi học Phật trong mờ tối, chấp vào sở học, vào công phu, mà vẫn dẫm chân tại chỗ − thậm chí càng học càng rối. Cho đến khi gặp Thầy.

Khoảnh khắc “Bát Nhã” trong tâm tôi được khai thông − khu rừng Bát Nhã không còn là chướng ngại − hỷ lạc và an tịnh trào dâng. Tôi bước đến bàn thờ Phật, đảnh lễ ba lạy, năm vóc sát đất trong niềm hạnh phúc sâu xa. Rồi tôi hướng về phương Nam, đảnh lễ Thầy ba lạy, phát nguyện:

“Từ giây phút này, xin được làm học trò của Thầy trên con đường tiến đến Vô Thượng Bồ Đề.”

Kính chúc Thầy pháp thể khinh an, sức khỏe viên mãn, đạo nghiệp thành tựu.

Kính Thư

Trí Đức

TÁI BÚT

Xin được dâng Thầy bài thơ Lục Bát 24 câu − tượng trưng cho 24 tập Đại Bát Nhã − như lời nguyện tâm thành:

DÒNG SÁNG BÁT NHÃ

Bát Nhã nào phải ngữ ngôn,

Mà là tâm sáng đã không mọi bờ.

Không từ sắc tướng không ngờ,

Không từ ý niệm, không nhờ duyên sinh.

Không sanh chẳng diệt thường minh,

Không đi không đến, tự bình lặng soi.

Phút giây tỉnh mộng đây rồi,

Mắt nay hết nhặm, mê thôi trong lòng.

Tâm người tịnh giữa đời giông,

Nghe ra diệu pháp thong dong vốn thường.

Trí và Bi − một thể nguồn,

Như sóng với nước chẳng còn hai nơi.

Học không cốt để thêm lời,

Học là bỏ bớt mê nơi tự mình.

Không cầu mau, chẳng mong nhanh, 

Đủ duyên thì ngộ như cành nở hoa.

Đường dài chẳng sợ lâu xa,

Chỉ sợ chẳng dám bước qua chính mình.

Nhớ câu Thầy dạy ân tình:

“Chữa tâm trước đã, pháp liền tự thôi.”

Niệm mê lặng, tánh sáng khôi,

Bát Nhã đâu phải tìm nơi kinh dày.

Con xin giữ bước hôm nay,

Theo Thầy mà học, ngày rày sáng trong.

Hành trình dẫu có long đong,

Con xin một nguyện: “Chẳng lòng thối lui”.

XIN KÍNH TRI ÂN CÔNG ĐỨC VÔ LƯỢNG CỦA THẦY LÝ TỨ! 

25/10/2025 − 5:46:01 − Trí Đức − Bắc Ninh” (hết thư)

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

25/10/2025

LÝ TỨ

Bằng hữu Trí Đức và bạn đọc thân mến !!!

Hôm nay, Lý Tứ xin trả lời các câu hỏi của bằng hữu !!!

- Hỏi:

Câu 1: “Về cấu trúc − “Đại Bát Nhã” là một chỉnh thể do Phật thuyết hay là một “hợp tuyển” do các Tổ về sau biên tập lại? Theo Thầy, người học nên tiếp cận Kinh Đại Bát Nhã tuần tự từ đầu đến cuối như một chỉnh thể, hay có thể tiếp cận ngẫu nhiên − từ một tập, một chương, hay một phẩm bất kỳ?”

- Trả lời:

a) Theo tôi biết, kinh Đại Bát Nhã là bộ kinh được Phật thuyết trên 20 năm ở nhiều pháp hội khác nhau... Sau đó, người sau tập hợp lại thành một bộ kinh đồ sộ như ngày hôm nay...!!! Cũng theo tôi, tuy thời gian, địa điểm, bối cảnh, văn ngữ, đề tài, v.v... của các thời thuyết có thêm bớt để phù hợp với “cơ và thời” của từng pháp hội nhưng, nội dung cốt lõi của mỗi thời vẫn bao hàm nghĩa lí “giúp người nghe tương ưng và thể nhập Bát nhã”...!!!

b) Như đã trình bày ở phần (A) của chuyên mục... Học Bát nhã trí không phải bê nguyên bộ kinh để đọc từng trang rồi diễn giải từ ngữ như học thế gian mà, học Bát nhã là quá trình người học học tập giáo pháp, từng bước “như pháp chuyển hoá tâm thức”... Tức là học tập giáo pháp để tâm thức “đủ điều kiện tương ưng Bát nhã trí”...!!! Khi tâm thức hành giả đã tương ưng, vị ấy đọc ngẫu nhiên một phần, hay toàn bộ bộ kinh cũng đều thông suốt...!!! 

Còn ngược lại, điều kiện chưa đủ thì, có tiếp cận như thế nào cũng chỉ là người đọc để “hiểu văn tự” chứ không thể tương ưng ý vị của kinh (tương tợ Bát nhã) hoặc thành tựu thật sự Bát nhã trí (Bát nhã chơn thiệt)...!!!

- Hỏi:
 

Câu 2: “Tính “vô tự tánh” (không tánh) trong Đại Bát Nhã và Trung Quán.

Khi bộ kinh khẳng định “chư pháp bất sanh, bất diệt”, liệu tinh thần ấy có trùng khít hoàn toàn với lập trường Trung Quán như được hệ thống hóa trong Đại Trí Độ Luận hay không?”

- Trả lời:

“Chư pháp bất sanh, bất diệt” là sự thật của Bát nhã trí... Nó không phải lập trường hay quan điểm của một học thuyết, một người hay một nhóm người...!!! Giống như “hư không bất sanh, bất diệt” là sự thật hằng hữu trong chính hư không ấy...!!!

- Hỏi:

Câu 3: “Mười tám Không.

Trong thực hành, theo Thầy, “mười tám Không” nên được quán theo trình tự tiệm tiến hay đồng thời? Thầy có thể chỉ dẫn phương cách nào để người tu học tránh rơi vào “tương tợ Không” − tức chấp vào đoạn diệt hay hư vô?”

- Trả lời:

a) Bát nhã trí rốt ráo không, giống như hư không rốt ráo không...!!! Nếu tâm trí hành giả còn một chút gì chưa không, hoặc còn thừa sót một hay 18 pháp không thì, đấy chỉ là tương tợ Bát nhã chứ chưa phải Bát nhã chơn thiệt...!!! Vì thế, 18 pháp không chính là “cảnh báo” giúp hành giả tự soi xét bản thân chứ không phải 18 pháp để quán...!!! Giống như khi ăn, chỉ cần một hạt sạn lộn vào thức ăn, người ăn lập tức nhả hạt sạn ấy ra...chứ không phải trước hoặc trong khi ăn ta quán các hạt sạn tròn méo, to nhỏ như thế nào...!!! Người biết ăn dụ cho Bát nhã trí, 18 pháp không dụ cho các hạt sạn lẫn lộn trong thức ăn...!!!

b) Giác ngộ chân thiệt là cách tốt nhất giúp người “không rơi vào lối tẻ”... Tức không rơi vào tương tợ không hay tà kiến, chấp không, v.v... !!!

- Hỏi:

Câu 4: “Sáu hay Mười Ba-la-mật?

Bộ kinh 600 quyển thường nói sáu Ba-la-mật, nhưng truyền thống Đại thừa lại triển khai thành mười (thêm phương tiện, nguyện, lực, trí). Khi giảng hay tu, Thầy ưu tiên khung sáu hay mười? Việc thêm bốn hạnh sau có làm lệch tâm trục “Trí tuệ − Bát Nhã” của toàn bộ kinh hay không?”

- Trả lời:

Quá trình thể nhập Bát nhã trí, thông thường có hai giai đoạn đó là: Giai đoạn thể nhập trí và thể nhập huệ (hay tuệ)... Trí như đèn, tuệ như cường độ ánh sáng...!!! Lục Ba la mật giúp người viên mãn trí, bốn Ba la mật sau giúp người viên mãn tuệ...!!! Khi nào giúp người viên mãn trí thì dạy sáu Ba la mật, lúc nào giúp người viên mãn tuệ thì dạy bốn Ba la mật...!!! Mười Ba la mật là quy trình bắt buộc trong quá trình dạy và học Bát nhã, chứ nó không phải là thứ được thêm hay bớt theo cách tuỳ hứng của người đời...!!!

- Hỏi:

Câu 5: “Quan hệ giữa Đại Bát Nhã và các “tiểu bản” (Kim Cang, Tâm Kinh).

Nhiều đạo tràng xem Kim Cang và Tâm Kinh là tinh yếu của bộ 600 quyển. Theo Thầy, nếu đọc ngược lại − dùng đại bản để giải minh tiểu bản − có thích hợp chăng? Xin Thầy nêu một vài đoạn then chốt trong đại bản mà nếu thiếu, người học dễ hiểu sai ý Tâm Kinh hay Kim Cang.”

- Trả lời:

a) Kinh Kim Cang giúp người thành tựu Kim cang tâm, Kim cang trí và Kim cang tạng...!!! Tâm kinh giúp người thấy rõ bản chất tự không của sắc, thọ, tưởng, hành, thức...!!! Hai kinh này chỉ có chức năng giúp hành giả thành tựu một số điều căn bản để có thể thể nhập Bát nhã trí, chứ nó không phải tinh yếu của Bát nhã...!!! Ta có thể hiểu, Kinh Kim Cang như cấu trúc của một cái trống... Trống phải rỗng ruột, ruột càng rỗng tiếng càng vang... Tâm kinh giống như vật liệu làm trống... Vật liệu có chuẩn, không tạp, v.v... thì cái trống mới đạt yêu cầu...!!! Hai thứ này chỉ là cơ bản, chứ chưa phải tất cả những gì một cái trống phải có...!!!

b) Không được học tập đến nơi đến chốn, kiến thức không chuẩn, dùng thế trí hay hữu lậu trí để diễn giải ngữ ngôn vô lậu và xuất thế, v.v... nhất định đọc kinh nào cũng hiểu sai không riêng gì Kim Cang hay Bát Nhã...!!!

- Hỏi:

Câu 6: “Bồ-tát đạo trong Đại Bát Nhã: Phương tiện và Hạnh nguyện.

Trong kinh, “Bát Nhã” luôn đi đôi với “Đại bi” và “Phương tiện”. Thầy đánh giá thế nào về nguy cơ thiên lệch “Trí” mà kém “Bi” nơi người học hiện nay? Và Thầy có cách thức nào giúp học trò đã thành tựu phần tự độ nhưng chưa khởi tâm độ tha?”

- Trả lời:

a) Trí và bi của Phật đạo là thể và dụng của nhau như mặt trời và ánh sáng... Có mặt trời lập tức có ánh sáng...!!! Trong đời tôi chưa từng thấy vị nào “có trí mà kém bi”, trừ người lầm tưởng hiểu biết ba thừa là Bát nhã trí hoặc mấy cụ... giả... trí...!!! 

b) Riêng học trò của tôi, tất cả đều ý thức rõ việc học giáo pháp để làm gì và họ cần làm gì để xứng đáng với giáo pháp đã học... Cho nên, không thấy một ai đã hoàn thành phần tự độ mà chẳng khởi tâm độ tha... Thậm chí, họ còn rất hăng say giúp người trong khi bản thân chưa viên mãn tự độ, trên tinh thần biết bao nhiêu giúp bấy nhiêu...!!!

- Hỏi:

Câu 7: “Vấn đề ngôn ngữ dịch thuật.

Bản Huyền Trang nổi tiếng nghiêm cẩn về chữ nghĩa, bản Việt của HT. Trí Nghiêm cũng cố giữ trung thành với Hán văn. Khi hướng dẫn học trò, Thầy khuyên nên giữ nguyên thuật ngữ Hán (như “bất kiến”, “bất đắc”, “vô sanh pháp nhẫn”) hay nên Việt hóa để người mới dễ tiếp cận hơn? Xin Thầy chỉ rõ ưu và nhược của mỗi hướng.”

- Trả lời:

a) Trong dạy và học, đa phần tôi vẫn giữ nguyên các thuật ngữ Hán Việt... Vì, bản thân chưa tìm ra từ ngữ thuần Việt để thay thế... Tuy vậy, khi gặp các từ ngữ đó, tôi chịu khó giải thích cho người học ý nghĩa các từ ngữ ấy là gì, nó thuộc cảnh giới nào của đạo pháp cũng như cách thành tựu cảnh giới đó, v.v... !!! Do đó, đối với Lý Gia, từ ngữ không còn là thứ cản ngại...!!!

b) Theo tôi, đối với đạo pháp, từ ngữ thuần Việt hay Hán Việt đều có lợi thế riêng... Vấn đề đặt ra ở đây là, làm thế nào để ta truyền tải đầy đủ ý nghĩa, công dụng, phạm vi, cách sử dụng, v.v... các từ ngữ đó một cách tốt nhất nhằm giúp người học nhân đó mà giác ngộ, mà thấu suốt giáo pháp...!!!

- Hỏi:

Câu 8: “Vô sanh pháp nhẫn”.

Theo kinh, đắc được nhẫn này là bước ngoặt trong hành trình Bồ-tát. Trên phương diện thực hành, Thầy định nghĩa “dấu hiệu nhận biết” sự thành tựu ấy như thế nào, để người học không lầm với trạng thái an tĩnh tâm lý tạm thời?

- Trả lời:

Bồ tát lấy “rốt ráo không” làm vô sanh... Lấy “không nhẫn” làm pháp nhẫn...!!! Người thành tựu cảnh giới này luôn an lạc, tự tại, bất động, giải thoát, v.v... trước mọi cảnh duyên...!!!

- Hỏi:

Câu 9: “Đọc Đại Bát Nhã trong bối cảnh cư sĩ hiện đại.

Bộ kinh đồ sộ (khoảng 4,5 triệu chữ Hán, bản in Tân Tu gồm ba quyển lớn). Nếu Thầy thiết kế một lộ trình giúp học trò thâm nhập Đại Bát Nhã, Thầy dự kiến thời lượng bao lâu? Và Thầy sẽ chọn những phẩm nào làm “xương sống”? Tiêu chí lựa chọn ấy là gì?”

- Trả lời:

Xem phần Đối Với Lý Gia ở chuyên mục trước (49/2025A) ...!!!

- Hỏi:

Câu 10: “Tính lịch sử của văn bản.

Nhiều tài liệu cho biết Ngài Huyền Trang dịch bộ kinh này tại chùa Đại Từ Ân, hoàn thành năm Long Sóc thứ ba (khoảng năm 664). Khi giảng đạo, Thầy có xem “bối cảnh dịch thuật” là phần thiết yếu để hiểu ý hướng biên tập của bản Hán không? Nếu có, đâu là bối cảnh quan trọng nhất cần giới thiệu cho người học trước khi đi vào nội dung?”

- Trả lời:

Tôi chỉ chú trọng đến việc giúp học trò hết khổ, giác ngộ rồi thông đạt giáo pháp...!!! Những vấn đề bằng hữu nêu tôi không quan tâm nhiều...!!! Bởi lẽ, biết những việc đó hay không, chẳng liên hệ gì đến giác ngộ hay hết khổ đau...!!! Giống người bị tên độc, điều trị để khỏi mất mạng quan trọng hơn việc cất công tìm hiểu các việc như: Ai làm ra cung tên đó...??? Cung tên đó làm thời điểm nào...??? Vì sao họ làm, v.v... ???

- Hỏi:

Câu 11: “Đại Bát Nhã và lộ trình “Ngộ − Hành − Chứng”.

Nhiều hành giả cho rằng bộ kinh khó nắm bắt vì ngôn ngữ phủ định triệt để. Thầy sẽ dạy học trò của mình thế nào để lĩnh hội và chứng thực được “Pháp môn bất nhị” của Bát Nhã chứ không chỉ là lý thuyết triết học?

- Trả lời:

a) Bát nhã như hư không...!!! Hư không chẳng đề cao hay phủ định một việc gì hay pháp nào bởi “Bát nhã không tánh”...!!!

b) Tôi ứng dụng triệt để lời dạy của Phật: “Trong ngữ có nghĩa” hoặc “ngữ ấy tức nghĩa ấy” để giúp học trò lãnh hội giáo pháp... Cho nên, việc họ chứng thực “Bất nhị pháp môn” là điều tự nhiên trong quá trình học tập và giác ngộ của Huynh Đệ (HĐ) Lý Gia... như người ta “ăn thì no” chứ chẳng liên quan gì đến lí thuyết hay triết lí... của... cái... sự... ăn...!!!

- Hỏi:

Câu 12: “Một câu hỏi mở về phương pháp giảng dạy.

Nếu Thầy được mời giảng một khóa “Đại Bát Nhã” dành cho người đã học Kim Cang và Tâm Kinh, bài học đầu tiên Thầy sẽ phá chấp nào trước − “Không = rỗng không” hay “Bát Nhã = tri thức biện luận”? Và vì sao?”

- Trả lời:

a) Trên đời chẳng ai dư hơi đi mời một người giảng nói chẳng giống ai đến giảng cho mình hoặc cho bạn bè của mình (nếu không muốn nghe xong tức đến lộn ruột)...!!! Và với tôi, một Lý Gia đã quá đủ cho mình rao giảng đến hết hơi rồi... Nên chẳng có tâm ý hay mong cầu đi đâu nữa...!!!

b) Niệm chấp, pháp chấp, người chấp, v.v... không thật... Vì, những thứ ấy chỉ là “hiệu ứng của mê”...!!! Mà đã là “hiệu ứng” thì làm sao mà phá đây ?????? Giống như thấy đèn có quầng là do mắt bệnh... Muốn hết thấy đèn có quầng phải chữa mắt...!!! Cho nên, muốn người hết chấp, phải giúp người giác ngộ, giác ngộ tất sẽ hết mê, hết mê tất hết chấp...!!! Thành ra, không ai đi phá quầng đèn trong khi mắt bệnh nhân đang nhặm... Mà, cái người trí cần làm là: Chỉ nên giúp người chữa cho con mắt hết bệnh... Đây mới được coi là biện pháp đúng đắn nhất...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp bằng hữu Trí Đức và bạn đọc nhận ra điều gì đó về Bát nhã và cách học tập trí này...!!! 

Chúc bằng hữu Trí Đức và bạn đọc an vui, tinh tấn, sớm thành tựu điều cần thành tựu trong đạo pháp...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

24/10/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Vừa rồi, mình có nhận được thư và các câu hỏi của bằng hữu Trí Đức ở Bắc Ninh... Các câu hỏi liên quan đến bộ kinh Đại Bát Nhã...!!!

Đại Bát Nhã là bộ kinh nói về trí tuệ (Bát nhã trí), bộ kinh này được Hoà thượng Trí Nghiêm dịch sang tiếng Việt gồm 24 cuốn, Hoà thượng Trí Tịnh dịch 3 cuốn...!!! Theo người xưa, trong 49 năm hoằng hóa của Thế Tôn, giáo pháp được chia thành năm thời thuyết gồm: Thời Hoa Nghiêm, bộ kinh này được Phật thuyết 21 ngày sau khi thành Đẳng chánh giác...!!! Thời A hàm, được Phật thuyết 12 năm tiếp theo...!!! Thời Phương đẳng, được Phật thuyết 8 năm sau đó...!!! Thời Bát nhã, được Phật thuyết 22 năm sau Phương đẳng...!!! Và, cuối cùng là thời Pháp Hoa − Niết bàn... Phật tuyên thuyết 8 năm cuối đời...!!!

Như vậy, Bát nhã hay Trí tuệ của Phật đạo chỉ được Phật diễn nói sau thời gian dài 20 năm đã thuyết A hàm và Phương đẳng... Điều này nói rằng, để có thể lãnh hội được Bát nhã trí, người học phải trải qua quá trình chuyển hóa tâm thức, giải quyết tự thân và thể nhập viên mãn cảnh giới xuất thế...!!!

Chuyển hóa tâm thức, giải quyết tự thân chính là công việc của 12 năm học tập A hàm... Thời kì này, giống như người mù bẩm sinh được chữa lành đôi mắt (chấm dứt Nhuận chi vô minh và Căn bản vô minh)...!!! Tám năm Phương đẳng, là quá trình học trò sau khi giải quyết tự thân, hoà nhập viên mãn cảnh giới xuất thế... Thời gian đó là thời gian để người học làm quen và viên mãn văn hóa xuất thế thông qua Đệ nhất nghĩa... Và, đây cũng là thời gian quan trọng giúp người học dùng Đệ nhất nghĩa giải quyết những “tập khí hữu lậu” còn thừa sót trong tâm thức, thành tựu “giải thoát bất tư nghì”...!!! Thời kì này, giống như sau khi người mù đã được chữa sáng mắt, họ hòa nhập cộng đồng, làm quen và học tập văn hóa, văn minh, nghệ thuật, nghề nghiệp, cách tồn tại, v.v... của thế giới người sáng mắt cho đến khi họ và người sáng mắt không còn sai khác...!!!

Hai mươi hai năm Bát nhã, chính là thời kì người sáng mắt bước vào thế giới mỹ thuật, thế giới của những người có cảm thụ đặc biệt về màu sắc và hội họa... Đến đây, người học trò ấy khi nghe người thầy giới thiệu từng nét đặc trưng của các tác phẩm hội họa vĩ đại, người học trò “liền tương ưng” với những gì đặc thù nhất trong từng tác phẩm... Thậm chí, họ có thể sao chép hoặc vẽ ra những tác phẩm tương tự một cách dễ dàng mà, một người không phải “bậc thầy hội họa” khó có thể nhận ra “đó là một tác phẩm sao chép”...!!! Tương tợ Bát nhã và Bát nhã chân thiệt trong quá trình thể nhập Bát nhã chính là hình ảnh này...!!!

Sở dĩ mình dài dòng như thế để nói rằng, muốn thể nhập Bát nhã trí, người học phải hội đủ những yêu cầu nhất định của giáo pháp... Giống như muốn thể nhập hoặc tương ưng thế giới hội họa đỉnh cao, phải hội đủ những yêu cầu nhất định về mỹ thuật đỉnh cao... Điều mà, một người mù, hoặc một người sáng mắt nếu không hoặc chưa từng ở trong thế giới (cảnh giới) đó không thể tiếp cận...!!! Đây là lí do vì sao, có những vị tu hành cất công một đời đọc tụng, nghiền ngẫm Bát nhã mà không thể nào lãnh hội ý nghĩa đích thực Bát nhã... Tất cả chỉ vì họ chưa tích luỹ cho mình đủ điều kiện chứ chẳng phải lí do nào khác...!!!

Đối với Lý Gia... Mười bảy (17) năm qua, Lý Tứ đã có hai lần trao đổi với học trò của mình về Bát nhã trí... Lần thứ nhất cách đây 7 năm, lần thứ nhì cách đây 10 ngày...!!! Trong hai lần đó, mình dành trọn thời gian dài (trước đó 7 năm, bây giờ 10 năm) chuẩn bị cho họ tất cả những gì cần thiết để đủ yêu cầu “tương ưng Bát nhã trí” như: Giúp họ vượt qua Nhuận chi vô minh, giúp họ vượt qua Căn bản vô minh, chứng hai vô sanh, thành tựu Giải thoát bất tư nghì, thành tựu bất nhị, thể nhập hoàn toàn cảnh giới xuất thế, v.v... Khi nhận thấy các học trò đủ điều kiện, thời cơ chín muồi... Mình dành 15 đến 30 phút nói về “Bát nhã” và yêu cầu người học chọn một hoặc nhiều phẩm (đoạn văn) bất kì của Đại Bát Nhã đọc lên cho đại chúng cùng nghe... Đại chúng nghe đến đâu, thấu suốt ý nghĩa Bát nhã đến đó, mặc dù trước đó có rất nhiều người chưa từng biết kinh Đại Bát Nhã là gì...!!!

Lần gần đây nhất (10 ngày trước), trong buổi sinh hoạt định kì chủ nhật với Lý Gia Châu Âu, mình chỉ bỏ 20 phút giới thiệu ý nghĩa của Bát nhã trí, sau đó nhờ một HĐ (Lý Tự Như − Lý Quốc Hương) đọc ba phẩm Bát nhã bất kì trong bộ Đại Bát Nhã 24 cuốn... Kết quả vô cùng khả quan, toàn bộ đại chúng trên 250 người tham dự, hầu như hai phần ba số HĐ tham gia buổi sinh hoạt đã tương ưng với những gì ẩn mật của bộ kinh ấy một cách
dễ dàng mà không cần mình cắt nghĩa hay giải thích gì thêm... Buổi sinh hoạt thể nhập Bát nhã của HĐ Lý Gia hôm ấy, có thể nói đó là buổi chiều nhiều cảm xúc nhất của thầy trò chúng mình... Những giọt nước mắt đã rơi, những câu cảm thán “không ngờ Bát nhã dễ đến thế thầy ơi”, v.v... dư âm và cảm xúc ấy vẫn còn đọng lại cho đến tận lúc Lý Tứ viết bài này... Mọi người  ơi !!! Có còn nhớ buổi chiều nhiều cảm xúc của ngày hôm ấy hay không ???!!! ...!!! Với Lý Gia, học tập để thể nhập Bát nhã trí là như thế, chứ không phải bê nguyên bộ kinh 24 cuốn hoặc bộ 3 cuốn đọc từng bài rồi ê a diễn giải văn tự từng câu chữ như cách học thế gian...!!!

Bằng hữu Trí Đức và bạn đọc thân mến!!!

Thư của bằng hữu Trí Đức có 12 câu hỏi liên quan đến Bát nhã... Để tránh một kì của chuyên mục quá dài... Bây giờ, mình xin chuyển đến mọi người toàn văn bức thư, và sẽ trả lời ở kì tới 49/2025(B)...!!!

Sau đây là nội dung:

“Kính gửi Thầy Lý Tứ,

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn Thầy đã từ bi dành thời gian giải đáp những câu hỏi của tôi về Kinh Pháp Hoa. Những lời khai thị ngắn gọn mà thâm sâu của Thầy đã giúp tôi phá được nhiều kiến chấp cũ, mở ra một hướng nhìn trong sáng hơn đối với Phật Pháp. Thật lòng biết ơn Thầy!

Thời gian vừa qua, miền Bắc bị lụt lớn. Nhà tôi ở gần sông Như Nguyệt nên cũng không tránh khỏi − nước dâng ngập hết tầng một và cả phòng làm việc. May mắn là nhờ con cháu kịp thời chuyển giá sách cùng kinh Phật lên tầng hai, nên phần lớn kinh sách được giữ nguyên. Tài sản mất tôi không tiếc, nhưng nếu mất kinh sách thì tôi thật sự xót xa. Bởi sau bao năm miệt mài nghiên cứu Phật Pháp mà kết quả vẫn còn hạn hẹp, nay ngay cả phương tiện để học − là kinh sách − cũng suýt không giữ được, thì biết đến bao giờ mới tiến sâu hơn trên con đường học đạo...

Tuy nhiên, cũng thật là duyên lành khi được biết đến Thầy Lý Tứ, và chỉ qua vài kỳ hỏi đáp thôi mà tôi đã sáng tỏ thêm nhiều điều ẩn mật trong Kinh điển − những điều bao năm suy tư mà vẫn chưa chạm tới.

Sau khi dọn dẹp nhà cửa, khắc phục xong thiệt hại do ngập nước, tuần vừa rồi tôi mới có thể quay lại đọc và nghiền ngẫm kinh điển. Tôi muốn nhân dịp ấy tiếp tục nêu một vài điều chưa hiểu, kính xin Thầy khai thị. Tuổi Thầy và tôi đều đã lớn, sức khỏe không còn như trước, trí nhớ cũng giảm, nên tôi càng trân quý hơn thời gian được đối thoại cùng Thầy. Đầu thư, xin mạn phép có đôi lời tâm tình chia sẻ, mong Thầy thông cảm.

Sau đây, tôi xin phép được trình bày một số câu hỏi lần này, liên quan đến Kinh Đại Bát Nhã:

Câu 1: Về cấu trúc − “Đại Bát Nhã” là một chỉnh thể do Phật thuyết hay là một “hợp tuyển” do các Tổ về sau biên tập lại? Theo Thầy, người học nên tiếp cận Kinh Đại Bát Nhã tuần tự từ đầu đến cuối như một chỉnh thể, hay có thể tiếp cận ngẫu nhiên − từ một tập, một chương, hay một phẩm bất kỳ?

Câu 2: Tính “vô tự tánh” (không tánh) trong Đại Bát Nhã và Trung Quán.

Khi bộ kinh khẳng định “chư pháp bất sanh, bất diệt”, liệu tinh thần ấy có trùng khít hoàn toàn với lập trường Trung Quán như được hệ thống hóa trong Đại Trí Độ Luận hay không?

Câu 3: Mười tám Không.

Trong thực hành, theo Thầy, “mười tám Không” nên được quán theo trình tự tiệm tiến hay đồng thời? Thầy có thể chỉ dẫn phương cách nào để người tu học tránh rơi vào “tương tợ Không” − tức chấp vào đoạn diệt hay hư vô?

Câu 4: Sáu hay Mười Ba-la-mật?

Bộ kinh 600 quyển thường nói sáu Ba-la-mật, nhưng truyền thống Đại thừa lại triển khai thành mười (thêm phương tiện, nguyện, lực, trí). Khi giảng hay tu, Thầy ưu tiên khung sáu hay mười? Việc thêm bốn hạnh sau có làm lệch tâm trục “Trí tuệ − Bát Nhã” của toàn bộ kinh hay không?

Câu 5: Quan hệ giữa Đại Bát Nhã và các “tiểu bản” (Kim Cang, Tâm Kinh).

Nhiều đạo tràng xem Kim Cang và Tâm Kinh là tinh yếu của bộ 600 quyển. Theo Thầy, nếu đọc ngược lại − dùng đại bản để giải minh tiểu bản − có thích hợp chăng? Xin Thầy nêu một vài đoạn then chốt trong đại bản mà nếu thiếu, người học dễ hiểu sai ý Tâm Kinh hay Kim Cang.

Câu 6: Bồ-tát đạo trong Đại Bát Nhã: Phương tiện và Hạnh nguyện.

Trong kinh, “Bát Nhã” luôn đi đôi với “Đại bi” và “Phương tiện”. Thầy đánh giá thế nào về nguy cơ thiên lệch “Trí” mà kém “Bi” nơi người học hiện nay? Và Thầy có cách thức nào giúp học trò đã thành tựu phần tự độ nhưng chưa khởi tâm  độ tha?

Câu 7: Vấn đề ngôn ngữ dịch thuật.

Bản Huyền Trang nổi tiếng nghiêm cẩn về chữ nghĩa, bản Việt của HT. Trí Nghiêm cũng cố giữ trung thành với Hán văn. Khi hướng dẫn học trò, Thầy khuyên nên giữ nguyên thuật ngữ Hán (như “bất kiến”, “bất đắc”, “vô sanh pháp nhẫn”) hay nên Việt hóa để người mới dễ tiếp cận hơn? Xin Thầy chỉ rõ ưu và nhược của mỗi hướng.

Câu 8: “Vô sanh pháp nhẫn”.

Theo kinh, đắc được nhẫn này là bước ngoặt trong hành trình Bồ-tát. Trên phương diện thực hành, Thầy định nghĩa “dấu hiệu nhận biết” sự thành tựu ấy như thế nào, để người học không lầm với trạng thái an tĩnh tâm lý tạm thời?

Câu 9: Đọc Đại Bát Nhã trong bối cảnh cư sĩ hiện đại.

Bộ kinh đồ sộ (khoảng 4,5 triệu chữ Hán, bản in Tân Tu gồm ba quyển lớn). Nếu Thầy thiết kế một lộ trình giúp học trò thâm nhập Đại Bát Nhã, Thầy dự kiến thời lượng bao lâu? Và Thầy sẽ chọn những phẩm nào làm “xương sống”? Tiêu chí lựa chọn ấy là gì?

Câu 10: Tính lịch sử của văn bản.

Nhiều tài liệu cho biết Ngài Huyền Trang dịch bộ kinh này tại chùa Đại Từ Ân, hoàn thành năm Long Sóc thứ ba (khoảng năm 664). Khi giảng đạo, Thầy có xem “bối cảnh dịch thuật” là phần thiết yếu để hiểu ý hướng biên tập của bản Hán không? Nếu có, đâu là bối cảnh quan trọng nhất cần giới thiệu cho người học trước khi đi vào nội dung?

Câu 11: Đại Bát Nhã và lộ trình “Ngộ − Hành − Chứng”.

Nhiều hành giả cho rằng bộ kinh khó nắm bắt vì ngôn ngữ phủ định triệt để. Thầy sẽ dạy học trò của mình thế nào để lĩnh hội và chứng thực được “Pháp môn bất nhị” của Bát Nhã chứ không chỉ là lý thuyết triết học?

Câu 12: Một câu hỏi mở về phương pháp giảng dạy.

Nếu Thầy được mời giảng một khóa “Đại Bát Nhã” dành cho người đã học Kim Cang và Tâm Kinh, bài học đầu tiên Thầy sẽ phá chấp nào trước − “Không = rỗng không” hay “Bát Nhã = tri thức biện luận”? Và vì sao?

Đi vào Đại Bát Nhã như bước vào rừng sâu. Từ xưa đến nay, biết bao bậc đạo sư và người học Phật đã dấn thân mà vẫn chưa tìm được lối ra. Tôi cũng là một trong số ấy. Duyên lành được trao đổi cùng Thầy Lý Tứ − người mà, theo tôi biết, chưa một câu hỏi nào về Phật Pháp có thể làm khó được − nay tôi xin kính nhờ Thầy khai mở thêm cho nỗi niềm “Bát Nhã” của mình.

Xin thành tâm cảm ơn và kính chúc Thầy nhiều sức khỏe, Pháp thể khinh an, đạo nghiệp viên thành!

Kính thư,

22/10/2025 − 18:04:34 Trí Đức − Bắc Ninh” (hết thư)

Chúc bằng hữu Trí Đức và bạn đọc an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

23/10/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Sau hai ngày không có thư bạn đọc... Hôm nay, mình vừa nhận được mấy câu hỏi của bằng hữu Trí Đức − Bắc Ninh...!!! Nội dung như sau:

Kính gửi Thầy Lý Tứ,

Tôi xin chân thành tri ân Thầy về những lời khai thị chí lý, thấu triệt và cô đọng trong lần giải đáp trước.

Các luận giải của Thầy về Phương tiện quyền xảo và Dời thế gian pháp, về sự khác biệt giữa Niết Bàn và Trí tuệ Bát Nhã, đặc biệt là cách phân định giữa Tương tợ Bát nhã và Bát nhã chân thiệt, đã giúp tôi sáng tỏ thêm tinh thần sâu xa của Kinh Diệu Pháp Liên Hoa.

Tôi đặc biệt tâm đắc với lời Thầy rằng:

“Dời thế gian pháp ra khỏi tâm thức” không phải phủ nhận phương tiện, mà là điều kiện tất yếu để thành tựu tự độ và được khai thị Phật Tri Kiến; rằng sai biệt giữa Nhị Thừa và Nhất Thừa nằm ở bản chất trí tuệ chứng đắc − một bên tuần tự định hoặc, một bên vô sư trí tự khởi; và rằng ngộ nhập Nhất Thừa chính là chuyển lý thành sự, biến tri kiến thành công hạnh viên dung.

Xin được mạn phép nêu đôi điều thắc mắc thêm:

1. Khi đã ngộ nhập Phật Tri Kiến, các vô minh vi tế có còn là đối tượng đoạn trừ như trong Bồ Tát địa chăng, hay đó đã là sự “bừng vỡ cuối cùng” khiến vô minh toàn chuyển thành Minh?

2. Hành giả Nhất Thừa đã thành tựu Tương tợ Bát nhã thì khả năng ứng dụng Pháp xuất thế trong công hạnh khác gì với Bồ Tát quyền thừa?

3. Đối với vị Bồ Tát Nhất Thừa, thời gian hành đạo còn bị ràng buộc bởi Tam A-tăng-kỳ kiếp như các kinh khác nói chăng, hay sự viên mãn nay được đo bằng công năng chuyển hóa (công hạnh) hơn là thời gian vật lý?

Mong Thầy từ bi khai thị thêm.

Thành tâm tri ân và kính chúc Thầy pháp thể khinh an, tuệ nhật thường minh.

Trân trọng kính thư,

07/10/2025 -10:40:34 − Trí Đức − Bắc Ninh.

Bằng hữu Trí Đức và bạn đọc thân mến!!!

Về các câu hỏi của bằng hữu, Lý Tứ xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

“1. Khi đã ngộ nhập Phật Tri Kiến, các vô minh vi tế có còn là đối tượng đoạn trừ như trong Bồ Tát địa chăng, hay đó đã là sự “bừng vỡ cuối cùng” khiến vô minh toàn chuyển thành Minh?”

- Trả lời:

Bồ tát đã “ngộ nhập Phật tri kiến” còn có danh xưng là “Bồ tát Nhiếp thọ Chánh pháp vô dị biệt”... Tức, vị này là chánh pháp, chánh pháp là vị này, chánh pháp và vị ấy “không hai, không khác”... Vì thế, vị ấy đã hoàn toàn siêu quá các cảnh giới của thế gian và xuất thế như: Minh, vô minh; Tu, vô tu; Chứng đắc, vô chứng đắc, v.v... !!! 

- Hỏi:

“2. Hành giả Nhất Thừa đã thành tựu Tương tợ Bát nhã thì khả năng ứng dụng Pháp xuất thế trong công hạnh khác gì với Bồ Tát quyền thừa?”

- Trả lời:

Bồ tát thành tựu Tương tợ Bát nhã... Trong công hạnh và giáo hoá, các lỗi thô trọng thuộc về “Chúng sanh tướng và Thọ giả tướng” của Bồ tát quyền thừa không còn nữa... Nếu còn, chỉ là “tập khí vi tế”, tập khí này sẽ hoàn toàn tịch diệt khi Bồ tát thành tựu Bát nhã chơn thiệt...!!!

- Hỏi:

“3. Đối với vị Bồ Tát Nhất Thừa, thời gian hành đạo còn bị ràng buộc bởi Tam A-tăng-kỳ kiếp như các kinh khác nói chăng, hay sự viên mãn nay được đo bằng công năng chuyển hóa (công hạnh) hơn là thời gian vật lý?”

- Trả lời:

A tăng kì kiếp (vô số kiếp) của Phật đạo là khái niệm nhằm chỉ “một lần chuyển hoá quan trọng” trong tâm thức của người tu hành, chứ không phải thời gian vật lí...!!! Từ sơ cơ đến thành tựu viên mãn trí tuệ, người tu hành đúng chánh pháp có ba lần chuyển hoá cực kì quan trọng, Phật đạo gọi là Tam A tăng kì kiếp hay ba vô số kiếp, gồm:

* Một vô số kiếp thứ nhất (A tăng kì kiếp thứ nhất): Chuyển hoá từ “phàm phu vô văn đến viên mãn đạo quả xuất thế”, xong phần tự độ, ra khỏi “phần đoạn sanh tử”...!!! Mỗi lần giác ngộ trong giai đoạn này, gọi là một kiếp... Giai đoạn này, tâm thức có vô số lần chuyển biến, hoá kiếp như vậy...!!!

* Một vô số kiếp thứ hai (A tăng kì kiếp thứ hai): Từ bất động (của đạo xuất thế) bước ra... Bồ tát phát tâm Vô thượng Bồ đề, phát nguyện độ thoát chúng sanh, cầu học đạo trí tuệ... Lần chuyển hoá thứ hai này, tâm trí Bồ tát phải trải qua một A tăng kì của “Bất tư nghì biến dịch sanh tử”... Trong đó, cứ mỗi lần “tâm trí chuyển biến” gọi là một kiếp...!!!

* Một vô số kiếp thứ ba (A tăng kì kiếp thứ ba): Bồ tát đã thành tựu Thật trí, lấy công hạnh làm đời sống... Bồ tát thể nhập “Hậu biên thân” giáo hoá chúng sanh cho đến khi công đức viên mãn, chờ thọ kí nhập “Tối hậu thân” thành Đẳng chánh giác như chư Phật xưa...!!! Sự chuyển biến trong A tăng kì kiếp này tuỳ thuộc vào “duyên chúng sanh” và “nguyện lực tự thân”, kinh gọi là “bi nguyện và bi ngưỡng”...!!!

Hy vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp bằng hữu Trí Đức và bạn đọc có cái nhìn khái quát về các A tăng kì kiếp của Phật đạo...!!!

Chúc các bạn an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

07/10/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được một số thắc mắc của bằng hữu Trí Đức ở Bắc Ninh... Nội dung các câu hỏi như sau:

Kính gửi Thầy Lý Tứ,

Sau khi tôi giới thiệu một vài bài viết của Thầy cùng quyển sách “Phật Giáo và Thiền” cho bạn tôi là Trí Thiện. Tôi thật vui vì mấy ngày vừa qua liên tiếp nhận được lời tán thán Thầy Lý Tứ từ Trí Thiện. Bên cạnh đó Trí Thiện cũng tỏ bày với tôi về những khúc mắc trong nhiều năm đã được sáng tỏ sau khi trao đổi với Thầy. Thật cảm tạ Thầy Lý Tứ!

Thời gian gần đây tôi có đọc và nghiền ngẫm về bài viết của Thầy “Chỉ Thú Cốt Lõi Của Kinh Diệu Pháp Liên Hoa” trên trang LyTu.Vn. Tôi thấy những luận giải của Thầy về Nhất Thừa và sự đúc kết giáo pháp thành ba bước thực hành rất cô đọng và mạnh mẽ.

Tuy nhiên, chính sự cô đọng này đã gợi lên trong tôi một số thắc mắc chuyên sâu, đặc biệt là về mối quan hệ giữa phương tiện và cứu cánh theo tinh thần Pháp Hoa. Tôi xin mạn phép trình bày những điểm còn nghi vấn, kính mong Thầy Lý Tứ từ bi khai thị thêm.

I. Về Mối Quan Hệ Giữa “Dời Thế Gian Pháp” và Bồ Tát Đạo

Thầy khẳng định bước đầu tiên là “Dời thế gian pháp ra khỏi tâm thức” và minh họa bằng việc người lái buôn “đổ bỏ tất cả những thứ trên thuyền xuống biển” để chứa đầy Phật Tri Kiến.

1. Vấn đề Dứt Bỏ Phương Tiện Quyền Xảo:

Kinh Pháp Hoa vốn nổi tiếng với giáo lý Phương tiện quyền xảo (upāya), tức là không từ bỏ thế gian mà là tùy duyên hóa độ. Vậy, hành động “đổ bỏ tất cả” các pháp hữu lậu thế gian − kể cả các hành vi đạo đức, bố thí, hoặc thiền định hữu lậu − có phải là một sự phủ nhận chính các phương tiện mà Đức Phật đã dùng để dẫn dắt chúng sinh (Tam Thừa) không? Hay sự “dời” này chỉ đơn thuần là thay đổi thái độ tâm lý (không chấp trước), nhưng vẫn duy trì các hành động nhập thế?

2. Ranh Giới của “Thế Gian Pháp”:

Nếu ‘thế gian pháp’ bao gồm cả các pháp lành thế gian, việc đổ bỏ nó có đặt người tu vào một trạng thái vô sở đắc (tương tự như không trụ vào quả vị Nhị thừa) không? Và nếu đã là Bồ Tát, việc “dời thế gian pháp” khỏi tâm có thể được hiểu là đạt đến trạng thái “Bất nhiễm” (không bị ô nhiễm bởi thế gian) hơn là “Đoạn diệt” (cắt đứt liên hệ) không?

II. Về Bản Chất Của Niết Bàn và Phật Tri Kiến

Thầy có câu luận giải sâu sắc về “Vị ngọt của mật”: Vị ngọt của Niết Bàn đối với người Sơ ngộ (Nhập Lưu) và người Liễu ngộ (Phật) là “không khác”.

1. Sự Khác Biệt Giữa Nhị Thừa và Nhất Thừa:

Nếu hương vị thanh lương, an ổn của Niết Bàn là như nhau, vậy đâu là sự khác biệt cốt lõi giữa Quả vị Nhị Thừa (A La Hán) − vốn bị kinh Pháp Hoa phê phán là “hóa thành” (thành giả) − và Phật Thừa (Vô Thượng Quả) theo quan điểm của Thầy? Sự khác biệt này nằm ở bản chất Trí Tuệ Chứng Đắc hay chỉ là ở Phạm vi Từ Bi Hành Động (tâm nguyện hóa độ chúng sinh)?

2. Khái niệm “Trí xuất thế”:

Trong bước 2 và 3, Thầy đề cập đến việc dùng Trí xuất thế để chứa Pháp xuất thế. Thưa Thầy, theo Thầy, Trí xuất thế này khác biệt như thế nào so với Trí Tuệ Bát Nhã được nói đến trong các bộ kinh cùng thời kỳ (ví dụ: Trí tuệ của Đại Bồ Tát trong kinh Bát Nhã), hay đây chính là Phật Tri Kiến của Kinh Pháp Hoa?

III. Về Hàm Ý Của Lục Tổ và Sự Viên Mãn Công Hạnh

Thầy gọi Lục Tổ Huệ Năng là “cáo già” khi Ngài chỉ nói Pháp Đạt là “Thầy biết tụng kinh” sau khi Pháp Đạt đã ngộ chỉ thú kinh Pháp Hoa.

1. Hàm Ý Của Lục Tổ:

Phải chăng lời nói đó của Lục Tổ nhằm chỉ ra rằng việc “thấu suốt lí lẽ siêu mầu của kinh” (lý) chưa đủ, mà cần phải viên mãn Công hạnh (sự) thông qua Ba bước thực hành mà Thầy Lý Tứ đã đề ra? Và nếu đã “lãnh hội chỉ thú” (tức là đã kiến tánh, ngộ nhập Nhất Thừa), thì thời gian cần thiết để hoàn tất hai bước còn lại có được xem là tự động viên mãn không, hay vẫn cần phải trải qua nhiều kiếp Bồ Tát hành?

2. Giới Hạn Của Thân Khổ:

Thầy nêu bước cuối là “Dùng chính nhục thân này làm công hạnh, hoá độ chúng sanh”. Nếu một hành giả đã đầy đủ Trí Tuệ nhưng không thể hành đạo rộng lớn do bệnh duyên, thân khổ hoặc trở ngại ngoại cảnh, liệu người này có bị xem là chưa thể viên mãn Vô Thượng Quả vì thiếu công đức tích lũy thông qua nhục thân không? Hay sự hóa độ có thể được thực hiện hoàn toàn bằng Pháp Thân hoặc tâm lực?

Những vấn đề tôi đặt ra ở trên, tự cá nhân tôi cũng đã có những thầm kiến. Tuy nhiên vẫn muốn hỏi thêm Thầy để tự đối chiếu với mình. Qua đây cũng là nhân duyên để các bạn đọc hiểu rõ hơn về Kinh Pháp Hoa. Kính mong Thầy Lý Tứ dành thời gian khai mở những nghi vấn này!

Trân trọng kính thư,

03/10/2025 − 6:28:06 − Trí Đức − Bắc Ninh

Bằng hữu Trí Đức và bạn đọc thân mến!!!

Về các câu hỏi, mình xin được trả lời như sau:

I. Về Mối Quan Hệ Giữa “Dời Thế Gian Pháp” và Bồ Tát Đạo

Thầy khẳng định bước đầu tiên là “Dời thế gian pháp ra khỏi tâm thức” và minh họa bằng việc người lái buôn “đổ bỏ tất cả những thứ trên thuyền xuống biển” để chứa đầy Phật Tri Kiến.

- Hỏi:

“1. Vấn đề Dứt Bỏ Phương Tiện Quyền Xảo:

Kinh Pháp Hoa vốn nổi tiếng với giáo lý Phương tiện quyền xảo (upāya), tức là không từ bỏ thế gian mà là tùy duyên hóa độ. Vậy, hành động “đổ bỏ tất cả” các pháp hữu lậu thế gian − kể cả các hành vi đạo đức, bố thí, hoặc thiền định hữu lậu − có phải là một sự phủ nhận chính các phương tiện mà Đức Phật đã dùng để dẫn dắt chúng sinh (Tam Thừa) không? Hay sự “dời” này chỉ đơn thuần là thay đổi thái độ tâm lý (không chấp trước), nhưng vẫn duy trì các hành động nhập thế?”

- Trả lời:

Điều kiện cần có để ứng viên có thể tham dự pháp hội Diệu Pháp Liên Hoa, nghe khai thị Phật tri kiến là phải thành tựu phần tự độ... Tức, tâm thức không còn lậu hoặc và đã chứng đạo quả xuất thế... Kinh gọi tịch diệt hai thứ này là “dời trời người đi nơi khác”, Ngũ tổ nói: “Bất thức bổn tâm, học pháp vô ích”...!!! Đây là “điều kiện” để được theo học, chứ chẳng phải phủ nhận hay thái độ tâm lí gì hết...!!! Giống như muốn vào Đại học phải hoàn thành PTTH...!!! Hoặc, muốn học hội hoạ, phải có đôi mắt sáng...!!! Các pháp phương tiện đã học trước đó nhằm giúp ba thừa chứng đạo quả vô lậu và xuất thế, giống như thuốc chữa mù, giống như học PTTH... những thứ này chỉ là điều kiện cần có để được theo học các cấp học sau, chứ chưa phải Phật tri kiến...!!!

- Hỏi:

“2. Ranh Giới của “Thế Gian Pháp”:

Nếu ‘thế gian pháp’ bao gồm cả các pháp lành thế gian, việc đổ bỏ nó có đặt người tu vào một trạng thái vô sở đắc (tương tự như không trụ vào quả vị Nhị thừa) không? Và nếu đã là Bồ Tát, việc “dời thế gian pháp” khỏi tâm có thể được hiểu là đạt đến trạng thái “Bất nhiễm” (không bị ô nhiễm bởi thế gian) hơn là “Đoạn diệt” (cắt đứt liên hệ) không?”

- Trả lời:

a) Muốn chứng đạo quả xuất thế, tâm thức phải rốt ráo không, tức không còn bóng dáng thế gian pháp cho dù một chút nhỏ (kể cả thiện pháp) như đầu cọng lông (hoàn toàn vô nhất vật)...!!!

b) Bồ tát do giác ngộ, nên thế gian pháp tự tịch diệt trong tâm thức, chứ không phải còn pháp thế gian mà chẳng nhiễm...!!! Kinh gọi: “Trắng bạch như vỏ ốc”...!!!

II. Về Bản Chất Của Niết Bàn và Phật Tri Kiến

Thầy có câu luận giải sâu sắc về “Vị ngọt của mật”: Vị ngọt của Niết Bàn đối với người Sơ ngộ (Nhập Lưu) và người Liễu ngộ (Phật) là “không khác”.

- Hỏi:

“1. Sự Khác Biệt Giữa Nhị Thừa và Nhất Thừa:

Nếu hương vị thanh lương, an ổn của Niết Bàn là như nhau, vậy đâu là sự khác biệt cốt lõi giữa Quả vị Nhị Thừa (A La Hán) − vốn bị kinh Pháp Hoa phê phán là “hóa thành” (thành giả) − và Phật Thừa (Vô Thượng Quả) theo quan điểm của Thầy? Sự khác biệt này nằm ở bản chất Trí Tuệ Chứng Đắc hay chỉ là ở Phạm vi Từ Bi Hành Động (tâm nguyện hóa độ chúng sinh)?”

- Trả lời:

a) Niết bàn Nhị thừa có hai:

* Độn A La hán: Do tuần tự trải qua Cửu thứ đệ định, chứng Diệt thọ tưởng định mà được...!!! Niết bàn của nhóm này không thật vì không đến từ giác ngộ nên kinh gọi là hoá thành...!!! Do đó, nó còn có tên là Niết bàn Vô tưởng thiên...!!!

* Mật hạnh (hồi tâm) A la hán: Do giác ngộ hai vô sanh nên chứng Diệt tận định...!!! Niết bàn của nhóm này, tương đương Pháp vương tử trụ (Phật tử trụ) của Bồ tát quyền thừa...!!!

b) Vô thượng quả hay Vô thượng Bồ đề: Là quả chứng tối hậu trong Phật đạo...!!! Quả vị này, không có thầy gọi là Vô sư...!!! Vô thượng quả sản sinh ra tất cả các đạo quả trong Phật đạo...!!!

c) Tất cả các loại Niết bàn của Phật đạo đều có ý vị thanh lương, an ổn như nhau... Chỉ khác nhau ở trí tuệ...!!! Kinh gọi: “Đồng cảnh giới vô vi, nhưng chư Hiền Thánh thấy có sai biệt”...!!!

- Hỏi:

“2. Khái niệm “Trí xuất thế”:

Trong bước 2 và 3, Thầy đề cập đến việc dùng Trí xuất thế để chứa Pháp xuất thế. Thưa Thầy, theo Thầy, Trí xuất thế này khác biệt như thế nào so với Trí Tuệ Bát Nhã được nói đến trong các bộ kinh cùng thời kỳ (ví dụ: Trí tuệ của Đại Bồ Tát trong kinh Bát Nhã), hay đây chính là Phật Tri Kiến của Kinh Pháp Hoa?”

- Trả lời:

Bát nhã có hai thứ, gồm: Tương tợ Bát nhã (xuất thế trí) và Bát nhã chân thiệt (xuất thế thượng thượng trí) ...!!!

* Ba thừa vào Nhất thừa học xuất thế trí, thành tựu Tương tợ Bát nhã...!!! Được nghe “khai thị” Phật tri kiến...!!!

* Nhất thừa sau khi viên mãn Đẳng giác (Như lai địa), vào dòng Diệu giác (Phật địa), bùng vỡ lần cuối, nhập xuất thế gian thượng thượng đạo, thành tựu Bát nhã chân thiệt...!!! Lập tức “ngộ nhập” Phật tri kiến...!!!

III. Về Hàm Ý Của Lục Tổ và Sự Viên Mãn Công Hạnh

Thầy gọi Lục Tổ Huệ Năng là “cáo già” khi Ngài chỉ nói Pháp Đạt là “Thầy biết tụng kinh” sau khi Pháp Đạt đã ngộ chỉ thú kinh Pháp Hoa.

- Hỏi:

“1. Hàm Ý Của Lục Tổ:

Phải chăng lời nói đó của Lục Tổ nhằm chỉ ra rằng việc “thấu suốt lí lẽ siêu mầu của kinh” (lý) chưa đủ, mà cần phải viên mãn Công hạnh (sự) thông qua Ba bước thực hành mà Thầy Lý Tứ đã đề ra? Và nếu đã “lãnh hội chỉ thú” (tức là đã kiến tánh, ngộ nhập Nhất Thừa), thì thời gian cần thiết để hoàn tất hai bước còn lại có được xem là tự động viên mãn không, hay vẫn cần phải trải qua nhiều kiếp Bồ Tát hành?”

- Trả lời:

* Nếu đọc kinh mà “thấu suốt lí lẽ siêu mầu của kinh” thì “lý ấy tức sự ấy”...!!! Pháp Đạt thuộc làu làu văn tự do bỏ công tụng ba ngàn bộ Pháp Hoa mà chẳng thấu tỏ ý kinh, cũng chẳng giác ngộ nên gọi là “bị Pháp Hoa chuyển”...!!!

* Người đã “lãnh hội chỉ thú” của kinh rồi thì, chỉ còn việc làm công hạnh cho đến viên mãn đạo quả cuối cùng, không kể bao nhiêu đời kiếp...!!!

- Hỏi:

“2. Giới Hạn Của Thân Khổ:

Thầy nêu bước cuối là “Dùng chính nhục thân này làm công hạnh, hoá độ chúng sanh”. Nếu một hành giả đã đầy đủ Trí Tuệ nhưng không thể hành đạo rộng lớn do bệnh duyên, thân khổ hoặc trở ngại ngoại cảnh, liệu người này có bị xem là chưa thể viên mãn Vô Thượng Quả vì thiếu công đức tích lũy thông qua nhục thân không? Hay sự hóa độ có thể được thực hiện hoàn toàn bằng Pháp Thân hoặc tâm lực?”

- Trả lời:

a) Muốn viên mãn Vô thượng quả, không có con đường khác ngoài việc làm công hạnh... Cho nên, hôm nay thân bệnh chưa làm được thì ngày khác hết bệnh sẽ làm... Đời này chưa làm được hoặc chưa xong thì đời sau làm... cứ thế... cứ thế... “chưa hết giặc là ta chưa về” (Chúng sinh vô biên thệ nguyện độ mà)...!!! Và, “trí tuệ là thường” nên không lo nó mất, chỉ sợ không hoặc chưa có thứ “trí độc” ấy mới “gay go to”...!!! Vả chăng, người có được thứ trí độc đó, nhất định y ta biết mình cần làm gì “cho phải đạo”, đừng có “lo cho bò trắng răng”...!!!

b) Pháp thân và tâm lực không có chân nên không tự đi hoá độ được, không có miệng nên không thuyết pháp được, không có tai nên không nghe chúng kể khổ được, không có mắt nên không thấy đường... thì làm sao mà... hoá... với... độ ??? Đây là lí do vì sao phải “nhờ nhục thân”...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp bằng hữu Trí Đức và bạn đọc có cái nhìn khái quát về pháp hội Diệu Pháp Liên Hoa cũng như điều kiện cần và đủ để Pháp tử tham dự pháp hội này...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

03/10/2025

LÝ TỨ