Các bạn !!!

Trưa nay, mình nhận được câu hỏi của bạn đọc William ở Midway City, CA...!!! Và, đây là lần thứ hai bạn ấy gởi thắc mắc về chuyên mục, lần đầu ở kì 31/2025...!!!

Đọc câu hỏi của William, mình suy nghĩ nhiều về vị độc giả này...Vì bởi, bạn ấy viết rất ngắn gọn, văn phong không giống những bức thư mình đã nhận được từ xưa đến giờ...!!! Sau hai lần nhận câu hỏi...Trong mình nổi lên tò mò, không biết bạn ấy là ai ??? Và mình phỏng đoán...Có lẽ đây là một vị độc giả người nước ngoài 100%, sống ở California...Hoặc nếu là một Việt kiều thì, chắc bạn ấy sang Mỹ hồi còn rất nhỏ, ảnh hưởng văn hoá phương Tây nên có cách viết không giống văn hoá Á Đông...Hay, đây là câu hỏi của AI...!!!??? Nhưng thôi, cho dù bạn ấy là ai...đã viếng thăm trang của mình, đọc các bài viết, chịu khó tìm hiểu Phật đạo, gởi các thắc mắc thì, mình cũng rất trân trọng và trả lời bằng tất cả tấm lòng...!!! Nếu, những phỏng đoán này không đúng, xin độc giả William thứ lỗi...!!!

Sau khi đọc câu hỏi, mình có cảm giác William đã có sự nhầm lẫn giữa khái niệm ngã - vô ngã của Phật đạo thông qua khái niệm bản ngã hoặc cái tôi, cái ta của Tâm lí học hay Phân tâm học...!!! Đây là sự nhầm lẫn phổ biến, thường thấy ở một số người tìm hiểu Phật đạo...!!!

Thật ra, khái niệm vô ngã hay ngã của Phật đạo, chẳng có mối liên hệ gì đến các khái niệm bản ngã, cái tôi, cái ta của Tâm lí học và Phân tâm học...!!! Mà, khái niệm vô ngã của Phật đạo nhằm chỉ một sự thật về những thứ gì do duyên hợp mà thành, hoặc do một thứ khác sinh ra đều vô ngã...Tức, nó không thể là chính nó, mà bản thân phải chịu quy luật vô thường chi phối...!!! Ví dụ cái bàn, do các duyên như cây, thợ, đinh, nhân công...vv...làm thành...Hết duyên, cái bàn ấy không thể là chính nó mà, nó trở thành thứ khác theo duyên mới...!!! Hoặc một chúng sinh, hôm nay là chúng sinh, ngày mai có thể thành thánh, thành Phật...hoặc chết đi để trở thành một chúng sinh khác...!!!

Còn, khái niệm mang tính chủ thể nhận thức như bản ngã, cái tôi, cái ta của Triết học, Tâm lí học hoặc Phân tâm học, nếu mình không lầm thì, các thứ ấy tương đương với chữ "mạn" trong "thất chủng ngã mạn" của Phật đạo !!!

Về ngã hay chơn ngã...!!! Đây là khái niệm đặc thù của Phật đạo...Khái niệm này nhằm chỉ cho điều gì đó thường hằng bất biến, không do từ nhân duyên hoặc một thứ khác sinh ra, không chịu chi phối bởi bất kì quy luật nào và nó cũng chẳng sanh ra thứ gì...Tự thân không biến hoại, không thay đổi theo thời gian, không gian...càng không bị chi phối bởi thay đổi của vật chủ...!!! Ví dụ, Kinh Đại Bát Niết Bàn, Phật tuyên thuyết "Phật tánh là ngã, ngã là Phật tánh"...!!! Câu này có nghĩa, Phật tánh là thường hằng, Phật tánh chẳng do thứ gì làm nên, chẳng do cái gì sinh ra và chẳng bị chi phối bởi quy luật sanh, lão, bệnh, tử của chúng sanh...Cũng như, Phật tánh không sanh ra thứ gì hết...Cho nên kinh gọi Phật tánh là "liễu nhân"...!!!

Sự nhầm lẫn nêu trên được coi là phổ biến trong những người nghiên cứu hoặc học tập Phật pháp...Từ đó dẫn đến những hoài nghi như, "vô ngã thì ai chịu khổ vui"; "vô ngã thì chủ thể nào luân hồi"; "đã vô ngã thì cái gì là ngã"; "vô ngã thì cái gì nhận biết"; "vì sao lúc nói có ngã lúc nói vô ngã"; "Phật đạo là học thuyết mâu thuẫn"...vv...Chẳng những thế, chính sự nhầm lẫn này đã gây ra rất nhiều tranh luận không hồi kết...!!! Và, đối với Phật đạo, nhầm lẫn dẫn đến hoài nghi và tranh cãi bất tận này, giống như cùng nhau "giải một bài toán sai"...Mà, đã là bài toán sai thì, chẳng bao giờ cho ra một đáp án đúng cũng như lời giải thống nhất, thuyết phục...!!! Vì thế, Phật đạo hoặc bất kì nền giáo dục nào...việc học đúng, hiểu đúng, thực hành đúng để cho ra kết quả đúng trên nền tảng lí luận đúng là việc làm quan trọng, cần thiết đầu tiên...Nếu, học sai, hiểu sai, thực hành sai thì kết quả nhất định sẽ sai...hệ quả của nó là hoài nghi, không thống nhất, không thuyết phục, thiếu logic, phi khoa học, gây tranh cãi...vv...là việc khó tránh khỏi...!!!

Theo đánh giá chủ quan của mình, các thắc mắc của độc giả William...hình như cũng bắt nguồn từ những vấn đề nêu trên !!! Sau đây là câu hỏi của bạn ấy:

"Nếu tất cả đều vô ngã, thì cái gì nơi con người có khả năng nhận biết, rồi dần dần hiển lộ thành Phật Tánh?” 28/09/2025 - 22:26:46 - William - MIDWAY CITY, CA"

Wlilliam và bạn đọc thân mến !!! Mình xin trả lời câu hỏi của bạn như sau:

Theo quan điểm của Phật đạo...Một con người được hình thành bởi bảy đại chủng gồm: Địa đại, thuỷ đại, hoả đại, phong đại, không đại, thức đại và kiến đại...!!! (Xem Thủ Lăng Nghiêm)

Bốn đại đầu có sắc (hình tướng) ba đại sau phi sắc (không hình tướng)...Bảy đại này còn có tên là "danh sắc", tức bốn món là sắc (hình dáng vật lí), ba món kia chỉ có danh (tên gọi)...!!!

* Thức đại giúp con người nhận biết, hiểu biết, học tập...vv...!!!
* Kiến đại giúp con người thấy, nghe, ngửi, nếm...vv...!!!

Bảy đại này, hoàn toàn độc lập, không liên hệ đến Phật tánh...!!! Phật dạy, "hết thảy chúng sanh đều có Phật tánh"...Câu này có nghĩa, cho dù bảy đại hình thành nên một con người có biến hoại hay thế nào chăng nữa thì, Phật tánh trong chúng sanh đó chẳng bị ảnh hưởng gì hết vì, "Phật tánh là thường"...!!!

Hy vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp William và bạn đọc sáng tỏ những thắc mắc đã nêu...!!! Chúc các bạn khoẻ, an vui...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

29/09/2025
LÝ TỨ

Các bạn !!!

Hôm nay là Chủ Nhật...Một trong những ngày được coi là "đắt show" của Lý Tứ !!! Vừa xong show chiều với HĐ Lý Gia Châu Âu, Úc, Canada...vv...từ 13:30 đến 15:30...ra ngồi uống trà theo thói quen...Lại cũng theo thói quen, không để cho cái đầu ngơi nghĩ...Mình lại "lọ dọ" mở máy, vào trang tính của chuyên mục...Thế là, lại có việc làm rồi !!! Đấy là thư phản hồi của bằng hữu Trí Thiện ở Hà Nội...!!!

Chậm rãi đọc đi đọc lại từng câu chữ trong thư...Lý Tứ cực kì cao hứng các bạn ạ...!!! Cao hứng vì, lối mòn chấp nhất, tư duy một chiều, phản biện không mang tính chân lí và chỉ thích nghe những điều hợp với sở học...vv...từ lối giáo dục "mang đậm chất phong kiến" không hề xuất hiện ở bằng hữu Trí Thiện mà, vị bằng hữu ấy với cái nhìn dứt khoát, trượng phu, cởi mở, khoáng đạt, tôn trọng lẽ thật...của một "Sĩ Phu Bắc Hà" thể hiện rất rõ qua sáu tiêu mục mà bằng hữu ấy đúc kết sau khi đọc trả lời kì 35/2025(B) của chuyên mục...!!!

Bằng hữu Trí Đức và Trí Thiện ơi...!!! Nếu hai vị có ở đây...Lý Tứ sẽ tận tay pha một ấm trà thật ngon để mời hai vị vài tuần...Rồi cùng nhau, ngửa mặt lên trời mà cười vang một trận "ha ha ha ha" cho sảng khoái...!!! Chúc hai vị và tất cả bạn đọc an vui, tinh tấn, thành công...!!!

Sau đây là, toàn văn bức thư của bằng hữu Trí Thiện:

"Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Tôi đã đọc đi đọc lại bài trả lời của bác trong chuyên mục 35/2025(B) và dành ra ba ngày để tư duy - một kỳ công giải đáp chín (9) vấn đề mà kẻ hậu học này đã trăn trở trong nhiều năm. Với phong thái dung dị, trực tâm nhưng lại thâm sâu, bác đã giúp tôi có được một cái nhìn thấu triệt và minh định hơn về cốt lõi của giáo pháp.

Mạn phép bác, tôi xin được bày tỏ cái thấy của mình với những luận giải của bác qua từng vấn đề:

1- Về Vô Ngã và Phật Tánh (Câu 1 & 2): Bác đã đặt Vô Ngã về đúng vị trí của nó: Một chân lý hay tuyên ngôn chỉ ra sự vô thường của các món hữu vi (thân, tâm, thế giới). Sự minh định này đã giải tỏa hết thảy những cách hiểu nông cạn hay cực đoan về sự phủ định. Đặc biệt, việc bác nhìn nhận Vô Ngã và Phật Tánh không hề mâu thuẫn, mà là các tầng giác ngộ kế thừa nhau — Vô Ngã là công cuộc "khai khoáng tâm thức" diệt trừ vô minh để Phật Tánh "từ hiện đến hiện viên mãn" — quả là một lộ trình tu tập rõ ràng, xua tan mọi nghi vấn về tính mâu thuẫn trong Đại thừa.

2- Về Im Lặng của Phật (Câu 3): Luận điểm của bác thật dứt khoát và thực tiễn! Sự im lặng trước các vấn đề siêu hình như "Như Lai sau khi nhập diệt còn hay không còn" không hề mang tính chiến lược hay ẩn ý cao siêu, mà là "lẽ tất nhiên" của một vị Thầy, chỉ dạy những điều phục vụ trực tiếp cho mục tiêu giải thoát. Quan điểm này đã giúp tôi trực nhận được tính giáo dục và minh định phạm vi của đạo pháp.

3- Về Nghiệp và Tái Sinh (Câu 4): Bác đã lý giải bằng cơ chế "thức nghiệp" và quy luật 12 nhân duyên (phần đoạn sanh tử), tách biệt rõ ràng sự vận hành của luân hồi khỏi sự "vô ngã" của năm uẩn. Đây là một sự minh định triệt để, để không còn loay hoay với câu hỏi "cái gì tái sinh" khi đã không còn ngã.

4- Về Kinh Điển và Ứng Dụng (Câu 5 & 6): Quan điểm của bác về kinh điển — "cũng chính thống" và "cũng không chính thống" — đã mở ra một lối thoát đầy dũng khí khỏi những cuộc tranh cãi vô bổ về tông phái. Tinh thần "Nga Vương" mà bác trích dẫn từ Kinh Đại Bát Niết Bàn: Chỉ lấy điều có lợi cho việc chuyển hoá tâm thức như pháp để ứng dụng, quả là kim chỉ nam thực tiễn nhất cho kẻ học Phật. Tôi cũng hoàn toàn đồng tình với việc bác không luận bàn về khái niệm "Tánh Không" mà chỉ đề cập đến "Không Tánh" — một sự chỉnh sửa ngữ ngôn có ý nghĩa căn bản trong việc thấu thị giáo lý.

5- Về Học Pháp và Nhập Thế (Câu 7 & 8): Bác đã nhấn mạnh tính "ba trong một" và sự bình đẳng của Giới–Định–Tuệ vô lậu, điều này rất phù hợp với tinh thần toàn vẹn của giáo pháp. Hơn thế, sự phân định nghiêm ngặt cảnh giới Xuất Thế và Nhập Pháp Giới đã cảnh tỉnh những người chưa giác ngộ không nên vội vàng bàn chuyện "nhập thế," đồng thời khẳng định rõ bản chất giáo dục của Đạo Phật, không bị ràng buộc vào các lập trường đối đãi.

6- Về Thiền Thế Tục Hóa (Câu 9): Tôi đã hiểu mục tiêu tối thượng của đạo pháp là giải thoát, và mọi phương tiện nếu không phục vụ mục tiêu này thì "chẳng phải là Phật pháp." Bác đã giúp tôi củng cố lại sự trấn an về mục đích học tập và tu hành.

Sau khi đọc những trả lời cặn kẽ, thấu đáo này, tôi càng thấy bác Lý Tứ chính là một tri kỉ về tư tưởng đối với những người con đất Bắc như tôi và bằng hữu Trí Đức. Chúng tôi vô cùng trân trọng duyên lành có cơ hội trao đổi cùng bác trong thời gian gần đây.

Thấy Lý Gia đang chuẩn bị khai giảng lớp Giáo Pháp Nâng Cao, một tâm nguyện ấp ủ 17 năm của bác, tôi vô cùng vui mừng và ngưỡng mộ tinh thần tinh tấn này. Những lời giải đáp của bác chính là nguồn động lực lớn lao, cho Huynh Đệ Lý Gia chiêm nghiệm và tham gia lớp học để có cơ hội "thấu thị" những ý nghĩa thâm u của kinh điển.

Kính chúc bác Lý Tứ và toàn thể Huynh Đệ Lý Gia thân mến luôn an vui, tinh tấn và thành công trong công cuộc hoằng dương chánh pháp.

Kẻ hậu học đất Bắc Hà xin cúi đầu đảnh lễ!
28/09/2025 - 16:07:36 - Trí Thiện - Hà Nội

Tái bút:
Giang hồ cuối thế kỷ trước đã đồn đại:
NHẬP THẾ VÔ HIẾN LÊ!
TẦM ĐẠO TÌM DUY CẦN!
Giang hồ đầu thế kỷ này rồi sẽ nhắc:
KIẾN PHẬT CẦU LÝ TỨ!
Ha ha ha ha…" (hết thư)

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

28/09/2025
LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thư của Thầy Nguyễn Phương Cảo gởi về từ Paris...!!!

Đây được coi là tin trong tuần...Vui vì, biết rằng Thầy đã có ca mổ thành công...Chẳng những thế, sau ca mổ, Thầy vẫn có thể đọc các bài viết của Lý Tứ...Mà, lại đọc những bài mang tính chuyên môn cao, đòi hỏi phải vận dụng trí não và tất cả sở học mới có thể lãnh hội...!!! Tôi thầm nghĩ, một người khoẻ mạnh bình thường, nếu không có một nền tảng đạo học vững chắc, chưa sở hữu một tri thức rộng sâu về giáo pháp, tâm trí không đủ minh mẫn thì đã khó có thể đọc hiểu một bài viết thuộc dạng này, huống hồ lại là một người đang trong thời gian dưỡng bệnh...Chẳng những thế, sau khi đọc, Thầy còn gởi đến bảy câu hỏi...Điều này, cũng có thể được coi là một trong những thú vị hiếm hoi mà tôi từng biết đến...!!!

Lý Tứ cũng xin chân thành cảm ơn sự trợ duyên và lời chúc mỹ diệu của Thầy đối với lớp Giáo Pháp Nâng Cao do tôi và các môn đệ sắp thực hiện...!!! Chúc Thầy luôn thân khoẻ, tâm an, trí sáng...!!!

Về các câu hỏi, tôi xin mạn phép trả lời trên tinh thần Đệ nhất nghĩa, không giảng giải, cắt nghĩa câu từ theo văn phong thế tục...Điều này, nhằm giúp các môn đệ của tôi trước khi nhập học, làm quen với thứ "văn phong khô khan, tàn tạ" ấy, để từ đây có thể trực nhận trọn vẹn ý vị của "Đệ nhất nghĩa Trí môn"...!!!

Sau đây là toàn văn bức thư và những câu hỏi mà Thầy Phương Cảo đã viết:

"Chào Thầy Lý Tứ,

Cảm ơn Thầy Lý Tứ đã có lời đồng cảm rất chân tình với tôi trong bức thư trước!

Tôi vừa hoàn thành ca phẫu thuật và đang nghỉ ngơi theo dõi bệnh tại Pháp, tôi vẫn thường xuyên xem chuyên mục “Bạn đọc hỏi Lý Tứ trả lời” đều đặn. Bên cạnh đó tôi cũng vào trang lytu.vn để đọc các bài viết của Thầy. Càng đọc tôi càng thấy hứng thú và sáng tỏ, có lẽ do chuyên chú đọc, những đau đớn trên thân cũng theo đó mà giảm đi rất nhiều. Thời gian vừa rồi tôi có đọc những bài Thầy viết về các thứ trí trong Phật Đạo. Tôi có một số câu hỏi xin phép hỏi thêm Thầy:

1-Mười một thứ trí mà Thầy trình bày, đó là những bậc thang tuần tự để hành giả tiến dần, hay khi đạt được một thứ trí tuệ rốt ráo thì những thứ trí tuệ khác tự thành tựu?

2-Khi một người chứng được "Đạo trí", đâu là những dấu hiệu để vị thầy có thể nhận diện được?

3-Đối với "Tận trí" và "Vô sanh trí", chúng tác động ra sao đến a-lại-da thức?

4-"Đạo tướng trí" trong công hạnh độ sinh có công năng gì đặc biệt, và nó khác biệt thế nào với "Nhất thiết trí"?

5-Xin thầy phân biệt tường tận chỗ khác nhau giữa "Nhất thiết trí" và "Nhất thiết chủng trí"?

6-Nếu có sự “thối thất trí” hay “giả hiện trí”, nguyên nhân thường ở đâu, và phương pháp cứu chữa thế nào?

7-Trong tám môn học trí tuệ (Thấu Thị, Thẩm Sát, Đẳng Ngữ, Đại Hạnh, Đại Đạo, Thật Nghĩa, Đẳng Trì, Chân Giác), có phải tiếp cận theo một trình tự nhất định không? Môn nào là căn bản cần phải an lập trước tiên trong hành trình học tập trí tuệ?

Thưa Thầy Lý Tứ! Tôi thích đọc về Phật Pháp nhưng lại ngại đến chùa. Có lẽ do ảnh hưởng từ nghề giáo, và tư duy của người làm khoa học nên tôi thích cái gì đó minh bạch, logic và có thể chứng minh hơn là những điều tâm linh huyền bí.

Khi tiếp cận các bài viết của Thầy, tôi thấy được sự rõ ràng, mạch lạc ấy, nó đánh động và làm chuyển biến tâm thức của tôi. Đó là lý do vì sao mà tôi quên được cơn đau khi chăm chú đọc các bài viết của Thầy, hay suy tư về những gì Thầy viết.

Qua chuyên mục tôi biết được sắp tới, Thầy sẽ mở lớp Giáo Pháp Nâng Cao cho các học trò. Tôi viết bức thư kèm những câu hỏi này như góp một phần nhỏ trợ duyên cho lớp học. Xin gửi lời biết ơn chân thành với những gì Thầy đang cống hiến cho Đạo Pháp!

Kính chúc Thầy Lý Tứ nhiều sức khỏe! Chúc cho lớp học được thành công viên mãn như ý nguyện của Thầy!

Paris, 23h30, ngày 26 tháng 09 năm 2025 - Nguyễn Phương Cảo"

Thầy Phương Cảo và bạn đọc thân mến !!!

Về các câu hỏi của Thầy...Tôi xin được trả lời như sau:

- Hỏi:
"1-Mười một thứ trí mà Thầy trình bày, đó là những bậc thang tuần tự để hành giả tiến dần, hay khi đạt được một thứ trí tuệ rốt ráo thì những thứ trí tuệ khác tự thành tựu?"

- Trả lời:
a) Đối với Vô sư trí: Một lần bùng vỡ, tự thành tựu tất cả...!!!
b) Đối với Hữu sư trí: Phải thành tựu theo thứ lớp...!!!

- Hỏi:
"2-Khi một người chứng được "Đạo trí", đâu là những dấu hiệu để vị thầy có thể nhận diện được?"

- Trả lời:
Vị ấy thể hiện đầy đủ Tứ vô ngại trí và Tứ vô sở uý trong lúc đối đáp, tuyên thuyết, giảng giải giáo pháp...!!!

- Hỏi:
"3-Đối với "Tận trí" và "Vô sanh trí", chúng tác động ra sao đến a-lại-da thức?"

- Trả lời:
Chúng có năng lực vô đối để chuyển "A lại da" thành "Như lai tàng tâm"...Chuyển "Không Như lai tàng" thành "Bất không Như lai tàng"...!!!

- Hỏi:
"4-"Đạo tướng trí" trong công hạnh độ sinh có công năng gì đặc biệt, và nó khác biệt thế nào với "Nhất thiết trí"?"

- Trả lời:

a) Đạo tướng trí: Thể hiện sức thiện xảo khi giáo hoá đối với từng Đạo chủng tánh sai biệt...!!!
b) Nhất thiết trí: Thể hiện sức thông tuệ và chính xác tuyệt đối trong giáo hoá...!!!

- Hỏi:
"5-Xin thầy phân biệt tường tận chỗ khác nhau giữa "Nhất thiết trí" và "Nhất thiết chủng trí"?"

- Trả lời:

a) Nhất thiết trí: Là Bồ tát trí, Hữu sư trí, Huyễn trí, Sai biệt trí...!!!
b) Nhất thiết chủng trí: Là Phật trí, Vô sư trí, Chân trí, Tự nhiên trí...!!!

- Hỏi:
"6-Nếu có sự “thối thất trí” hay “giả hiện trí”, nguyên nhân thường ở đâu, và phương pháp cứu chữa thế nào?"

- Trả lời:

a) Chưa giác ngộ chân thật...!!!
b) Giúp vị ấy mau chóng giác ngộ...!!!

- Hỏi:
"7-Trong tám môn học trí tuệ (Thấu Thị, Thẩm Sát, Đẳng Ngữ, Đại Hạnh, Đại Đạo, Thật Nghĩa, Đẳng Trì, Chân Giác), có phải tiếp cận theo một trình tự nhất định không? Môn nào là căn bản cần phải an lập trước tiên trong hành trình học tập trí tuệ?"

- Trả lời:

a) Tám môn học trí tuệ, chia thành ba nhóm:

* Nhóm thứ nhất gồm: Thấu thị, Thẩm sát, Đẳng ngữ môn...Gọi là Tiền (hay Khai) trí môn...Giúp Pháp tử từ Bất động bước ra, mọc mầm trí tuệ, thành tựu Kiến đáo Bồ đề...!!!

* Nhóm thứ hai gồm: Đại hạnh, Đại đạo, Thật nghĩa môn...Gọi là Nhập trí môn...Giúp Pháp tử thâm nhập viên mãn Thiện huệ địa, theo dòng Đẳng giác, thành tựu Xuất đáo Bồ đề...!!!

* Nhóm thứ ba gồm: Đẳng trì, Chân giác môn...Gọi là Diệu trí môn...Giúp Pháp tử có đủ hành trang cần thiết để vào Pháp vân địa nhập dòng Diệu giác, nổi pháp vân, hoá pháp vũ, đánh pháp cổ, thổi pháp loa...!!!

b) Ba môn học thuộc nhóm Tiền trí, bắt buộc Pháp tử phải an lập đầu tiên...Đây chính là nội dung giảng dạy của lớp Giáo Pháp Nâng Cao...!!! Nhóm thứ hai (Nhập trí môn), Pháp tử dự tuyển và học tập tại các lớp Giáo Pháp Chuyên Sâu, sau khi thành tựu rốt ráo nhóm thứ nhất...Ứng viên dự tuyển được chọn, là những "nhân tố hi hữu" đã được sàng lọc khắt khe thông qua việc đào thải tự nhiên của giáo pháp...!!! Nhóm thứ ba (Diệu trí môn), học cách nhập thế làm công hạnh, tích luỹ công đức đợi đến viên mãn có thể "bùng vỡ lần cuối", đây được coi là "độc đạo" để Pháp tử thành tựu Vô thượng trí ở vị lai...!!!

Hy vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Thầy và bạn đọc có cái nhìn khái quát về tám môn học của Đạo trí tuệ...!!! Chúc Thầy và bạn đọc an vui, tinh tấn, sớm thành tựu những điều cần thành tựu trong đạo pháp...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

27/09/2025
LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình rất vui, khi nhận được thắc mắc lần thứ ba của bằng hữu Huyền Đức ở Long Khánh gởi về chuyên mục...!!!

Lời đầu tiên, Lý Tứ xin chân thành cảm ơn bằng hữu Huyền Đức đã tin tưởng và tiếp tục gởi câu hỏi, trên tinh thần "lợi hoà đồng quân" của đạo pháp...!!!

Nếu đúng như thông tin hiển thị trên bảng tính...Bằng hữu Huyền Đức với mình cùng một lứa...!!! Cái lứa mà, người xưa gọi là "cổ lai hi"...Cái lứa mà, có thể dõng dạc tuyên bố với loài người rằng: "Đã nếm trải đủ ngọt bùi của đạo và đời"...Cái lứa mà, có thể nhận ra điều gì được tạm coi là đúng của đạo hay đời, cái gì ngược lại...Cái lứa mà, "sợi dây kinh nghiệm" đã rút đến gần đoạn cuối...Cái lứa mà, sau khi rút đến những milimet cuối cùng của sợi dây kinh nghiệm thì, chẳng còn cơ hội tận hưởng thành quả đã rút của một đời người...!!! Do cùng trang lứa, mình rất đồng cảm và trân trọng những cố gắng tham cứu học tập ở cái tuổi "cận địa viễn thiên" này...!!! Chúc bằng hữu Huyền Đức "chân cứng đá mềm" trên hành trình đi tìm "ý nghĩa đích thực" của đạo pháp...!!!

Sau đây là nội dung thư của bằng hữu ấy gởi về chuyên mục chiều nay:

"Chào thầy Lý Tứ!

Lời đầu tiên tôi chân thành cảm ơn thầy đã trả lời tận tình những câu hỏi của tôi. Đọc phần trả lời của thầy tôi thấy sáng rõ hơn về bản chất luật nhân quả.

Trong bài trả lời thầy có nói đến học thuyết “thập như thị” - công nghệ của Đạo (logic học Phật giáo) - điều này khiến tôi rất tò mò. Tôi đã tìm đọc các bài viết của thầy về chủ đề “thập như thị” đó là bài “Thập Như Thị và Nhân Duyên” cùng “Thập Như Thị. Tập Nhân. Giao Báo”. Nội dung rất sâu sắc, mở ra cho tôi nhiều gợi ý trong việc tu học. Tuy vậy, tôi vẫn còn vài điều mong được thầy làm rõ thêm:

1. Trong hai bài viết, “Thập Như Thị” được mô tả là mười phạm trù: Nhân, Duyên, Quả, Báo, Tánh, Tướng, Thể, Lực, Tác, Bổn Mạt. Có chỗ thầy nói nó vừa là nguyên lý, vừa là phương pháp. Vậy xin thầy nói rõ hơn, khi nào coi nó là nguyên lý, khi nào coi nó là phương pháp để ứng dụng tu tập?

2. Trong bài “Thập Như Thị. Tập Nhân. Giao Báo”, thầy nói tới việc “như thị” không được hiểu theo cách thường (“như cái gì”) mà là “không như cái gì hết”. Nếu “như thị” là không như cái gì, thì làm sao các phạm trù như nhân, duyên, quả, báo, tánh, tướng… có thể hiện hữu? Thế nào là “mười chẳng khác một, một chẳng khác không”?

3. Trong bài viết nói “tu hành là làm sạch tập nhân vô hình đó” – thầy có thể nói cụ thể hơn phương pháp làm sạch thế nào để nhân không sanh, rồi báo, tướng, lực, tác… cũng không hiện?

4. Trong bài “Tập Nhân. Giao Báo”, thầy nói đến việc “tập nhân” là cái gốc, còn “giao báo” là điều kiện phát khởi. Xin thầy giảng thêm: “tập nhân” và “giao báo” nằm ở đâu trong mười phạm trù “Thập Như Thị”? Hay đó là cách diễn giải để chúng ta dễ thấy sự vận hành nơi tâm?

5. Tôi vẫn còn phân vân về mối quan hệ giữa “Thập Như Thị” và “Mười Hai Nhân Duyên”. Xin thầy khai thị: Thập Như Thị có bao hàm Mười Hai Nhân Duyên, hay đây là hai hệ nguyên lý song song? Và khi một duyên trong Mười Hai Nhân Duyên bị đoạn diệt thì luân hồi chấm dứt, vậy trong Thập Như Thị, điều gì tương ứng để dẫn đến sự giải thoát?

6. Trong hai bài, thầy cũng giải thích ý nghĩa “Tôi nghe như vầy” là chính mình thực nghiệm, không qua trung gian. Xin thầy chỉ rõ: Bằng cách nào có thể thực sự đạt đến “cái nghe rỗng rang, không có bóng dáng của nhĩ thức” mà thầy đã đề cập?

Tôi xin ghi ơn thầy đã dày công biên soạn và giảng giải những vấn đề sâu xa này.

25/09/2025 - 15:31:09
Huyền Đức - Long Khánh"

Bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc thân mến !!!

Lý Tứ xin được lần lượt trả lời các câu hỏi như sau:

- Hỏi:
"1. Trong hai bài viết, “Thập Như Thị” được mô tả là mười phạm trù: Nhân, Duyên, Quả, Báo, Tánh, Tướng, Thể, Lực, Tác, Bổn Mạt. Có chỗ thầy nói nó vừa là nguyên lý, vừa là phương pháp. Vậy xin thầy nói rõ hơn, khi nào coi nó là nguyên lý, khi nào coi nó là phương pháp để ứng dụng tu tập?"

- Trả lời:

a) Học thuyết Thập Như Thị được Phật giới thiệu trong phẩm Phương Tiện của kinh Diệu Pháp Liên Hoa...!!!

Diệu Pháp Liên Hoa là loại kinh giúp ba thừa sau khi giải quyết tự thân (tự độ), đồng vào nhất thừa để học trí tuệ...!!!

Trong quá trình học trí tuệ (còn gọi là khai, thị, ngộ, nhập Phật tri kiến; hay học Nhất thiết trí; hoặc học Bát nhã), Bồ tát nhất thừa phải thông suốt học thuyết Thập Như Thị...Thông suốt học thuyết này, Bồ tát thành tựu hai (2) trong bốn (4) Ba la mật của Đạo nhất thừa...Đó là, Phương tiện Ba la mật và Lực Ba la mật...!!!

* Muốn thành tựu Lực Ba la mật...Bồ tát phải "trực nhận" (không phải học bằng cách nghe thầy giáo giảng giải như học thế pháp) để thấu suốt "Pháp nhĩ như vậy"...Tức, thấu suốt nguyên lí vận hành của tất cả các loại tâm thức hữu tình thuộc 10 pháp giới, thông qua nguyên lí Thập như thị "cho từng pháp giới"...!!!

* Muốn thành tựu Phương tiện Ba la mật...Bồ tát phải "thấu thị để trực nhận" cách thức, thời điểm, đối tượng, căn cơ...vv...mà Bồ tát có thể tương tác các pháp lành (tương ưng) lên tâm thức của hữu tình đó...Có trực nhận như vậy, mới đủ điều kiện tạo ra động lực tối ưu, giúp hữu tình kia "căng buồm đúng hướng" đưa con thuyền "Bát Nhã" xuyên biển "Đại Giác" mau chóng đến mục tiêu trước mắt (gồm Thập trụ và Thập địa) mà Bồ tát đã định trước cho từng loại hữu tình, của từng pháp giới sai biệt, trong từng giai đoạn khác nhau...!!! Điều này, liên hệ đến câu trả lời số (1) kì 34/2025 của bằng hữu Huyền Đức về việc "tác thành nhân mới"...Bằng hữu có thể xem lại...!!! Xin trích đoạn ngắn: "Sở dĩ, Phật đạo làm được điều này là, nhờ thấu suốt quy trình vận hành từ nhân đến quả...!!! Trong sự vận hành đó, ở mỗi giai đoạn, cho phép chánh pháp tác một số chất liệu cần thiết, đủ mạnh..." Trích trả lời kì 34/2025...!!!

Cứ như thế, Thập như thị vừa là nguyên lí, vừa là phương pháp, Bồ tát sử dụng nguyên lí này, giúp hữu tình lần lượt vượt qua hành trình 20 mục tiêu (nói lược của 55 mục tiêu trong kinh Lăng Nghiêm hoặc Hoa Nghiêm) trước mắt để cập bến "Đại Giác" an toàn...!!!

Điều này, được Hoa Nghiêm Kinh mô tả khái quát qua bốn câu kệ sau:

"Nhược nhân dục liễu tri
Tam thế nhất thiết Phật
Ưng quán pháp giới tánh
Nhất thiết duy tâm tạo...!!!"

Bốn câu kệ này có nghĩa: "Nếu có người muốn biết rõ, đích đến và đường đi của ba đời chư Phật, phải quán thấu suốt tính chất của 10 pháp giới, những pháp giới ấy đều do tâm thức biến hiện" (Lý Tứ phỏng dịch theo đương cơ bài viết này)

Và, Phật cũng tuyên thuyết ý vị thẩm sâu của Thập như thị qua lời dạy:

"Duy Phật dự Phật, nãi năng cứu tận chư pháp thật tướng. Sở vị chư pháp như thị tướng, như thị tánh, như thị thể, như thị lực, như thị tác, như thị nhân, như thị duyên, như thị quả, như thị báo, như thị bổn mạt cứu cánh đẳng....!!!"

Nghĩa là: "Chỉ có Phật cùng Phật mới có thể thấu tột tướng chân thật của các pháp, nghĩa là các pháp: Tướng như vậy, tánh như vậy, thể như vậy, lực như vậy, tác như vậy, nhân như vậy, duyên như vậy, quả như vậy, báo như vậy, trước sau rốt ráo như vậy" (Trích Diệu Pháp Liên Hoa)

b) Thập như thị, không phải học pháp của người tu ứng dụng trong quá trình tự độ của ba thừa...Mà đây là học thuyết mà Bồ tát nhất thừa sau khi "thấu thị bằng trực nhận", biết cách hoạt dụng vô lượng Pháp lành, Tam muội môn, Giải thoát môn trong hành trình giáo hoá...!!!

Để thấu thị được học thuyết này, Bồ tát phải viên mãn phần tự độ...Vì chưa xong phần tự độ (tâm như hư không) thì không thể khai Huệ nhãn để thấu thị và trực nhận trong quá trình học tập...!!! Đây là cách học mà Thiện Tài Đồng Tử đã sử dụng trong hành trình học Nhất thiết trí từ các Thiện tri thức, hoặc Tát Đà Ba Luân cầu Bát nhã ở đại sư Đàm Vô Kiệt...!!! Và, đây cũng là lí do vì sao, trong pháp hội Diệu Pháp Liên Hoa, 500 tăng thượng mạn (chưa đủ năng lực, trình độ mà tưởng đủ) không thể tiếp tục tham dự lớp học, phải tự động rời pháp hội (để nhập lại chúng hữu học mà học các pháp căn bản của đạo)...!!!

- Hỏi:
2. Trong bài “Thập Như Thị. Tập Nhân. Giao Báo”, thầy nói tới việc “như thị” không được hiểu theo cách thường (“như cái gì”) mà là “không như cái gì hết”. Nếu “như thị” là không như cái gì, thì làm sao các phạm trù như nhân, duyên, quả, báo, tánh, tướng… có thể hiện hữu? Thế nào là “mười chẳng khác một, một chẳng khác không”?

- Trả lời:
a) Nếu "như thị" mà thấy "như cái gì đó" thì, như thị bây giờ trở thành pháp "hữu vi thế gian", chẳng phải "vô vi xuất thế" của đạo Nhất thừa...!!!

b) Thập như thị nếu ứng dụng thông suốt trong thế gian đạo...Mười pháp này, có thể giúp người thành công trong nhiều lãnh vực như: Kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao...vv...!!!

c) Về câu hỏi: "Thế nào là “mười chẳng khác một, một chẳng khác không”?...Xin xem trả lời ở câu số (5) của bài viết...!!!

- Hỏi:
"3. Trong bài viết nói “tu hành là làm sạch tập nhân vô hình đó” – thầy có thể nói cụ thể hơn phương pháp làm sạch thế nào để nhân không sanh, rồi báo, tướng, lực, tác… cũng không hiện?"

- Trả lời:
Muốn làm sạch tập nhân (loại nhân vô hình nhưng có ảnh)...Người tu hành phải dùng giác lực, lần lượt tịch diệt hình ảnh của nó thông qua các thứ hành giả có thể cảm nhận trong đời sống như khổ, phiền não, kiết sử, lậu hoặc...vv...Sau khi ảnh diệt, hết nhiễm ô che chướng, như hồ nước trong suốt, đứng lặng, vị ấy tự mình thấy, hoặc nhờ người (đạo sư) chỉ cho thấy các "tập nhân vô hình" ấy ở đâu dưới đáy hồ, và vị ấy tự tịch diệt chúng bằng sức giác ngộ của tự thân thông qua Pháp nhãn...Nếu không tuần tự tịch diệt từng phần như vừa nêu, bậc thắng căn có thể tự ngộ để tịch diệt ảnh (bổn lai vô nhất vật của Huệ Năng), rồi sau đó nhờ người chỉ, giống Huệ Năng đêm ấy lên thất Tổ...Sau khi thấy được, bèn thốt lên "nào dè"....!!! Nói chung, đốn ngộ hay tiệm tu, cũng đều phải trải qua hai giai đoạn, đó là "tịch ảnh và diệt hình"...!!!

- Hỏi:
"4. Trong bài “Tập Nhân. Giao Báo”, thầy nói đến việc “tập nhân” là cái gốc, còn “giao báo” là điều kiện phát khởi. Xin thầy giảng thêm: “tập nhân” và “giao báo” nằm ở đâu trong mười phạm trù “Thập Như Thị”? Hay đó là cách diễn giải để chúng ta dễ thấy sự vận hành nơi tâm?"

- Trả lời:
Tập nhân nằm trong A lại da...Giao báo nằm trong tánh giác...!!! Hai thứ này hình thành và hiện khởi theo nguyên lí Thập như thị...Chứ chúng không có trong Thập như thị...!!!

Ví dụ như người nằm mơ...Giấc mơ có được là do cộng hưởng những thông tin tích trữ từ A lại da (nhân như vậy), khi ngủ đủ duyên (duyên như vậy), tánh giác không tiếp với ngoại trần, nó quay lại tiếp với nội trần từ A lại da cho ra giấc mơ (quả như vậy) và khiến trong mơ ta vui hay buồn (báo như vậy)...vv...!!! Theo những gì vừa diễn giải...Ta thấy tập nhân là cái gốc của giấc mơ và ngủ để giao báo (tánh giác) tiếp nội trần là điều kiện hình thành giấc mơ....!!!

- Hỏi:
"5. Tôi vẫn còn phân vân về mối quan hệ giữa “Thập Như Thị” và “Mười Hai Nhân Duyên”. Xin thầy khai thị: Thập Như Thị có bao hàm Mười Hai Nhân Duyên, hay đây là hai hệ nguyên lý song song? Và khi một duyên trong Mười Hai Nhân Duyên bị đoạn diệt thì luân hồi chấm dứt, vậy trong Thập Như Thị, điều gì tương ứng để dẫn đến sự giải thoát?"

- Trả lời:

a) Mười hai nhân duyên là một trong những công cụ (pháp lành) giúp Bồ tát sử dụng nguyên lí Thập như thị để hướng chúng sanh đến một đạo quả nào đó...Ta có thể tạm hiểu: 12 nhân duyên như một trong những "công cụ lao động linh hoạt" tối ưu...Bồ tát dùng công cụ này để đào các tầng đất theo nguyên lí Thập như thị một cách khoa học, làm nên cái giếng tinh khiết, giúp người có nước sạch sử dụng...!!! Công cuộc Bồ tát nhất thừa đào bới tâm thức chúng sanh để giúp chúng sanh ấy thực chứng an vui, thanh tịnh, thuần khiết cũng gần giống như vậy...!!!

Phật đạo có vô lượng công cụ, kinh gọi là "vô lượng pháp môn", chứ không riêng gì 12 nhân duyên...Mỗi công cụ, phù hợp với một công việc, hay mỗi pháp lành phù hợp với một loại tâm cơ nào đó trong 10 pháp giới, trừ pháp giới chư Phật vì pháp giới ấy thường...!!! Tính chất đặc thù của Thập như thị, mỗi một giai đoạn trong hệ thống, đều ẩn chứa nội hàm của toàn hệ thống...Và trong các giai đoạn của toàn bộ hệ thống, tuỳ vào sự chuyển biến tâm thức của hữu tình, Bồ tát có thể thay đổi, hoặc tăng giảm pháp lành...!!! Giống như chữa bệnh, tuỳ giai đoạn điều trị, thầy thuốc có thể thay đổi thuốc cùng phương thức điều trị...!!!

b) Đối với sức thiện xảo của trí tuệ... Khi Bồ tát sử dụng Thập như thị để làm thay đổi tâm hành của một hữu tình bằng một pháp lành nào đó thì, trong mười giai đoạn ấy, Bồ tát xét thấy "thời cơ chín mùi" ở bất kì giai đoạn nào, cũng có thể kết thúc toàn hệ thống...Do tính chất "một là tất cả, tất cả là một" (nhất tức nhất thiết, nhất thiết tức nhất) hay "nhất chơn, nhất thiết chơn" (một chơn, tất cả đều chơn) của xuất thế pháp...!!! Điều này cũng gần giống nguyên lí vận hành 12 nhân duyên, khi một duyên tịch diệt, lập tức các duyên còn lại cũng tịch diệt...!!!

- Hỏi:
"6. Trong hai bài, thầy cũng giải thích ý nghĩa “Tôi nghe như vầy” là chính mình thực nghiệm, không qua trung gian. Xin thầy chỉ rõ: Bằng cách nào có thể thực sự đạt đến “cái nghe rỗng rang, không có bóng dáng của nhĩ thức” mà thầy đã đề cập?"

- Trả lời:
Muốn "nghe như vầy", hành giả phải "không nghe như kia"...!!!

* Nghe như vầy là: Nghe cái thanh tịnh, rỗng rang của tâm thức...!!!

* Không nghe như kia là: Không nghe (thấy, đón nhận) tiền cảnh thông qua suy lường của thức mê...!!!

Bằng hữu Huyền Đức ui !!! Cái vụ nghe như vầy mà không nghe như kia...Tôi chỉ có thể viết đến thế là cùng...Vì, nó thuộc diện "khai thị trong đương cơ"...Người nghe nhận là nhận liền, mọi giảng giải bằng văn tự đều khó có thể giúp người "nghe như vầy" mà chỉ làm tăng trưởng "thấy như kia"... !!! Giống như tiếng trống giúp người ngủ mê tỉnh giấc, mọi bài văn mô tả tiếng trống được coi là hay nhất thế gian, cũng khó có thể làm thay công việc của tiếng trống là: "giúp cho người tỉnh giấc"...!!! Hy vọng sau những lời chân tình này, bằng hữu "hoát nhiên nhận ra điều gì đó" để "nghe như vầy" chứ không "nghe như kia" chắc là Lý Tứ vui lắm...!!!!!!!!

Bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc thân mến...!!!

Một lần nữa, Lý Tứ chân thành cảm ơn bằng hữu Huyền Đức đã gián tiếp giúp một tay, mà cả ngày nay Lý Tứ chưa tìm ra một đương cơ nào tốt hơn...!!!

Tất cả HĐ Lý Gia thân mến !!!

Thập như thị là một học phần quan trọng trong giáo trình lớp GPNC mà chúng ta sắp khai giảng...!!!

Hôm nay đúng là "hay không bằng hên"...Học phần quan trọng Thập như thị đã có cơ duyên để mình giới thiệu đến các bạn...Các bạn hãy đọc thật kĩ toàn bài viết, đọc nhiều lần, nghiền ngẫm, rồi trực nhận Thập như thị là thứ gì và ứng dụng ra sao...!!! Làm được như thế, nhất định khả năng các bạn ngồi lại lớp rất cao...Bằng ngược lại, sẽ giống 500 bằng hữu trong pháp hội Diệu Pháp Liên Hoa một đi, đợi mai mốt trở lại đăng kí học khoá khác...Vì "pháp nhĩ như vậy"...!!! Ha ha ha ha !!!

Chúc bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc an vui, tinh tấn, thành công trong đạo pháp...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8
 

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

25/09/2025
LÝ TỨ

Bằng hữu Trí Thiện và bạn đọc thân mến !!!

Hôm nay, chúng ta bắt đầu thảo luận các đề tài do bằng hữu Trí Thiện gởi về...!!!

- Hỏi:
"1. Về vấn đề “vô ngã” nhiều học giả cho rằng đây là sự phủ định triệt để mọi bản thể, nhưng cũng có cách hiểu khác cho rằng chỉ phủ định một “cái ngã giả lập”. Ý kiến của bác thì sao?"

- Trả lời:
Theo tôi, "học thuyết vô ngã" của Phật đạo nhằm chỉ ra một "sự thật" hay "đặc tính cơ bản" của "thân, tâm, thế giới và các pháp"...!!! Bởi lẽ, bản chất các món hữu vi nói trên luôn thay đổi, sinh diệt theo quy luật sau:

* Thân: Chịu quy luật "sanh, lão, bệnh, tử"...Do đó, "thân không là chính nó" mà chuyển biến theo thời gian cùng tác động nội ngoại duyên...!!! Cho nên, bản chất của "thân vô ngã" hay không tự ngã...!!!

* Tâm và pháp: Chịu quy "luật sanh, trụ, dị, diệt"...Hai món này chỉ là hiệu ứng của mê chứ không thật có, Phật đạo gọi hiện tượng này là "tâm pháp như huyễn"...Cho nên tự thân "tâm và pháp cũng vô ngã" hay không tự ngã...!!!

* Thế giới: Hình thành do quy luật "nhất hợp tướng"...Đủ duyên thì thành, hết duyên thì hoại...Thế giới "thành hoại" theo thời gian và môi trường, chịu quy luật "thành, trụ, hoại, không" cho nên tự thân "thế giới cũng vô ngã" hay không tự ngã...!!!

Do bởi các đặc tính vừa nêu, nên trong bài thuyết pháp đầu tiên tại vườn Lộc Uyển cho năm anh em Kiều Trần Như, Phật dạy: "Này Kiều Trần Như !!! Sắc là vô thường, hễ cái gì vô thường, sẽ biến hoại và là nhân của phiền não. Vì thế, này Kiều Trần Như !!, Không lấy sắc làm ta, làm ngã của ta và tự ngã của ta. Diệt sắc vô thường, sẽ được sắc giải thoát, và sắc thường trụ. Thọ, tưởng, hành, thức, cũng đều như vậy..."

Thành ra, học thuyết vô ngã đối với các món hữu vi...là chân lí, là sự thật, là tuyên ngôn...của đạo pháp...chứ chẳng phải "sự phủ định triệt để mọi bản thể" hoặc "phủ định một cái ngã giả lập” như bằng hữu đã nêu trong thư...!!!

Mọi người có thể tìm hiểu thêm đề tài này theo link sau:

Sắc Vô Thường, Sắc Thường Trụ | Lý Gia

- Hỏi:
"2. Trong kinh điển Đại thừa, khái niệm “Phật tánh” thường bị xem như mâu thuẫn với "vô ngã". Quan điểm của bác thế nào? Hiểu sao cho đúng ý nghĩa câu: “Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh”?"

- Trả lời:
Phật dạy: "Hết thảy chúng sanh đều có Phật tánh"...Câu này có nghĩa, tất cả chúng sanh đều có bốn đức tánh siêu việt như chư Phật...Đó là, "chân thường, chân ngã, chân lạc, chân tịnh" !!!

Tuy, tất cả chúng sanh đều có những đức tánh siêu việt ấy, nhưng do chúng sanh ấy không giác ngộ, nên bị ba món vô minh là, "nhuận chi vô minh, căn bản vô minh và vô minh trụ địa" làm cho "ngu, mê, lầm" nên "có đó mà chẳng thấy"...Giống như dưới mặt đất có vô số khoáng vật vô giá...Nhưng, với những người bình thường, không được học tập về thăm dò và khai thác thì chẳng bao giờ nhìn thấy hoặc sở hữu các thứ vô giá ấy...!!!

Đối với Phật đạo...Học tập để "giác ngộ chân thật bản chất vô ngã" của thân, tâm, thế giới và các pháp...Chính là công cuộc "khai khoáng tâm thức", tịch diệt ba món vô minh nêu trên để Phật tánh từ hiện đến hiện viên mãn...!!!

Do đó, vô ngã và Phật tánh là kết quả của "các tầng giác ngộ" khác nhau trong quá trình "học tập và thực chứng giáo pháp"...Chứ không phải "sự mâu thuẫn" trong đạo pháp như câu hỏi đã nêu...!!!

- Hỏi:
"3. Với câu hỏi “Như Lai sau khi nhập diệt còn hay không còn”, Đức Phật giữ im lặng. Theo bác sự im lặng này nên được hiểu như một chiến lược sư phạm hay là một chỉ dấu cho thấy vấn đề đó vốn không thể diễn đạt bằng ngôn ngữ? Hoặc bác có cách hiểu khác?"

- Trả lời:
Khi có người hỏi Phật về các phạm trù siêu hình, trong đó có câu "Như Lai sau khi nhập diệt còn hay không còn”...Phật thường im lặng, không trả lời...!!!

Đức Phật không trả lời các câu hỏi thuộc phạm trù ấy vì, nó không nằm trong phạm vi dạy và học của đạo pháp, cũng như chúng chẳng giúp ích gì trước các mục tiêu do giáo pháp đề ra mà người học bắt buộc phải hoàn thành...!!! Các câu hỏi siêu hình đối với giáo pháp và sự im lặng của Phật, giống như trong lớp học văn hoá, học trò hỏi thầy giáo: "Đám giỗ (kỵ) ông nội tôi kì này, gia đình nên cúng lễ món gì, để dưới suối vàng Cụ không chê trách"...!!!!!????? Câu hỏi và việc học tập chẳng có mối liên hệ nào...!!!

Thành ra, đức Phật không trả lời những "câu hỏi vô lí" thuộc dạng đã nêu, là "lẽ tất nhiên" của người thầy...Chứ, chẳng phải chiến lược sư phạm, ẩn ý hay cao siêu gì hết...!!!

Bằng hữu Trí Thiện và bạn đọc có thể tìm hiểu thêm đề tài qua bài kinh sau:

63. Tiểu Kinh Màlunkyà (Cula Màlunkyà Sutta) - Kinh Pali - THƯ VIỆN HOA SEN

- Hỏi:
"4. Trong giáo lý về “nghiệp và tái sinh”, câu hỏi thường gặp là: “cái gì tái sinh khi đã vô ngã?”. Theo bác cái gì tái sinh? Bác lý giải thế nào để minh định giáo lý vô ngã với nghiệp báo và luân hồi?"

- Trả lời:
a) Theo quan điểm của Phật giáo...Một hữu tình được cấu tạo bởi năm thành tố gồm: Sắc, thọ, tưởng, hành, thức...và năm thành tố này "bản chất vô ngã" như diễn giải từ câu hỏi 1...!!!

Cũng theo quan điểm của Phật đạo...Hữu tình ấy nếu chưa giác ngộ rốt ráo, sẽ hiện diện, tồn tại và luân hồi (tái sanh) theo quy luật 12 nhân duyên...!!!

* Hiện diện từ nhóm tiền tế gồm: Vô minh, hành, thức, danh sắc...!!!
* Tồn tại bởi nhóm trung tế gồm: Lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ...!!!
* Luân luân hồi theo quy luật của nhóm hậu tế gồm: Hữu, sanh, lão tử và khối ưu bi, khổ não...!!!

Như vậy, ta có thể thấy, hữu tình chưa giác ngộ, sẽ tái sinh bằng chính "thức nghiệp" của tiền tế, tồn tại bằng "nghiệp thức" của trung tế và luân hồi (hay tái sinh) bởi "thức mê" của nhóm hậu tế...!!!

Có thẩm xét thấu đáo...mới thấy một hữu tình chưa giác ngộ chịu vòng lặp luân hồi theo quy luật 12 nhân duyên, kinh gọi là "phần đoạn sanh tử"...Sự sinh diệt này, chẳng có mối liên hệ nào đến học thuyết vô ngã (hay Phật tánh)...Và, nghiệp báo, luân hồi chỉ là những thuyết minh về một trong những quan điểm của đạo pháp...!!!

Bằng hữu Trí Đức và bạn đọc có thể tìm hiểu đề tài này ở đường dẫn sau:
https://www.facebook.com/share/p/1BEr5KyaFq/?mibextid=wwXIfr

- Hỏi:
"5. Liên quan đến “tánh không”, có cách hiểu cực đoan rằng đây là hư vô luận, và cũng có cách hiểu dung hòa rằng đó chỉ là “phủ định tự tính độc lập” (không có tính chất độc lập). Bác có quan điểm ra sao về hai cách hiểu trên?"

- Trả lời:
Theo tôi, Phật đạo "không có" khái niệm "tánh không" mà chỉ có khái niệm "không tánh"...!!! Nên, những luận điểm liên quan đến "tánh không" như "hư vô luận", hay "phủ định tự tính độc lập”...mà bằng hữu Trí Thiện đã nêu không thể luận bàn...!!!

Mọi người có thể tìm hiểu thêm bài đề tài này qua video từ đường dẫn sau:
https://youtu.be/8xH9UqmPhEs?si=09426LKnrflkd0ml

- Hỏi:
"6. Về “kinh điển”, có quan niệm cho rằng chỉ Tam tạng Pāli mới là chính thống, trong khi Đại thừa và Kim cang thừa thì tiếp nhận thêm nhiều văn bản. Bác đánh giá thế nào về tính “chính thống” và giá trị thực hành của các hệ kinh điển này? Xin tác giả Lý Tứ chia sẻ cách tiếp cận kinh điển của cá nhân bác?

- Trả lời:
Theo quan điểm của tôi, tất cả kinh điển mà chúng ta hiện có đều "cũng chính thống" và "cũng không chính thống"...!!!

* Chính thống: Vì bởi, tất cả kinh điển hiện có, đều xuất phát từ những lời dạy của Thế Tôn hồi còn tại thế...!!!

Do hoàn cảnh lịch sử, do yêu cầu xã hội, do xu thế tu hành, do chính sách của nhà nước lúc ấy, do có sự ủng hộ hay không của thế lực cầm quyền...vv...Nên ta thấy, rất nhiều bộ kinh ra đời (biên chép hay đọc lại) vào những thời điểm khác nhau, ở những đất nước cùng vùng lãnh thổ khác nhau...!!! Vì thế, văn tự, ngôn phong, cách diễn đạt, thời điểm ra đời, văn hoá ảnh hưởng khác nhau...vv... là chuyện tự nhiên...Tuy khác biệt như thế, nhưng Phật cũng dạy: "Tất cả lời dạy của Phật (ghi lại trong kinh) đều có ý vị giải thoát...Như tất cả nước biển đều có vị mặn"...!!!

* Không chính thống: Vì, tất cả kinh điển hiện có, đều được ghi chép bởi người sau (kể cả tạng Pali)...Cho nên, việc đọc chép chủ quan, không trung thực, thêm bớt, chỉ nói hoặc biên chép lại những gì có lợi cho quan điểm cá nhân, tổ chức của mình, hoặc chính sách hiện tại mà nhà nước bảo hộ cho phép...vv...!!! Cho nên, việc kinh điển hiện có, ghi lại lời dạy của Thế Tôn tồn tại một phần không chính thống cũng là chuyện tất yếu...!!!

- Cách tiếp cận kinh điển của Lý Tứ: Không coi trọng, bàn cãi kinh điển hiện có là chính thống hay không chính thống...Mà, khi đọc tụng, giảng giải, xét thấy điều gì có lợi cho việc "chuyển hoá tâm thức như pháp" thì lấy đó ứng dụng...Còn những gì chưa hoặc không đáp ứng yêu cầu vừa nêu thì, bỏ qua hoặc để đó...!!!

Kinh Đại Bát Niết Bàn Phật dạy: "Vào thời mạt pháp...Kinh điển của Phật như sữa nguyên chất, bị con buôn hám lợi dùng nước lã pha loãng đến 50 lần (1 lít ban đầu thành 51 lít khi đến người tiêu dùng)...Tuy vậy, có loài Nga Vương, khi dùng mỏ uống thứ sữa bị pha loãng ấy, chúng chỉ hút sữa, còn nước lã chúng để lại (mà không buồn luận bàn)..."

Kinh Đại Niết Bàn Phật cũng dạy tiếp: "Tuy vậy, thứ sữa bị pha loãng ấy đem nấu cháo để ăn, cũng có ý vị hơn thứ cháo nấu hoàn toàn bằng nước lã"...!!!

Trên đây, chỉ là quan điểm riêng, cách tiếp cận kinh điển mang tính cá nhân của Lý Tứ, không phải "nguyên tắc" hay "ứng dụng" của tất cả người tu hành...!!!

Các bạn có thể tham khảo thêm đề tài này từ đường dẫn sau:
https://www.facebook.com/share/p/175eHnmst3/?mibextid=wwXIfr

- Hỏi:
"7. Con đường tu tập giữa “giới – định – tuệ” thường được nhấn mạnh khác nhau ở mỗi truyền thống. Bác cho rằng yếu tố nào là trọng tâm, và mối quan hệ giữa ba yếu tố nên được hiểu ra sao?"

- Trả lời:
Lý Tứ và Lý Gia coi ba học pháp vô lậu gồm: "Giới vô lậu, định vô lậu và tuệ vô lậu" là ba học pháp căn bản cho việc chuyển hoá tâm thức...!!!

Vì, đây là "học pháp vô lậu" nên, tổ hợp này luôn đầy đủ tính chất "ba trong một"...Có nghĩa, thành tựu một học pháp, lập tức thành tựu ba học pháp...Không có học pháp (hay yếu tố) nào được coi là trọng tâm do tính bình đẳng của "vô lậu pháp" vậy...!!!

- Hỏi:
"8. Về mối quan hệ giữa “Phật giáo và xã hội”, bác nghĩ thế nào về lập trường “Phật giáo nhập thế” so với quan điểm giữ Phật giáo thuần túy trong lĩnh vực tâm linh? Việc bác chủ trương tiếp cận Đạo Phật dưới góc độ giáo dục có phải là một cách để đưa Đạo Phật nhập thế không?"

- Trả lời:
* Về quan điểm: Phật đạo chính thống không đề cập đến hai quan điểm nhập thế và xuất thế như những lập trường hiện nay hoặc những gì bằng hữu đã nêu...!!! Và, bản thân tôi cũng chưa từng tham gia hay chú trọng đến các loại lập trường hoặc các quan điểm ấy...!!!

* Về tên gọi theo chánh pháp:

a) Xuất thế: Đây là cảnh giới của người tu hành đã chứng thánh quả (như A la hán, Bích chi Phật, Bất động địa)...!!! Người thành tựu cảnh giới này, tuy họ đang ở thế gian (như mọi người)...Nhưng, tâm thức của họ không bị các pháp thế gian chi phối hay làm cho động lay, mê mờ...!!!

b) Nhập pháp giới hay nhập thế: Đây là cảnh giới của những vị đã chứng "thánh quả xuất thế" ở phần (a)...Các vị ấy hoặc nhớ lại nguyện xưa, hoặc nhờ thần lực chư Phật, Đạo sư...vv...Họ hồi tâm, quay trở lại "thế gian pháp" để "thấu thị" và biến "hết thảy pháp đều là Phật pháp"...Từ đó, các vị ấy như "loài lưỡng cư" coi thế gian, xuất thế, đạo, đời...mà vị ấy đã hiểu trước đây như giấc mộng (không thật)...Kinh gọi cảnh giới này là "Mộng qua sông đã tỉnh"...!!!

c) Một người chưa giác ngộ, chưa thành tựu đạo quả xuất thế thì, làm gì có chuyện nhập thế ??? Giống như một người chưa từng xuất cảnh ra nước ngoài thì, làm gì có việc họ nhập cảnh trở vể nước !!!??? Cứ loay hoay ở đâu đó (trong ba cõi), mà bàn chuyện xuất nhập thì đây là việc "cũng rất lạ"...!!!

d) Về việc tiếp cận Phật đạo dưới nhãn quan giáo dục: Theo những gì đã trình bày ở trên...Phật đạo là Phật đạo...Muốn thấu suốt Phật đạo phải học tập...!!! Mà đã là "dạy và học" thì ai cũng có thể học nếu có nhu cầu...Do đó, Lý Gia chẳng luận xuất thế, nhập thế hay tâm linh như những gì bằng hữu Trí Thiện đã viết...!!!

- Hỏi:
"9. Cuối cùng, trước làn sóng “thiền chánh niệm thế tục hóa” trong y khoa và giáo dục, tác giả có cho rằng đó là cơ hội truyền bá Phật pháp, hay là một sự mất gốc, tách rời khỏi tinh thần giải thoát ban đầu của Đức Phật?"

- Trả lời:
a) Nếu thông suốt giáo pháp thì, chỉ một giáo pháp chính thống thôi, cũng đã quá đủ phương tiện cùng các cách thức thiện xảo giúp người học tập và lan toả giáo pháp đến những ai hữu duyên, không cần vay mượn các phương tiện ngoài giáo pháp...!!! Giống như trong nhà thừa tiền, chẳng cần vay mượn ở ngoài...!!!

b) Muốn biết mất gốc hay không, cần lấy mục tiêu của đạo pháp làm căn cứ...!!!

Những gì trong dạy và học không phục vụ mục tiêu và không giúp người học đạt được các mục tiêu của đạo pháp đề ra thì, đó chẳng phải là Phật pháp (cho dù nhân danh hay hô hào mục đích là gì)...!!!

Mời các bạn tham khảo video sau: https://youtu.be/mXFUSE4d968?si=y29Jx6_r_lBsciHg

Bằng hữu Trí Thiện và bạn đọc thân mến !!!

Như vậy là, chúng ta đã thảo luận xong 9 câu hỏi của chuyên mục hôm nay...!!! Phật đạo là một nền giáo dục, trong nền giáo dục ấy có cả một lộ trình học tập, các cấp lớp là quá trình kế thừa của nhau...Giống như các nấc thang trên một cái thang...Chưa bước qua nấc thang này thì không thể đến nấc thang kia...!!!

Cho nên, các trả lời trong chuyên mục nếu cố gắng lắm, cũng chỉ có thể giới thiệu khái quát một phần nhỏ của vấn đề, không thể trình bày toàn bộ nội hàm của vấn đề như trình bày từ một lớp hay cấp học chính thống...!!! Vì thế, hy vọng những trả lời vừa rồi, chỉ có thể giúp bằng hữu Trí Thiện và bạn đọc giải đáp vài phần nhỏ các câu hỏi...!!!

Tất cả HĐ Lý Gia thân mến !!!

Như vậy là, đã có gần 48 giờ để các bạn đọc và tự trả lời các câu hỏi như yêu cầu từ chuyên mục 35/2025(A)...Bây giờ là lúc, các bạn có cơ sở để đối chiếu rồi đó, nếu thấy đủ điều kiện, hãy nhanh tay đăng kí lớp GPNC theo mẫu BCS lớp đã gởi ...!!!

Chúc mọi người an vui, tinh tấn, thành công trong học tập...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

24/09/2025
LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được chín (9) câu hỏi của độc giả Trí Thiện từ Hà Nội gởi về...Thư của độc giả Trí Thiện gởi đi lúc - 22:22:17 ngày 22/09/2025, tức cách đây đúng một 01 giờ 06 phút (bài này mình viết lúc 23 giờ 28 phút ngày 22/09...) !!!

Đọc kĩ thư của độc giả Trí Thiện, mình mới biết vị này là chỗ thân quen với bằng hữu Trí Đức ở Bắc Ninh, người trước đây đã gởi về chuyên mục mười hai (12) câu hỏi...Và, chuyên mục phải chia làm ba kì gồm: 26/2025(A); 26/2025(B) và 26/2025(C)...mới giải quyết xong...!!!

Có thể nói, đọc thư của độc giả Trí Thiện hôm nay, rồi so sánh với những gì bằng hữu Trí Đức đã viết cách đây 20 ngày...Mình có cảm giác hai vị tuy ở hai nơi, nhưng chắc đã là tri kỉ của nhau lâu lắm...!!! Thư của hai người khác nhau, nhưng lại rất giống nhau ở độ thâm sâu, cách đặt vấn đề, phong thái, văn cú...!!! Cái trí thức, cái nho nhã, cái khẳng khái...vv...của "Sĩ Phu Bắc Hà" hầu như thể hiện nguyên vẹn trong từng câu chữ của các vị...Lý Tứ thiệt là ngưỡng mộ...!!! Đọc bức thư dài mà như thấm từng câu, từng chữ giữa tĩnh mịch của đêm khuya...!!!

Hồi tối, sau khi trao đổi vài Huynh Đệ Lý Gia trên Zalo...Thói quen kiểm tra bảng tính, xem có thư gởi về chuyên mục hay không...mở máy ra, đọc được thư của độc giả Trí thiện, lúc ấy là 22:45...Cẩn thận copy tất cả thông tin vào note, đọc vài bận và quyết định đi nghỉ, ngày mai hãy trả lời...!!! Nhưng rồi, lên giường lại trằn trọc không ngủ được...Một lô công chuyện ngày mai như, mấy người bạn ở CH Séc và Bỉ về thăm...Tối lại sinh hoạt với HĐ Lý Gia triển khai định hướng mở lớp Giáo Pháp Nâng Cao, lớp học mà Lý Tứ đã ấp ủ 17 năm rồi, nay mới đủ duyên thực hiện...Và, nhận HĐ (Huynh Đệ) mới...vv...Thì, thời gian đâu mà viết lách...Nhất là, những con chữ của bằng hữu Trí Thiện cứ nhảy múa trong đầu như là đoàn quân "lăm lăm binh khí chữ nghĩa" mà Lý Tứ phải đối đầu...!!! Thế là, trong "cái nguy" ấy, Lý Tứ đã trực nhận ra "cái cơ" từ khe cửa hẹp...!!!

Phải coi đây là cơ duyên tốt sau 17 năm chờ đợi mới phải chứ...!!! Các câu hỏi của bằng hữu Trí Thiện, chẳng phải là cơ hội vàng, làm mũi tên xuyên phá đầu tiên cho HĐ Lý Gia trước lúc khai giảng lớp Giáo Pháp Nâng Cao (GPNC) hay sao ??? Tiêu chí để có thể đăng kí nhập học lớp GPNC là, đã thấm nhuần hai lớp Giáo Pháp Nhập Môn cùng lớp Giáo Pháp Căn Bản của Lý Gia và nhiều năm nghe Lý Tứ giảng giải...Có nghĩa, vị HĐ này đã đủ năng lực thâm nhập bất kì tài liệu Phật đạo nào, từ kinh điển đến các bộ luận chính thống...Bây giờ chỉ cần học tiếp để có thể "thấu thị" những ý nghĩa thâm u, ẩn khuất, bị che lấp phía sau lớp vỏ ngữ ngôn của kinh điển hay tài liệu, như người thầy thuốc đi tìm và chiết xuất tinh dược giữa vô vàn nguyên liệu thô...Cách học này, giúp các bạn hoàn thành ba môn học cơ bản nhưng lại rất quan trọng trong tám môn học của đạo trí tuệ, đó là: Thấu Thị Môn, Thẩm Sát Môn và Đẳng Ngữ Môn..." !!! Từ tia sáng trực nhận trên giường...Lý Tứ lồm cồm bò dậy, bật đèn mở máy và...viết...!!!

Các HĐ Lý Gia !!!

Mình mạn phép bằng hữu Trí Thiện đăng toàn văn bức thư của bằng hữu ấy mà chưa đăng trả lời...!!! Các bạn đọc kĩ bức thư, tự trả lời tất cả các câu hỏi...Và, sau khi trả lời của mình đăng công khai (sau một vài ngày nữa), vào kì 35/2025(B); các bạn đối chiếu xem, tự thân đã trả lời chính xác được bao nhiêu phần trăm câu hỏi, đúng bao nhiêu phần trăm từng câu...???!!! Căn cứ vào kết quả này, các bạn hít một hơi thật dài, xuống tấn, vận 12 thành công lực, tụ khí đan điền, mở to khẩu nghiệp, hát vang bài ca "Tam huê tụ đỉnh - Ngũ khí triều ngươn" của Toàn Chân Giáo để tự trấn an, rồi lấy hết dũng khí mà...mà...mà đăng kí lớp GPNC...!!! Vì sao phải làm như vậy ??? Vì rằng, nếu bản thân chỉ trả lời đúng 50% các câu hỏi thôi...mà cứ xăm trổ, gồng mình, liều mạng theo triết lí "biết bố của mày là ai không"...rồi đăng kí học lớp GPNC theo kiểu cầu may, đánh đề...!!! Ha ha ha ha !!! Nguy cơ trong quá trình học, sẽ bị Ban Cán Sự lớp cho "knock out" xuống lớp dưới trên tinh thần vô lậu của Lý Gia, và bằng "nụ cười méo xệch" của các bạn...thì...thì...thì, đừng có mà...mà...mà "tự ái vặt" như người...đời...đấy...đấy...nhé...!!!

Bằng hữu Trí Thiện, bạn đọc và tất cả HĐ Lý Gia thân mến !!!

Chắc bằng hữu Trí Thiện vui lòng cho phép Lý Tứ tôi đăng toàn văn bức thư mà chưa đăng trả lời vì những lý do đã nêu...Lần này, không biết Lý Tứ đang "mượn hoa cúng Phật" hay "mượn gió bẻ mấy mụt măng èo ọt của Lý Gia đây"...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn...!!!

Sau đây là nội dung thư của bằng hữu Trí Thiện !!!

"Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Qua bác Trí Đức giới thiệu, tôi được biết đến những tác phẩm của tác giả Lý Tứ. Tôi đang đọc tác phẩm “Phật Giáo và Thiền” và nhận thấy bác có cách tiếp cận khoa học, sâu sắc và độc đáo đối với giáo pháp. Trong tư cách một người đam mê nghiên cứu Phật học, tôi mạn phép nêu ra một số câu hỏi mong được bác chia sẻ quan điểm:

1. Về vấn đề “vô ngã” nhiều học giả cho rằng đây là sự phủ định triệt để mọi bản thể, nhưng cũng có cách hiểu khác cho rằng chỉ phủ định một “cái ngã giả lập”. Ý kiến của bác thì sao?

2. Trong kinh điển Đại thừa, khái niệm “Phật tánh” thường bị xem như mâu thuẫn với "vô ngã". Quan điểm của bác thế nào? Hiểu sao cho đúng ý nghĩa câu: “Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh”?

3. Với câu hỏi “Như Lai sau khi nhập diệt còn hay không còn”, Đức Phật giữ im lặng. Theo bác sự im lặng này nên được hiểu như một chiến lược sư phạm hay là một chỉ dấu cho thấy vấn đề đó vốn không thể diễn đạt bằng ngôn ngữ? Hoặc bác có cách hiểu khác?

4. Trong giáo lý về “nghiệp và tái sinh”, câu hỏi thường gặp là: “cái gì tái sinh khi đã vô ngã?”. Theo bác cái gì tái sinh? Bác lý giải thế nào để minh định giáo lý vô ngã với nghiệp báo và luân hồi?

5. Liên quan đến “tánh không”, có cách hiểu cực đoan rằng đây là hư vô luận, và cũng có cách hiểu dung hòa rằng đó chỉ là “phủ định tự tính độc lập” (không có tính chất độc lập). Bác có quan điểm ra sao về hai cách hiểu trên?

6. Về “kinh điển”, có quan niệm cho rằng chỉ Tam tạng Pāli mới là chính thống, trong khi Đại thừa và Kim cang thừa thì tiếp nhận thêm nhiều văn bản. Bác đánh giá thế nào về tính “chính thống” và giá trị thực hành của các hệ kinh điển này? Xin tác giả Lý Tứ chia sẻ cách tiếp cận kinh điển của cá nhân bác?

7. Con đường tu tập giữa “giới – định – tuệ” thường được nhấn mạnh khác nhau ở mỗi truyền thống. Bác cho rằng yếu tố nào là trọng tâm, và mối quan hệ giữa ba yếu tố nên được hiểu ra sao?

8. Về mối quan hệ giữa “Phật giáo và xã hội”, bác nghĩ thế nào về lập trường “Phật giáo nhập thế” so với quan điểm giữ Phật giáo thuần túy trong lĩnh vực tâm linh? Việc bác chủ trương tiếp cận Đạo Phật dưới góc độ giáo dục có phải là một cách để đưa Đạo Phật nhập thế không?

9. Cuối cùng, trước làn sóng “thiền chánh niệm thế tục hóa” trong y khoa và giáo dục, tác giả có cho rằng đó là cơ hội truyền bá Phật pháp, hay là một sự mất gốc, tách rời khỏi tinh thần giải thoát ban đầu của Đức Phật?

Đây là những vấn đề tôi trăn trở trong nhiều năm. Rất mong được lắng nghe chia sẻ của tác giả Lý Tứ về những điểm trên. Số lượng câu hỏi thì nhiều, lại ngưỡng mong được bác trả lời cặn kẽ, nên bác có thể tùy nghi chia ra làm nhiều kỳ, để cá nhân tôi và các bạn đọc tiện bề theo dõi và suy ngẫm.

Nửa cuối thế kỷ 20, ở miền Nam có tác giả Đạo Học Nguyễn Duy Cần - chúng tôi rất kính ngưỡng! Nửa đầu thế kỷ 21, cũng ở dải đất ấy, xuất hiện tác giả Phật Học Lý Tứ - chúng tôi thật trân trọng!

Kẻ hậu học đất Bắc Hà xin cúi đầu đảnh lễ!

22/09/2025 - 22:22:17 - Trí Thiện - Hà Nội" (hết thư)

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

23/09/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình lại vừa nhận được một số câu hỏi của bạn đọc Huyền Đức ở Long Khánh...!!! Nội dung như sau:

"Chào thầy Lý Tứ,

Xin cảm ơn thầy đã trả lời câu hỏi của tôi. Câu trả lời của thầy đã làm cho tôi thấy rõ ràng một số điều còn uẩn khúc trong tâm. Tuy nhiên tôi cũng muốn hỏi rõ thêm như sau, mong thầy từ bi tiếp tục trả lời.

Thứ nhất: Tôi được hiểu, tu tập Phật Pháp giúp ta có thể chuyển được nghiệp. Thầy nói, luật nhân quả thuộc cả thánh đế và chân đế. Như vậy được hiểu nó thường hằng bất biến. Gieo nhân nào sẽ gặt quả đó. Vậy làm sao ta có thể tu mà chuyển được nghiệp? Hai điều trên có mâu thuẫn với nhau thì phải? Mong thầy giảng rõ ý này.

Thứ hai: Tôi được hiểu, các lần Đức Phật quay lại cõi ta bà như trong kinh Lăng Già mà thầy liệt kê là khi Đức Phật còn là Bồ Tát chưa thành Chánh Đẳng Chánh Giác. Khi Đức Phật thành bậc Chánh Đẳng Chánh Giác rồi thì ngài còn quay lại cõi ta bà để cứu giúp chúng sanh nữa không? Nhờ thầy giảng rõ ý này.

Cảm ơn thầy!
21/09/2025 - 8:46:45 -
Huyền Đức - Long Khánh"

Độc giả Huyền Đức và bạn đọc thân mến...!!!

Về các câu hỏi của bạn đọc Huyền Đức, mình xin được trả lời như sau:

- Hỏi:
"Thứ nhất: Tôi được hiểu, tu tập Phật Pháp giúp ta có thể chuyển được nghiệp. Thầy nói, luật nhân quả thuộc cả thánh đế và chân đế. Như vậy được hiểu nó thường hằng bất biến. Gieo nhân nào sẽ gặt quả đó. Vậy làm sao ta có thể tu mà chuyển được nghiệp? Hai điều trên có mâu thuẫn với nhau thì phải? Mong thầy giảng rõ ý này."

- Trả lời:
Vâng !!! Bạn Huyền Đức nói đúng đấy...Tu hành đúng chánh pháp, nhất định sẽ thay đổi được nhân quả...!!!

Ví dụ như nhân phàm phu, nhưng nếu học tập đúng, ta có thể gặt hái thành quả thánh...Thậm chí, các quả vị thắng diệu hơn thánh quả...!!!

Sở dĩ, Phật đạo làm được điều này là, nhờ thấu suốt quy trình vận hành từ nhân đến quả...!!! Trong sự vận hành đó, ở mỗi giai đoạn, cho phép chánh pháp tác một số chất liệu cần thiết, đủ mạnh...để cải sửa nhân ban đầu, giúp nhân ấy thay đổi các tính chất cơ bản và trở thành một nhân mới (trong nền tảng nhân cũ)...Sự chuyển hoá vi diệu này, Phật đạo gọi là "nhân nhân" (nhân từ nhân)…!!! Chứ chẳng phải để nguyên nhân cũ rồi trưởng dưỡng mà thành quả mới...!!! Nhưng vì nhân mới ẩn sâu dưới lớp vỏ nhân cũ, ta tưởng rằng từ nhân cũ có thể trở thành quả mới...!!!

Giống như một phàm phu, đến với Phật đạo bằng tâm trí phàm phu...Để giúp phàm phu này hình thành thánh quả...Chánh pháp đã tác vào phàm phu đó một số pháp lành cần thiết...Đến khi phàm phu (nhân cũ) không còn là phàm phu nữa...Mà, đã chuyển hoá từ nhân phàm phu trước đây, thành một nhân mới của thánh đạo...Bây giờ, giáo pháp mới lấy nhân (thánh) mới đó, gieo trồng trên đất thánh, đủ duyên, sẽ cho ra thánh quả...!!! Vì rằng, nhân phàm không thể gieo trên đất thánh !!!

Dưới nhục nhãn, ta thấy một phàm phu, sau thời gian tu hành trở thành vị thánh...Nhưng thực chất, chất liệu phàm phu trước đây đã được chuyển hoá thành chất thánh trong "tận cùng sâu thẳm" rồi...Chỉ tại ta không đủ nhãn lực để thấy sự chuyển hoá sâu thẳm ấy mà thôi...!!!

Giống như người mù muốn học hội hoạ, người thầy không để nguyên mù loà ấy mà dạy...!!! Việc làm đầu tiên của người thầy là "phải chữa cho người ấy sáng mắt" (rồi mới dạy)...!!! Mới nhìn ta thấy anh mù học được nghề hội hoạ (nhân mù mà quả sáng)...Nhưng thực chất, đến khi anh ấy không còn mù loà, mới đủ điều kiện để học cái nghề cần đôi mắt sáng như hội hoạ (nhân sáng mới cho quả sáng)...!!!

Công nghệ để làm ra chuyển biến vi diệu này chính là học thuyết "Thập như thị" của đạo (logic học Phật giáo)...Chưa lãnh hội thâm sâu học thuyết này, mọi chuyển đổi sẽ không thể thành công...Đây là lí do vì sao có người học tập đạo pháp cần mẫn cả đời, vẫn không mất đi chất phàm phu trong họ...!!!

Và cũng là lí do vì sao, trong câu trả lời kì trước, mình đã viết:

"Ở thánh đế thì, học tập (gieo nhân thánh) và sống như thánh pháp (trồng trên đất thánh) sẽ gặt hái được thánh quả...!!! Còn chân đế cũng vậy, nếu ta học tập để gieo trồng hạt giống trí tuệ (nhân trí tuệ) thì, chân trí sẽ hiện (quả trí tuệ)...!!!

Thành ra, trong chừng mực nào đó, ta có thể nói rằng: "Nhân quả không thể thay đổi"...Và, cũng có thể nói, "nhân quả có thể thay đổi"...!!! Vấn đề ở đây là, ta tuyên thuyết, giảng giải luận điểm ấy theo nhãn quan nào mà thôi...!!! Đây cũng là một trong những điều khó hiểu của đạo pháp...!!!

- Hỏi:
"Thứ hai: Tôi được hiểu, các lần Đức Phật quay lại cõi ta bà như trong kinh Lăng Già mà thầy liệt kê là khi Đức Phật còn là Bồ Tát chưa thành Chánh Đẳng Chánh Giác. Khi Đức Phật thành bậc Chánh Đẳng Chánh Giác rồi thì ngài còn quay lại cõi ta bà để cứu giúp chúng sanh nữa không? Nhờ thầy giảng rõ ý này."

- Trả lời:
Bạn đọc Huyền Đức có thể xem lại giải thích (a) của câu hỏi (2) kì trước...!!!

* Đăng lại:

"a) Theo phẩm Nguyệt Dụ của kinh Đại Niết Bàn thì, "Phật không rốt ráo nhập Niết Bàn" vì chư Phật là thường...Tất cả chỉ do nhân duyên, công đức, trí tuệ...vv... mà chúng sanh thấy ra như vậy...!!! Giống như mặt trăng tự nó không có tròn hay khuyết, mọc hay lặn...Chỉ do duyên chúng sanh ở các vị trí sai biệt trên vũ trụ nên, đủ duyên thấy trăng mọc từ khuyết đến tròn và lặn...rồi lại mọc...Nhưng kì thật, bản thân mặt trăng không có những việc ấy...!!!"

Theo lời kinh trên, đức Phật đã không rốt ráo nhập Niết Bàn thì, đâu có rời ta bà ngày nào mà quay lại...!!! Nói cách khác, thấy Phật có đến có đi là, tại chúng sanh thấy có đến có đi...Như thấy trăng có tròn có khuyết vậy...!!!

Hy vọng, những giải thích vừa rồi có thể giúp độc giả Huyền Đức và bạn đọc giải quyết các thắc mắc đã nêu...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn, thành công trong việc chuyển đổi nhân quả thú vị...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

21/09/2025
LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thắc mắc của bạn đọc Huyền Đức ở Long Khánh...!!! Nội dung như sau:

"Chào thầy Lý Tứ!

Tôi là một Phật tử có theo dõi Fanpage của bác “Nguyễn Văn Long”, thời gian gần đây tôi thấy bác Long hay chia sẻ các bài hỏi đáp của các bạn đọc và thầy Lý Tứ.

Tôi đọc thấy thầy lý giải rất ý vị và rõ ràng. Xem các bình luận thì tôi thấy các học trò của thầy bày tỏ những lời cảm xúc biết ơn, trân trọng thầy mà hiếm nơi nào có được.

Điều này đã khiến tôi mò mò về thầy Lý Tứ và Lý Gia. Tôi nghĩ, phải chăng họ đã thu được thứ gì đó hữu ích qua những quyển sách của thầy!?

Nhân đây tôi cũng có một vài câu hỏi gửi tới thầy mong được thầy giải đáp:

1. Luật nhân quả thuộc chân đế hay tục đế?

2. Vì sao các vị A La Hán và Phật lại nhập Niết Bàn? Các vị ấy có quay lại cõi ta bà độ thế giống các vị Bồ Tát được không?

3. Niết bàn có phải là chết hoàn toàn? Mục đích của sự tu học là đi đến sự chấm dứt tất cả sao?

Cảm ơn thầy Lý Tứ, mong nhận được câu trả lời từ thầy. Chúc thầy nhiều sức khỏe!
20/09/2025 - 5:45:23 - Huyền Đức - Long Khánh"

Độc giả Huyền Đức và bạn đọc thân mến !!!

Trước khi trả lời các câu hỏi...Thông qua chuyên mục kì này, Lý Tứ xin gởi lời cảm ơn bằng hữu Nguyễn Văn Long đã chia sẻ các bài viết của mình về trang của bạn ấy...Nhờ thế, đã có câu hỏi của độc giả Huyền Đức hôm nay...!!!

Về các câu hỏi, mình xin được trả lời như sau:

- Hỏi:
"1. Luật nhân quả thuộc chân đế hay tục đế?"

- Trả lời:
Theo mình, thuyết nhân quả luôn chứa trong nó tính chân lí...Điều này được thể hiện qua việc từ ngàn xưa cho đến hôm nay, thuyết này chẳng những không bị đào thải mà, lại còn rất được nhân loại tôn trọng...!!!

Cho nên, cũng theo mình...luật nhân quả có mặt ở khắp tục đế, thánh đế và chân đế...!!! Ví như: Tục đế, trồng dưa cho quả dưa, làm ác cho quả ác...vv...!!! Ở thánh đế thì, học tập và sống như thánh pháp sẽ gặt hái được thánh quả...!!! Còn chân đế cũng vậy, nếu ta học tập để gieo trồng hạt giống trí tuệ thì, chân trí sẽ hiện...!!!

- Hỏi:
"2. Vì sao các vị A La Hán và Phật lại nhập Niết Bàn? Các vị ấy có quay lại cõi ta bà độ thế giống các vị Bồ Tát được không?"

- Trả lời:
a) Theo phẩm Nguyệt Dụ của kinh Đại Niết Bàn thì, "Phật không rốt ráo nhập Niết Bàn" vì chư Phật là thường...Tất cả chỉ do nhân duyên, công đức, trí tuệ...vv... mà chúng sanh thấy ra như vậy...!!! Giống như mặt trăng tự nó không có tròn hay khuyết, mọc hay lặn...Chỉ do duyên chúng sanh ở các vị trí sai biệt trên vũ trụ nên, đủ duyên thấy trăng mọc từ khuyết đến tròn và lặn...rồi lại mọc...Nhưng kì thật, bản thân mặt trăng không có những việc ấy...!!!

Về việc Phật có quay lại cõi ta bà độ thế hay không !!! Kinh Lăng Già Phật dạy đại ý: "Trong vô lượng kiếp, Như Lai lại qua cõi Diêm Phù Đề vô lượng lần với vô lượng thân tướng sai biệt...Có khi là nai, có khi sư tử, có khi thường dân, có khi tể tướng, có khi vua quan...vv...tuỳ duyên mà hoá độ...Nhưng, chúng sanh chẳng biết, cứ cho đó là các chủng loại ấy..." !!!

b) A la hán nhập Niết Bàn là, khi hết duyên tu học trong đời, thân nghiệp sẽ phân rã, tâm trí trở về "thiệt tế đã chứng"...Khi đủ duyên, A la hán phát đại nguyện, sẽ tiếp tục ra khỏi "thiệt tế đã chứng" để tiếp tục học tập đạo trí tuệ (có thể ở một đời khác)...Điều này, kinh Lăng Già gọi là "Bất tư nghì biến dịch sanh tử"...!!!

Để giúp các A la hán ra khỏi thiệt tế, Phật khai Diệu Pháp giúp đánh thức (tâm trí) các vị ấy...Đây là một trong những lí do khiến pháp hội Diệu Pháp Liên Hoa ra đời...!!! Ta có thể tạm hiểu, A la hán nhập Niết Bàn, giống như một người chìm trong giấc ngủ an nhiên, không mộng mị một thời gian cực dài, cả nhân sinh không một ai có đủ năng lực đánh thức người ấy...Khi đủ duyên (để thức, để tiếp tục công việc, học tập), một tiếng nổ cực lớn như trời gầm ở bên tai, người ấy choàng tỉnh...Người ngủ dụ cho A la hán nhập Niết Bàn, tiếng động như trời gầm cực lớn dụ cho Phạm âm của chư Phật khai Diệu Pháp...!!!

- Hỏi:
"3. Niết bàn có phải là chết hoàn toàn? Mục đích của sự tu học là đi đến sự chấm dứt tất cả sao?"

- Trả lời:
a) Niết Bàn (Nirvana), là một khái niệm đặc trưng của Phật đạo, nhằm chỉ cho người đã đạt cảnh giới an nhiên, tự tại sau khi tâm thức đã tịch diệt các chướng đạo như khổ, phiền não, kiết sử, lậu hoặc...vv...và không còn sanh diệt...!!! Kinh dạy: "Chư hành vô thường, thị sinh diệt pháp, sinh diệt diệc dĩ, tịch diệt vi lạc"...!!!

b) Nhập Niết Bàn (parinibbāna), cũng là khái niệm đặc trưng của Phật đạo nhằm chỉ cho vị đã giác ngộ viên tịch, xả báo thân hiện đời...!!!

c) Theo diễn giải từ hai mục (a) và (b)...Ta có thể hiểu, tu học không phải là công việc "đi đến sự chấm dứt tất cả" như bạn đã nêu mà, tu học là công việc giúp ta tiến đến cảnh giới của những người đã: Nir (Niết) nghĩa là “ra khỏi”; vana (bàn) nghĩa là “rừng”. Nirvana nghĩa là ra khỏi khu rừng u mê, tăm tối, phiền não của kiếp nhân sinh...!!!

Hy vọng, trả lời vừa rồi, có thể giúp Huyền Đức và bạn đọc giải toả những thắc mắc về các vấn đề đã nêu...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

20/09/2025
LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được một số thắc mắc của bạn đọc Hồ Phước Thịnh ở Đà Nẵng...Nội dung như sau:

"Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Cháu cảm ơn bác đã trả lời rất thấu đáo các câu hỏi về chủ đề “Tứ Niệm Xứ”. Qua đó, cháu có thêm nhiều cái thấy mới mẻ và thú vị. Cháu cũng có duyên đọc bài “Lấy Tâm Làm Gốc, Kiết Sử Do Đâu? Dừng Vọng Khởi Phân Biệt” của bác, thấy lời văn thâm thúy và gợi nhiều suy tư. Nhân đây, cháu xin phép được nêu thêm vài câu hỏi:

Câu 1: Bác viết “kiết sử chỉ là hiệu ứng của tổ hợp căn – trần – thức duyên nhau…” và chuỗi duyên khởi “căn – trần – thức → vọng phân biệt → kiết sử”. Xin bác cho biết cách hiểu này là do bác tự đúc rút hay y cứ vào Kinh điển nào ạ? Nếu là do bác tự đúc rút thì căn cứ vào đâu bác biết nó là đúng? Nếu y cứ Kinh điển thì bác có thể chỉ rõ cho cháu trích dẫn không ạ?

Câu 2: Khi bác nói “người không vọng khởi phân biệt, kiết sử sẽ không hình thành”, có nghĩa là để thành tựu A-La-Hán dễ dàng như vậy sao? Vậy trong Kinh còn đặt ra các đạo quả từ thấp đến cao để làm gì ạ? Xin bác giải thích rõ: Ý bác là khi dừng vọng phân biệt sẽ đoạn trừ ngay tức khắc 10 kiết sử, hay chỉ tịch diệt từng phần như tiến trình từ Dự Lưu đến A-La-Hán được Kinh điển mô tả?

Câu 3: Bác có thể làm rõ giúp cháu: “Không vọng khởi phân biệt” có đồng nghĩa với “không nhận thức phân biệt” không ạ? Lẽ nào một vị A-La-Hán lại là người mất hẳn nhận thức phân biệt sao ạ?

Câu 4: Hai pháp Tam-ma-đề và Tứ Niệm Xứ mà bác đề cập trong bài là hai phương pháp song song, hay chúng là hệ quả của nhau, hoặc có thứ tự trước sau khi ứng dụng để dừng vọng phân biệt? Nếu có thứ tự thì thực hành nào nên ưu tiên trước để người mới tu tập dễ thấy kết quả hơn ạ? Bác có thể nói kỹ hơn một chút về Tam-ma-đề không ạ?

Câu 5: Trong bài, bác nêu ba tầng: Dứt “Nhuận chi Vô minh → Căn bản Vô minh → Vô minh Trụ địa”. Xin hỏi ba tầng vô minh này có quan hệ gì với 10 kiết sử không ạ? Tịch diệt hết 10 kiết sử thì tương ứng với việc đoạn trừ tầng vô minh nào ạ?

Câu 6: Sau cùng, cách bác diễn giải trong bài viết có vẻ vừa mang tinh thần Theravāda vừa phảng phất Thiền tông Đại thừa. Xin bác cho biết bác chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ truyền thống, Kinh điển hay vị luận sư nào ạ?

Rất mong nhận được hồi đáp từ bác.

Kính chúc bác nhiều sức khỏe!

Đà Nẵng, ngày 17 tháng 09 năm 2025 - 13:34:04 - Hồ Phước Thịnh"

Phước Thịnh và bạn đọc thân mến !!!

Về các câu hỏi của Phước Thịnh...Mình xin được trả lời theo thứ tự như sau:

- Hỏi:

"Câu 1: Bác viết “kiết sử chỉ là hiệu ứng của tổ hợp căn – trần – thức duyên nhau…” và chuỗi duyên khởi “căn – trần – thức → vọng phân biệt → kiết sử”. Xin bác cho biết cách hiểu này là do bác tự đúc rút hay y cứ vào Kinh điển nào ạ? Nếu là do bác tự đúc rút thì căn cứ vào đâu bác biết nó là đúng? Nếu y cứ Kinh điển thì bác có thể chỉ rõ cho cháu trích dẫn không ạ?"

- Trả lời:

Những điều này thuộc về "các học pháp căn bản" của đạo...Bất kì ai có học tập giáo pháp, cũng đều biết...Và, hầu như rất nhiều kinh nói đến, cũng như giảng giải về học pháp "ba duyên hoà hiệp" (căn duyên trần, trần duyên thức)...!!! Chính ba duyên căn, trần, thức phối ngẫu, cho nên vọng tưởng phân biệt sinh khởi...Vì, vọng phân biệt sinh khởi nên lậu hoặc, kiết sử phát sinh...!!!

Phước Thịnh và bạn đọc có thể tìm hiểu thêm đề tài này qua video sau: https://youtu.be/WANzu_9Ap6s?si=omLtwaQp7fy8p6LY

- Hỏi:

"Câu 2: Khi bác nói “người không vọng khởi phân biệt, kiết sử sẽ không hình thành”, có nghĩa là để thành tựu A-La-Hán dễ dàng như vậy sao? Vậy trong Kinh còn đặt ra các đạo quả từ thấp đến cao để làm gì ạ? Xin bác giải thích rõ: Ý bác là khi dừng vọng phân biệt sẽ đoạn trừ ngay tức khắc 10 kiết sử, hay chỉ tịch diệt từng phần như tiến trình từ Dự Lưu đến A-La-Hán được Kinh điển mô tả?"

- Trả lời:

a) Kiết sử có, là do tâm "mê" và thức "vọng phân biệt"...Tâm hết mê, thức hết vọng phân biệt, kiết sử sẽ không hiện...!!! Giống như trời sáng, ma quỷ tự biến mất...!!!

b) Không riêng gì A la hán...Mà tất cả các đạo quả của Phật đạo đều có hai mặt là "dễ và không dễ"...Dễ với người này, nhưng lại khó với người kia...!!!

c) Đạo pháp có rất nhiều đạo quả, chứ chẳng phải chỉ có A la hán...!!! Kinh đề cập thứ lớp các đạo quả từ thấp lên cao, để người học biết ta đã học, đã thành tựu đến đâu trong hệ thống giáo dục của giáo pháp...!!!

d) Dừng vọng phân biệt, lập tức kiết sử không hiện...Giống như đèn đủ sức soi sáng, bóng tối tự biến mất...!!! Nếu chưa dừng hoàn toàn vọng phân biệt, phải tịch diệt từng phần...Giống như một cái đèn chưa đủ sáng, người ta phải thắp thêm nhiều đèn...!!!

- Hỏi:

"Câu 3: Bác có thể làm rõ giúp cháu: “Không vọng khởi phân biệt” có đồng nghĩa với “không nhận thức phân biệt” không ạ? Lẽ nào một vị A-La-Hán lại là người mất hẳn nhận thức phân biệt sao ạ?"

- Trả lời:

a) Không vọng khởi phân biệt hoàn toàn khác với không nhận thức phân biệt...!!!

* Không vọng khởi phân biệt: Như, một người thấy bức tranh, người này nhận thức rất rõ đây là bức tranh...Nhưng người ấy không đem tâm phân biệt, so sánh, suy lường...vv...giữa bức tranh này với các bức tranh khác...!!!

* Không nhận thức phân biệt: Giống như người vô trí...Không nhận thức, cũng chẳng phân biệt được mọi thứ chung quanh...!!!

* "Lẽ nào một vị A-La-Hán lại là người mất hẳn nhận thức phân biệt sao ạ?" Ai bảo như thế ???

- Hỏi:

"Câu 4: Hai pháp Tam-ma-đề và Tứ Niệm Xứ mà bác đề cập trong bài là hai phương pháp song song, hay chúng là hệ quả của nhau, hoặc có thứ tự trước sau khi ứng dụng để dừng vọng phân biệt? Nếu có thứ tự thì thực hành nào nên ưu tiên trước để người mới tu tập dễ thấy kết quả hơn ạ? Bác có thể nói kỹ hơn một chút về Tam-ma-đề không ạ?"

- Trả lời:

a) Tam ma đề là phép tu...!!! Tứ niệm xứ là học pháp...!!! Hai món này chẳng dính dáng gì với nhau...!!! Giống như hành động "bịt tai mắt", chẳng dính dáng gì đến bài học "phương pháp xác định toạ độ" của mấy anh học ngành Kỹ thuật Trắc địa - Bản đồ...!!!

b) Tam ma đề: Là phép tu tập trung tâm thức tại một căn (hay một điểm) nào đó, rồi tập dừng phân biệt...Một căn dừng, các căn kia cũng dừng...!!!

- Hỏi:

"Câu 5: Trong bài, bác nêu ba tầng: Dứt “Nhuận chi Vô minh → Căn bản Vô minh → Vô minh Trụ địa”. Xin hỏi ba tầng vô minh này có quan hệ gì với 10 kiết sử không ạ? Tịch diệt hết 10 kiết sử thì tương ứng với việc đoạn trừ tầng vô minh nào ạ?

- Trả lời:

a) Nhuận chi vô minh và Căn bản vô minh là cơ sở để tâm thức phát sinh 10 kiết sử...!!!

b) Giải quyết Nhuận chi vô minh và Căn bản vô minh, 10 kiết sử tự dứt...!!! Dứt 10 kiết sử rồi, mới đủ điều kiện học tập để chấm dứt Vô minh trụ địa...!!!

- Hỏi:

"Câu 6: Sau cùng, cách bác diễn giải trong bài viết có vẻ vừa mang tinh thần Theravāda vừa phảng phất Thiền tông Đại thừa. Xin bác cho biết bác chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ truyền thống, Kinh điển hay vị luận sư nào ạ?"

- Trả lời:

Mình chẳng chịu ảnh hưởng nhiều hay ít, của bất kì trường phái hay luận giải nào từ xưa đến nay...!!! Bạn có thể xem thêm phần trả lời từ chuyên mục Bạn Đọc Hỏi - Lý Tứ Trả Lời kì 26/2025 (C) ngày 04/09/2025 (cách đây 14 ngày) cũng trên Fanpage này hoặc Website LyTu.Vn...!!!

Để có thể hiểu sâu hơn những vấn đề Phước Thịnh đã hỏi...Mời các bạn xem trọn bộ các video của khoá K05, lớp Hạnh Phúc Quanh Ta - Giọt Mưa Đầu Mùa do Lý Gia thực hiện, theo các link phía dưới (Khoá học K05 có 22 video):

https://youtu.be/1g3I9ORdycU?si=IFBs_sdxd2QkSxNW

https://youtu.be/peceyi03RFg?si=kjtINzwwhn9Ec6RJ

https://youtu.be/pMIVRHxcA54?si=Y4qPuO8FFAYEkmY7

Hy vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Phước Thịnh thoả mãn những thắc mắc của bản thân...!!! Chúc Phước Thịnh và bạn đọc an vui, tinh tấn, thành công...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

17/09/2025

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thắc mắc của hai bạn, Hồ Phước Thịnh ở Đà Nẵng và William ở Fountain Valley, CA...!!! Nội dung các bạn ấy hỏi như sau:

I- Của bạn đọc Hồ Phước Thịnh - Đà Nẵng...!!!

"Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Cháu có theo dõi chuyên mục “Bạn Đọc Hỏi Lý Tứ Trả Lời” trên Fanpage Lý Tứ. Cháu thấy rất thú vị và cũng ấn tượng về các câu trả lời rõ ràng, logic của bác. Nhân đây cháu cũng có mấy câu hỏi về chủ đề Tứ Niệm Xứ, mong bác từ bi chỉ bảo ạ.

Câu 1: Tại sao bác coi, Tứ Niệm Xứ là nền tảng quan trọng mà người mới tu hành phải nắm vững ạ?

Câu 2: Bác định nghĩa Pháp là quan điểm, quan niệm, nhận thức về trần cảnh. Nhưng thực tế nhiều người tu, kể cả các vị Thầy lớn cũng giải thích Pháp là sự vật, hiện tượng bên ngoài. Bác y cứ vào đâu để đưa ra định nghĩa về Pháp như vậy ạ?

Câu 3: Khi quán một lời Kinh của Phật, một lời khai thị của chư vị Tổ Sư, hoặc một lời chỉ dạy của bậc Đạo Sư. Đó có phải là quán Pháp không ạ?

Câu 4: Y cứ vào đâu bác nói bốn yếu tố Thân, Thọ, Tâm, Pháp là vô tánh? Tại sao quán Thân, Thọ, Tâm, Pháp vô tánh lại giúp người tu hành được giải thoát?

Câu 5: Như cháu đang thực hành Tứ Niệm Xứ, quán Thân là ý thức những gì đó xảy ra trên thân, quán Thọ là quan sát cảm thọ (dễ chịu, khó chịu và trung tính) đến rồi đi. Quán Tâm là theo dõi các trạng thái tâm hành đến rồi đi. Quán Pháp là quan sát một sự vật, hiện tượng để thấy sự vô thường biến hoại của nó. Cháu xin bác chỉ dạy, cháu đang thực hành Quán Tứ Niệm Xứ như trên đã đúng cách chưa?

Theo quan điểm của bác thì người mới tu hành nên quán Tứ Niệm Xứ theo thứ tự và tầng bậc thế nào cho đúng với lời dạy của Đức Phật - để đạt được những thành tựu trong bước đường tu tập ạ?

Chúc bác mạnh khỏe và mong nhận được câu trả lời từ bác ạ.

Cháu xin chân thành cảm ơn!
Đà Nẵng, ngày 14 tháng 09 năm 2025 - 14/09/2025 - 22:31:03 - Hồ Phước Thịnh"

II- Của bạn đọc William - Fountain Valley, CA...!!!

"Sau khi chết phần tâm thức con người đi về đâu? Làm sao để chứng minh điều đó là sự thật? 14/09/2025 - 23:51:58 - William - Fountain Valley, CA"

Phước Thịnh, William và bạn đọc thân mến !!!

Về các câu hỏi của hai vị, Lý Tứ xin được lần lượt trả lời như sau:

I- Các câu hỏi của Phước Thịnh !!!

- Hỏi:
"Câu 1: Tại sao bác coi, Tứ Niệm Xứ là nền tảng quan trọng mà người mới tu hành phải nắm vững ạ?"

- Trả lời:
Không riêng gì Tứ Niệm Xứ, mà tất cả những gì liên quan đến Phật đạo...Người học tập giáo pháp đều phải nắm vững, hiểu đúng, tư duy thấu đáo và ứng dụng nhuần nhuyễn...Mới có thể thành công trong học tập...!!!

Tuy nhiên, với người mới bắt đầu học tập, họ cần nắm vững bốn phẩm này vì, đây là những bài học đầu tiên chỉ rõ nơi chốn cụ thể cần hướng đến để giải quyết các mục tiêu của đạo pháp...!!! Giống như người lính ra trận, nếu không biết giặc ở đâu, sức mạnh, chiến tuyến...vv...thì, không thể đánh thắng...Và, ngược lại...!!!

- Hỏi:
"Câu 2: Bác định nghĩa Pháp là quan điểm, quan niệm, nhận thức về trần cảnh. Nhưng thực tế nhiều người tu, kể cả các vị Thầy lớn cũng giải thích Pháp là sự vật, hiện tượng bên ngoài. Bác y cứ vào đâu để đưa ra định nghĩa về Pháp như vậy ạ?"

- Trả lời:
a) Hữu tình có sáu căn gồm mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý...Mỗi căn có một đối tượng (trần) để xúc đối như: Mắt xúc đối với sắc, tai với âm thanh, mũi với mùi hương, lưỡi với các vị, thân với xúc chạm, ý với các pháp...!!!

Như vậy, pháp chính là đối tượng của ý căn...Mà, ý thuộc về vô sắc căn, nên đối tượng của nó tất nhiên thuộc về vô sắc giới...Cho nên, pháp chính là nghĩ suy, quan điểm, quan niệm, nhận thức, đánh giá...vv... về trần cảnh (sự vật, hiện tượng)...Chứ không phải sự vật, hiện tượng (của trần cảnh)...!!!

b) Việc, "thực tế các thầy lớn hoặc người tu giải thích pháp là sự vật hiện tượng bên ngoài..." như bạn đã nêu... Phước Thịnh có thể gặp những vị ấy để hỏi và nhờ họ giải thích "căn cứ vào đâu để các vị ấy giải thích như vậy?"...!!!

- Hỏi:
"Câu 3: Khi quán một lời Kinh của Phật, một lời khai thị của chư vị Tổ Sư, hoặc một lời chỉ dạy của bậc Đạo Sư. Đó có phải là quán Pháp không ạ?"

- Trả lời:
Có thể xem đó là việc thực hành quán pháp...!!!

- Hỏi:
"Câu 4: Y cứ vào đâu bác nói bốn yếu tố Thân, Thọ, Tâm, Pháp là vô tánh? Tại sao quán Thân, Thọ, Tâm, Pháp vô tánh lại giúp người tu hành được giải thoát?"

- Trả lời:
a) Nếu thân, thọ, tâm và pháp có tánh thì...!!! Thân: Không chịu quy luật sinh, lão, bệnh, tử...!!! Thọ, tâm và pháp: Không chịu quy luật sinh, trụ, dị, diệt...!!!

Mà thực tế, những quy luật trên luôn luôn xảy ra trên bốn món thân, thọ, tâm, pháp...Từ đó, ta có thể nhận ra, các món ấy bản chất không tánh...!!!

Để có thể hiểu về không tánh...Mời Phước Thịnh và bạn đọc tham khảo video:
https://youtu.be/8xH9UqmPhEs?si=tgm8dt_fhsxssvlm

b) Vì bản chất thân, thọ, tâm, pháp không tánh...Tức, các món ấy không có "tánh trói buộc hay giải thoát", không có "tánh khổ hay vui"...vv...Nhờ thế, khi người học quán sát thấu đáo bản chất không tánh của các pháp nêu trên...Tâm thức sẽ "tự thoát ra" khỏi những trói buộc từ các món ấy...Ra khỏi trói buộc, gọi là giải thoát...!!!

Các bạn có thể tham khảo video sau:
https://youtu.be/Imn5zt4Z0EE?si=hCCtnaFuBX2384SP

- Hỏi:
"Câu 5: Như cháu đang thực hành Tứ Niệm Xứ, quán Thân là ý thức những gì đó xảy ra trên thân, quán Thọ là quan sát cảm thọ (dễ chịu, khó chịu và trung tính) đến rồi đi. Quán Tâm là theo dõi các trạng thái tâm hành đến rồi đi. Quán Pháp là quan sát một sự vật, hiện tượng để thấy sự vô thường biến hoại của nó. Cháu xin bác chỉ dạy, cháu đang thực hành Quán Tứ Niệm Xứ như trên đã đúng cách chưa?"

- Trả lời:
Một phép quán, một hành động, một việc làm...vv...Tự nó chưa nói lên (các việc ấy) là đúng hay sai...!!!

Chỉ khi nào, ta đưa ra mục tiêu cụ thể của ta là gì...Thì, bây giờ mới có cơ sở đánh giá việc ta đang làm là đúng hay sai...Ví dụ, có người bảo rằng tôi đi trên đường A hoặc B là đúng hay sai...Chắc chắn không ai có thể trả lời thoả đáng câu hỏi này...!!! Chỉ khi nào, người ấy hỏi rằng: "Tôi muốn đi đến A, con đường B tôi đang đi là đúng hay sai ???" Câu hỏi này mới được trả lời thấu đáo...!!!

- Hỏi:
"Câu 6: Theo quan điểm của bác thì người mới tu hành nên quán Tứ Niệm Xứ theo thứ tự và tầng bậc thế nào cho đúng với lời dạy của Đức Phật - để đạt được những thành tựu trong bước đường tu tập ạ?"

- Trả lời:
Mỗi căn cơ, mỗi đạo quả có một cách quán Tứ Niệm Xứ khác nhau...Ví dụ: Có khi, quán thân bất tịnh, thọ thị khổ, tâm vô thường, pháp vô ngã...Có khi, quán các món ấy chỉ do duyên hợp, không tự tánh, không tự tướng, không tự ngã...Có lúc lại quán thân đồng hư không...Thọ chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, chẳng ở chặn giữa...vv...(xem kinh Niết Bàn và các kinh liên quan Tứ Niệm Xứ)...!!! Thành ra, tuỳ căn cơ, tuỳ trình độ, tuỳ mục tiêu...vv...mà người học tập giáo pháp áp dụng phép quán phù hợp...Hầu như, không có chuẩn chung về cách quán Tứ Niệm Xứ cho tất cả mọi người (kể cả cũ và mới học tập)...!!!

Nhưng, phần đông, để giảm thiểu tham dục, ái luyến, nô lệ, trói buộc, mê muội...vv...từ Tứ Niệm Xứ...Người mới tu hành thường hay quán Tứ Niệm Xứ thông qua cách: Thân bất tịnh, thọ thị khổ...vv...!!!

Phước Thịnh và bạn đọc có thể tham khảo đề tài Tứ Niệm Xứ qua video sau:
https://youtu.be/f2DSZhJfSlM?si=zjCr1msScrkNhkbu

II- Câu hỏi của bạn đọc William - Fountain Valley, CA...!!!

- Hỏi:
"Sau khi chết phần tâm thức con người đi về đâu? Làm sao để chứng minh điều đó là sự thật?"

- Trả lời:
a) Phật dạy: "Sau khi chết, tâm thức của con người đi theo nghiệp của nó...Ví như, cái cây sẽ ngã theo hướng người thợ rừng mở miệng (chặt cây)..." !!!

b) Từ xưa đến giờ, mình chưa thấy một ai chứng minh cụ thể điều bạn nêu...Và, mình cũng không thể chứng minh...!!! Nhưng, theo kinh nghiệm bản thân...Có những điều khi nghe, ta và người không thể chứng minh điều ấy...Tuy vậy, trong quá trình học tập, quá trình thấm nhuần, quá trình thẩm xét, quá trình theo dõi, quá trình quan sát...vv...dài lâu...Ta tự nhận ra rằng, điều đã nghe nói và không thể chứng minh trước đây...hiện tại ta thấy đúng, cũng như không thể nói hay kết luận khác được...!!! Tất nhiên, những gì đã trình bày, cũng chỉ là kinh nghiệm bản thân, không phải của mọi người...!!!

Để hiểu hơn chuyển biến tâm thức theo quan điểm Phật đạo...Mời mọi người tham khảo video sau: https://youtu.be/u3wsX-46YeA?si=6MJIZCJt58qSv1E5

Hy vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Phước Thịnh, William và bạn đọc thoả mãn những thắc mắc đã hỏi...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn, thành công...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

15/09/2025
LÝ TỨ