Các bạn !!!

Bây giờ là 18:09 phút chiều...Đã đến giờ đi ăn tối...!!! Nhưng rồi, thói quen trước khi đi, mình mở trang trính (worksheet) ra xem bạn đọc có thắc mắc gì không...!!!

Và, thật bất ngờ...!!! Không phải là những câu hỏi như mọi lần mà, đó là những dòng tâm tình của bạn đọc Nguyễn Quang Sáng ở Hà Nội...Người mà, thời gian gần đây đã gởi rất nhiều câu hỏi đến chuyên mục...!!!

Đọc tâm tình của Nguyễn Quang Sáng...Mình vừa hạnh phúc, vừa xúc động...!!! Hạnh phúc và xúc động bởi, lại thêm một độc giả hiểu Lý Tứ cũng như đồng cảm với cách dạy và học của Lý Gia...!!!

Theo mình, tâm tình của bạn đọc Nguyễn Quang Sáng, là "miếng bánh thượng vị" bạn ấy không chỉ dành riêng cho mình...Mà nó là món quà đối với tất cả HĐ Lý Gia cũng như bạn đọc quan tâm đến chuyên mục...!!! Chân thành cảm ơn Quang Sáng (mình xin phép gọi tên cho thân mật, vì bạn ấy nhỏ hơn mình đến 20 tuổi) rất...rất...rất nhiều...!!!

Nào các bạn !!! Xin mời mọi người cùng thưởng thức "miếng bánh thượng vị vô lậu" cùng với Lý Tứ !!!

Một lần nữa, chân thành cảm ơn...!!! Chúc Quang Sáng và bạn đọc sớm thành tựu những điều cần thành tựu trong đạo pháp !!!

Sau đây là nội dung thư của bạn đọc Nguyễn Quang Sáng !!!

"Chào thầy Lý Tứ,

Sau khi đọc kỹ phần trả lời của thầy trong bài “Hiện Tại Không Dừng”, tôi cảm thấy nhiều điều trong lòng mình được gỡ bỏ. Những điểm mà trước đây tôi còn phân vân giữa “học tập” và “tu hành”, giữa “pháp hiện tại” và “tâm hiện tại”, nay nhờ cách thầy triển khai, tôi thấy rõ được manh mối và bản chất hơn.

Điều khiến tôi tâm đắc nhất chính là cách thầy giải thích chữ học tập theo ba tầng Văn – Tư – Tu. Trước giờ, tôi vẫn mặc định “tu hành” là ngồi thiền – niệm Phật – giữ thời khóa. Nhưng khi đọc lập luận của thầy: Nếu học tập không thấu suốt nguyên lý, thì mọi tu hành chỉ là lặp lại hình thức, tôi cảm thấy rất sáng tỏ. Quả thật, nếu chưa thấy được vấn đề ở đâu, thì làm sao biết tu hành đúng chỗ nào?

Với câu hỏi về Chánh Pháp, tôi thấy câu trả lời của thầy rất thẳng và thực tế: “Hãy xem kết quả mà đo.” Điều này làm tôi nhớ đến lời Phật dạy trong nhiều kinh: “Nước biển chỉ có một vị: Vị mặn. Giáo pháp chỉ có một vị: Vị giải thoát.” Một lần nữa, cách thầy chỉ ra thước đo là sự chuyển hóa thật trong tâm, không phải hình thức tu tập bên ngoài, giúp tôi nhìn lại chính mình một cách nghiêm túc hơn.

Về Tu đà hoàn, việc thầy nhấn mạnh đoạn ba kết — thân kiến, giới cấm thủ, nghi — giúp tôi hiểu rằng sự giác ngộ không nằm ở công phu nhiều hay ít, mà nằm ở sự thấu tỏ ba yếu tố trên. Lâu nay, tôi cứ nghĩ mình thiếu thời gian công phu, nhưng thực là thiếu sự học tập (nghiên cứu kinh điển) một cách nghiêm túc. Chỗ này, tôi thật sự biết ơn thầy!

Riêng câu chuyện về nụ cười của Ca Diếp, cách thầy phân biệt giữa “nụ cười đại sự nhân duyên” và “mỉm cười luyện tập theo thời khóa” là rất rõ ràng, mạch lạc mà không cực đoan. Đọc đến đoạn thầy viết vui một chút, tôi vừa bật cười, vừa thấy câu chữ rất đắt — nhẹ nhàng mà vẫn giữ được cái tâm nghiêm túc trong giáo pháp.

Cuối cùng, phần thầy giảng lại Kinh Nhất Dạ Hiền Giả, nhất là chỗ “pháp hiện tại” không phải là cảm xúc hiện tại của tâm, mà là lời của Phật, lời của bậc Đạo Sư, mình đã được nghe, được học - đem ra quán trong hiện tại. Điển này thật sự giúp tôi tháo gỡ một hiểu nhầm mà tôi mang trong lòng đã lâu.

Soi lại, đúng là mình chỉ nghe một đoạn cuối, mà chưa nhìn trọn mạch kinh.

Tôi xin cảm ơn thầy vì cách lý giải thẳng, giản dị, không màu mè, nhưng chạm vào đúng trọng tâm người học đang vướng. Đọc xong, trong lòng tôi có cảm giác nhẹ, sáng và yên.

Kính chúc thầy nhiều sức khỏe, thân tâm thường an lạc!

Tôi sẽ tiếp tục học tập, tư duy và ứng dụng những điều thầy chỉ bày.

Trân trọng,

03/11/2025 - 14:22:52 - Nguyễn Quang Sáng - Hà Nội" (hết thư)

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

03/11/2025

LÝ TỨ

(85) CHUYỆN BÊN LỀ

CHỦ ĐỀ: LẠC THÚ NIẾT BÀN VÀ LẠC THÚ GIÁO HOÁ !!!

Các bạn !!!

Nguyên ngày hôm qua trời âm u, thỉnh thoảng mưa dăm bảy hạt rồi dứt, thể hiện đúng phong cách của ông trời Tây Nam Bộ mùa nước nổi !!!

Thói quen nhiều năm, cứ bốn giờ chiều xỏ giày đi thể dục... Hôm qua, thấy trời dễ chịu, mình đổi ý từ ba giờ đã xỏ giày ra đường... Thể dục với mình, giống như người đi thiền hành, một mình một bóng cắm đầu cắm cổ đi miết, đi để ngắm trời đất mà trong đầu chẳng có một ý niệm gì !!! Nhiều năm qua, chiều chiều mình vẫn đi như thế !!!

Lang thang trong khu dân cư mới xây dựng, ít có người và xe qua lại...Đột nhiên có ai đó gọi tên, mình dừng lại quan sát, hoá ra là một người quen, khác hơn là một bạn đồng tu trên ba mươi năm về trước !!!

Mình tiến về phía ông bạn, bắt tay và hỏi:

- Dạo này anh khoẻ không ??? Lâu quá mới gặp lại !!!

Ông bạn nắm thật chặt tay mình, ra vẻ mừng rỡ rồi lên tiếng:

- Sức khoẻ tương đối !!! Gần đây, tôi thường xách xe chạy lòng vòng hy vọng gặp chú !!!

- Tôi ở gần đây, rất ít khi ra ngoài, trừ công việc cần thiết, hoặc lang thang thể dục ở những khu vắng vẻ, nên ít gặp mọi người !!! Anh tìm tôi có việc gì không ???

- Gần đây có người giới thiệu, tôi vào trang Lý Tứ, không ngờ đó là trang của chú !!! Sao khơi khơi trở thành Lý Tứ vậy cha nội ???

- Thành Lý Tứ chỉ là tình cờ !!!

- Tôi thấy chú có nhiều HĐ (huynh đệ) !!! Cũng thấy chú đi nhiều nơi !!!

Mình cười và nói:

- Tại cái nghiệp nó như vậy !!!

- Chú đi nhiều, viết nhiều như vậy, thời gian đâu mà tu hành !!!

Mình đùa:

- Ngồi tu mấy mươi năm rồi, đâm ra chán !!! Bây giờ phải thay đổi chiến thuật, lấy đi, viết, nói...để tu !!!

- Thế không sợ cái ngã ngày thêm lớn hay sao ???

- Ngồi mấy chục năm như anh, tôi thấy cái ngã cũng đâu có mất !!!??? Thành ra tôi thay đổi chiến thuật tu hành, biết đâu nhờ thế mà đâm ra có cái hay !!!

- Đọc các bài viết, tôi thấy hiểu biết của chú bây giờ không giống ngày xưa !!!

Mình nói đùa:

- Anh nghĩ coi, sau ba mươi năm tu hành mà chẳng có gì đổi khác, thì tu mà làm gì ??? Hiểu biết giống hồi xưa đặng mà bán lúa giống hay chi ???!!!

- Thế bây giờ chú đã được gì ???

- Được gì thì tôi chẳng thấy, chỉ thấy mình sống khơi khơi...!!! Khoẻ thì đi, cần thì viết, gặp người hữu duyên thì nói !!!

- Không tu mà nói, lời nói đó có phải từ ngã hay không ???

- Ngã hay vô ngã, hiện tại tôi chẳng quan tâm !!! Nếu bảo rằng vì ngã mà nói, lời nói này lợi mình lợi người, tôi tình nguyện giữ gìn và trân trọng cái ngã đó !!! Còn ngồi tu để mong vô ngã... Vô ngã mà chẳng lợi ích gì cho người, chỉ biết có bản thân, tôi xin bye bye cái được gọi là vô ngã theo cách của anh !!!

- Không vô ngã làm sao có an vui ???

- Vui của đạo pháp có hai thứ !!! Một là Nhị thừa lấy

độc cư thiền định để tự thọ dụng lạc thú Niết Bàn, cho đó là vui !!! Hai là Bồ tát giúp người mà vui, đây là cái vui của lạc thú giáo hoá !!! Thành ra an vui trong Phật đạo chẳng tuỳ thuộc vào ngã hay vô ngã, cũng chẳng tuỳ thuộc vào nói hay nín, chẳng tuỳ thuộc vào ngồi hay đứng !!! Vì thế Phật đạo mới có bốn món tâm vô lượng, trong đó hỷ xả là hệ quả của từ bi !!!

- Nếu nói như chú, tại sao kinh dạy phải tu cho vô ngã ???

- Ngũ ấm vô ngã là một sự thật, sự thật này ra ngoài khái niệm tu cùng không tu !!! Vì thế kinh không dạy người tu để vô ngã, mà kinh chỉ tuyên thuyết sự thật đó là ngũ ấm vô ngã !!! Người nào giác ngộ được sự thật này, nói hay nín, đi hay dừng...đều vượt thoát ra khỏi hai khái niệm ngã cùng vô ngã !!!

- Để tôi về suy nghĩ lại điều chú vừa nói !!!

- Giác ngộ là giác ngộ liền !!! Khởi suy nghĩ, tư lường thì, con người hôm nay chẳng khác con người của ba mươi năm trước !!! Mai mốt gặp lại mình nói chuyện tiếp !!! Trời chuyển mưa, tôi về đây !!! Tạm biệt !!!

16/10/2020

LÝ TỨ

- THỂ DỤC HAY THIỀN HÀNH ???!!!

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thư của Tỳ kheo Tâm Giác ở Huế...!!! Tỳ kheo Tâm Giác chính là Sư Đệ của Ngài Pháp Tánh...!!! Trước đây, Ngài Pháp Tánh cũng đã có một vài lần gởi câu hỏi về chuyên mục...Theo nhận xét cá nhân của Lý Tứ, thông qua các câu hỏi, trong từng nạn vấn, Ngài đã thể hiện sức rộng sâu khó người bì kịp, sức rộng sâu ấy hàm chứa tuệ lực của bậc Long Tượng trong đời...!!!

Hôm nay, nhận được thư của Tỳ kheo Tâm Giác...Trong lòng Lý Tứ khởi lên niềm cảm kích vô biên...!!! Trước khi trả lời các câu hỏi, cho phép bản thân được gởi đến Ngài Pháp Tánh những lời vấn an chân thành nhất...Chúc Ngài khoẻ...Lý Tứ xin được đảnh lễ từ xa...!!!

Sau đây là nội dung thư của Tỳ kheo Tâm Giác:

"Kính chào Thầy Lý Tứ,

Tôi là một Tỳ-kheo tu học theo truyền thống Nam truyền Theravāda. Qua sư huynh tôi là Ngài Pháp Tánh, tôi có nhân duyên được biết đến một số tác phẩm của Thầy như Phật Giáo và Thiền, Tâm Pháp.

Tôi cũng thường theo dõi chuyên mục Bạn đọc hỏi – Lý Tứ trả lời và cảm thấy rất hoan hỷ, khâm phục phong thái trả lời của Thầy. Tôi nghĩ, không phải vị thầy nào cũng có thể kiên nhẫn và sẵn sàng giải đáp mọi câu hỏi liên quan đến Phật pháp một cách trực tiếp và sâu sắc như vậy.

Hôm nay, tôi có một số thắc mắc liên quan đến Kinh Căn Tu Tập, rất mong được Thầy chỉ dạy để tôi hiểu rõ hơn trên con đường tu tập.

Câu 1:

Kinh nêu rằng Bà-la-môn Pasariya dạy đệ tử tránh tiếp xúc giữa các căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) và các trần, chẳng hạn không nên nhìn sắc, không nên nghe tiếng. Ngược lại, Vô Thượng Căn tu tập trong giới luật của chư Thánh lại là đối diện và tuệ tri các cảm thọ (khả ý, bất khả ý, khả ý bất khả ý) khi chúng khởi lên.

Xin Thầy giải thích sâu hơn vì sao phương pháp của Bà-la-môn Pasariya lại bị xem là “hữu vi nên thô”, và vì sao không thuộc Vô Thượng Căn tu tập?

Việc ngồi thiền đóng các căn, chỉ chú tâm một đề mục trên thân như hơi thở hoặc phồng–xẹp của bụng, có được xem là hình thức “hữu vi nên thô” hay không?

Câu 2:

Kinh dạy:

“Vị ấy tuệ tri như sau: ‘Khả ý này khởi lên nơi ta, bất khả ý này khởi lên, khả ý bất khả ý này khởi lên. Cái này khởi lên, vì là hữu vi nên thô. (Nhưng) cái này là an tịnh, cái này là thù diệu, tức là xả’.”

Xin Thầy giảng giải rõ nghĩa cụm từ:

“Cái này là an tịnh, cái này là thù diệu, tức là xả.”

Trong quá trình tuệ tri, có cần luôn phải quán vô thường – khổ – vô ngã của cảm thọ ấy, hay chỉ cần rõ biết và phát triển tâm xả là đủ?

Câu 3:

Kinh còn viết rằng:

“Vị Thánh khi khởi lên… thì có ‘ước muốn an trú’ với tưởng không yếm ly, hay yếm ly, hoặc sau cùng là ‘xả, chánh niệm, tỉnh giác’.”

Xin Thầy giúp tôi phân biệt rõ ba trạng thái:

Không yếm ly – yếm ly – xả trong đoạn kinh này.

Câu 4:

Với một cư sĩ còn bận rộn công việc và gia đình, làm thế nào có thể thực hành Vô Thượng Căn tu tập một cách hiệu quả?

Đặc biệt là việc tuệ tri và xả cảm thọ nơi sáu căn mà không rơi vào căng thẳng vì cố “kiểm soát” tâm?

Câu 5:

Cuối kinh có dạy:

“Đây là những gốc cây, đây là những chỗ trống…

Hãy thiền tư, chớ có phóng dật, chớ có hối hận về sau.”

Xin Thầy giải thích ý nghĩa đoạn này. “Thiền tư” ở đây nên được hiểu như thế nào?

Kính chúc Thầy Lý Tứ thân tâm an lạc, pháp thể khinh an.

Rất mong được đón nhận sự chỉ dạy từ Thầy.

Huyền Không Sơn Thượng, ngày 4 tháng 11 năm 2025 - 10:34:28 -

Tâm Giác - Huế"

Ngài Tâm Giác và bạn đọc thân mến !!!

Lý Tứ xin được trả lời các câu hỏi theo thứ tự sau:

- Hỏi:

Câu 1: "Kinh nêu rằng Bà-la-môn Pasariya dạy đệ tử tránh tiếp xúc giữa các căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) và các trần, chẳng hạn không nên nhìn sắc, không nên nghe tiếng. Ngược lại, Vô Thượng Căn tu tập trong giới luật của chư Thánh lại là đối diện và tuệ tri các cảm thọ (khả ý, bất khả ý, khả ý bất khả ý) khi chúng khởi lên.

Xin Thầy giải thích sâu hơn vì sao phương pháp của Bà-la-môn Pasariya lại bị xem là “hữu vi nên thô”, và vì sao không thuộc Vô Thượng Căn tu tập?

Việc ngồi thiền đóng các căn, chỉ chú tâm một đề mục trên thân như hơi thở hoặc phồng–xẹp của bụng, có được xem là hình thức “hữu vi nên thô” hay không?"

- Trả lời:

a) Theo tôi, phương pháp của Bà-la-môn Pasariya có khuynh hướng, dùng ý chí để chế ngự (hay quyết tâm làm mất đi năng lực) thấy nghe..."Ý chí" hay quyết tâm, bản chất là một "hữu vi pháp" !!! Chế ngự các căn để làm mất đi năng lực thấy nghe, chẳng khác gì tự làm cho đui, mù, câm, điếc...Đây là hành động "thô thiển" của "kẻ thiếu trí"...Do hai yếu tố này, nên kinh gọi là "hữu vi nên thô"...!!! Ta có thể hiểu, hành động ấy là việc làm "hữu vi và thô thiển" của người thiếu trí...!!!

b) Vô Thượng Căn tu tập: Là cách tu tập tối thượng của bậc hiền trí...!!! Đối với bậc hiền trí, tu tập là việc làm phát xuất từ nhận thức như pháp giúp các căn không bị nhiễm ô, sáng suốt hơn...chứ chẳng phải hành động đưa đến mù tối...Vì thế, phương pháp của Bà-la-môn Pasariya không được coi là hành động của bậc hiền trí, nó càng không xứng đáng xếp ngang hàng với cách giải quyết vấn đề của bậc trí giả...!!!

c) Bất cứ việc làm nào, hành động nào...không xuất phát từ tuệ tri, chẳng như lí tác ý, không bắt nguồn từ sự minh triết, thiếu hiểu biết như pháp...vv...Phật đạo đều coi đó là "hữu vi và thô thiển" (hữu vi nên thô)...!!!

- Hỏi:

Câu 2: "Kinh dạy: "Vị ấy tuệ tri như sau: ‘Khả ý này khởi lên nơi ta, bất khả ý này khởi lên, khả ý bất khả ý này khởi lên. Cái này khởi lên, vì là hữu vi nên thô. (Nhưng) cái này là an tịnh, cái này là thù diệu, tức là xả’.”

Xin Thầy giảng giải rõ nghĩa cụm từ: "Cái này là an tịnh, cái này là thù diệu, tức là xả.” Trong quá trình tuệ tri, có cần luôn phải quán vô thường – khổ – vô ngã của cảm thọ ấy, hay chỉ cần rõ biết và phát triển tâm xả là đủ?"

- Trả lời:

a) Ta có thể hiểu câu: “Cái này là an tịnh, cái này là thù diệu, tức là xả.” Thành câu: "Do xả, nên cái này trở thành an tịnh, việc làm này trở thành thù diệu"...!!!

b) Không biết mà đã xả, là "trái với đạo trí tuệ"...Trong Thập bát bất cộng của Phật, điều thứ 6: "Không có sự không biết mà đã xả" (Vô bất tri dĩ xả)...!!! Cho nên, để có thể xả một pháp nào đó, người học phải thấu suốt bản chất của pháp ấy rồi mới xả...Vì thế, sau khi quán sát và biết rõ, cảm thọ chỉ do duyên hợp mà thành, như người ta chà hai bàn tay vào nhau phát sinh hơi ấm...Do đó, bản chất của cảm thọ vô thường, vô ngã...nếu ta tham đắm sẽ khổ...!!! Nhờ tuệ tri như thế, pháp xả dễ thành tựu...!!!

- Hỏi:

Câu 3: "Kinh còn viết rằng: "Vị Thánh khi khởi lên… thì có ‘ước muốn an trú’ với tưởng không yếm ly, hay yếm ly, hoặc sau cùng là ‘xả, chánh niệm, tỉnh giác’.” Xin Thầy giúp tôi phân biệt rõ ba trạng thái: Không yếm ly – yếm ly – xả trong đoạn kinh này."

- Trả lời:

a) Không yếm ly: Không từ bỏ, không xa lánh...!!! Yếm ly: Từ bỏ, xa lánh...!!! Xả: Không nắm giữ điều ấy trong lòng...!!!

b) Tưởng không yếm ly: Khởi tưởng trong lòng, ta không xa lìa điều ấy...!!! Tưởng yếm li: Khởi tưởng trong lòng, ta nên xa lánh điều ấy...!!!

c) Đoạn kinh này có thể hiểu: "Khi trong lòng (người tu hành) khởi lên (hoặc ước muốn), ta nên xa lánh điều ấy hoặc không xa lánh điều ấy rồi an trú trong hai ý niệm đó...Vị tu hành này cần phải xả bỏ ý niệm kia (vì nó là hữu vi)...Và, hành động (xả bỏ) này, chính là tinh tấn lực giúp thành tựu chánh niệm (vô niệm), tỉnh giác (không mê)..."....!!! Theo thiển ý của tôi, có lẽ các dịch giả đã quá trung thành với văn bản gốc Pali (cổ) nên khi dịch, câu chữ trở thành khó hiểu với người Việt hiện đại...!!!

- Hỏi:

Câu 4: "Với một cư sĩ còn bận rộn công việc và gia đình, làm thế nào có thể thực hành Vô Thượng Căn tu tập một cách hiệu quả?

Đặc biệt là việc tuệ tri và xả cảm thọ nơi sáu căn mà không rơi vào căng thẳng vì cố “kiểm soát” tâm?"

- Trả lời:

a) Theo kinh nghiệm cá nhân của tôi rút ra từ quá trình dạy và học ở Lý Gia...Trước khi thực hành điều phục các căn, tất cả học trò Lý Gia đều được trang bị các kiến thức nền tảng về: Nhân sinh, thế giới, thân, tâm, căn, trần, pháp...bản chất ngũ ấm, bản chất các căn, bản chất các trần, bản chất nhận thức, bản chất các pháp...ba duyên hoà hiệp, vô minh xúc, minh xúc...vv...!!! Nhờ thấu suốt các nền tảng kiến thức nêu trên, đến khi họ tiếp nhận phương pháp thực hành Vô Thượng Căn, giống như người tra đúng chìa vào ổ khoá, tâm thức họ lập tức mở ra, an bình đón nhận sự tĩnh lặng bản nhiên khi xúc đối...!!! Lý Gia gọi các bước học tập nêu trên là "Tồi tà hiển chánh môn", "Đoạn mê khai giác môn" và "Thân cận thiện hữu môn"...!!!

b) Hình như HĐ Lý Gia nhờ học tập các pháp nền tảng từ những bước đầu tiên...Nên, các thứ tâm cảnh như: Căng thẳng, kìm nén, cố kiểm soát, mệt nhọc...vv...trong quá trình điều phục bản thân chưa thấy xảy ra...!!! Giống như người làm vườn: Đất đai đã dọn kĩ, cỏ dại bị đốt sạch, hạt giống chuẩn bị xong, nay vào mùa vụ...cứ thế mà gieo trồng...không phải băn khoăn, lo nghĩ gì hết...!!!

- Hỏi:

Câu 5: "Cuối kinh có dạy: "Đây là những gốc cây, đây là những chỗ trống…Hãy thiền tư, chớ có phóng dật, chớ có hối hận về sau.” Xin Thầy giải thích ý nghĩa đoạn này. “Thiền tư” ở đây nên được hiểu như thế nào?"

- Trả lời:

a) Thiền tư (Tĩnh lự): Tĩnh lặng và tư duy...!!! Thiền: Tĩnh, tầm, giác...!!! Tư: Lự, tứ, quán...!!! Khi thiền tư (hay tầm tứ hoặc giác quán) đúng mực, như pháp...Sơ thiền gồm 5 chi (tầm, tứ, hỉ, lạc và an định) sẽ xuất hiện...!!! Loại thiền này, được dẫn khởi bằng tuệ giác, nên kết quả sẽ là: Vô vi, nhu nhuyến, tinh tế và đưa đến giác ngộ...!!!

b) Đoạn văn trên ngụ ý: "Các ông hãy đến những nơi vắng vẻ mà lặng lẽ tư duy những điều tôi đã dạy"...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Tỳ kheo Tâm Giác và bạn đọc giải toả những thắc mắc vừa nêu...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

04/11/2025

LÝ TỨ

(55) BẠN ĐỌC HỎI - LÝ TỨ TRẢ LỜI

CHỦ ĐỀ: THIỀN TỊNH SONG TU !!!

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thắc mắc của Tấn Trí !!! Tấn Trí hỏi như sau:

“Kính thưa thầy Lý Tứ!

Con biết thầy rất bận vì chống dột gì đó, nhưng mấy hôm nay có một thắc mắc mà bản thân không thể giải nghi. Mong thầy nhín chút thời gian trả lời để con tỏ tường.

Trước đây con có tu nhiều pháp môn, có lúc ngồi quán sổ tức hay tham cứu như một người tu thiền để mong an vui. Có lúc niệm Phật cầu vãng sanh về Cực Lạc. Có lúc tụng chú đại bi hay thập chú để mong được gia hộ. Nói chung con tu lung tung như người mất phương hướng, sau một thời gian tu tập những pháp môn đó phiền não tham sân si trong con không dứt. Bây giờ thì con không còn theo pháp môn nào hết mà chỉ tư duy lời Phật dạy, rồi ứng dụng vào đời sống theo cách của thầy, nhờ vậy mà con thấy mình rất an ổn, cũng như cảm nhận hiểu sâu hơn về giáo pháp.

Mấy hôm nay con đọc trên mạng, thấy có bác đăng trên facebook khuyên người nên theo cách “thiền tịnh song tu”, tức phối hợp hai pháp môn thiền và tịnh. Có bác lại bảo rằng hai pháp tu đó không thể dùng chung vì khác đường, con thấy bác nào cũng có lý. Con xin hỏi: Hai pháp môn thiền và tịnh có tu chung được không? Và chủ trương thiền tịnh song tu có phải do Phật dạy hay không?

Con cảm ơn thầy, không dám làm phiền thầy nhiều trong lúc này.” 21/10/2020 23:29:34 - Tấn Trí

Tấn Trí thân mến !!!

Về việc thiền tịnh song tu, hay thiền tịnh mật tam tu... Mình sẽ không trực tiếp trả lời rằng, hai hay ba phép tu đó dùng chung được hay không !!! Mà mình chỉ nêu lên chủ trương của thiền và tịnh (về mặt lí thuyết) !!! Sau khi hiểu rõ chủ trương, Tấn Trí chắc chắn sẽ tự trả lời cho bản thân các thắc mắc của mình !!!

Về lí thuyết, thiền và tịnh chủ trương như sau:

- Mục đích: Thiền chủ trương vô sanh !!! Tịnh chủ trương vãng sanh !!!

- Chỉ thú: Thiền chủ trương vô niệm !!! Tịnh chủ trương hữu niệm (niệm Phật) !!!

- Cảnh giới: Thiền chủ trương vô trú xứ !!! Tịnh chủ trương lấy Cực Lạc làm trú xứ !!!

- Quả chứng: Thiền chủ trương tu chứng hiện tiền !!! Tịnh chủ trương sau khi mạng chung mới có kết quả !!!

- Tâm: Thiền chủ trương vô tâm !!! Tịnh chủ trương nhất tâm !!!

- Tướng: Thiền chủ trương vô tướng (thiệt tướng) !!! Tịnh chủ trương Cực Lạc ở tây phương là cõi nước có đầy đủ hảo tướng !!!

- Học pháp: Thiền chủ trương hiện đời hoàn thành 37 phẩm trợ đạo !!! Tịnh chủ trương hiện đời chỉ giải quyết 12 phẩm tư lương vị, các phẩm còn lại sẽ được tu tập sau khi vãng sanh (vì thế, ở Cực Lạc mới phát ra các âm thanh ngũ căn, ngũ lực, thất giác chi và bát thánh đạo phần mà không đề cập đến các phẩm tứ niệm xứ, tứ chánh cần, tứ như ý túc) !!!

- Lực: Thiền chủ trương tự lực !!! Tịnh chủ trương tha lực !!!

- Dụng: Thiền chủ trương giải ngộ !!! Tịnh chủ trương tín nguyện hạnh !!!

Nhìn chung, về mặt lí thuyết giữa thiền và tịnh có rất nhiều khác biệt về chủ trương !!! Tuy chủ trương khác biệt là như thế, nhưng trong thực tế lại cũng có những người vừa tu thiền vừa tu tịnh... Thậm chí thiền tịnh mật tam tu (như Tấn Trí trước đây), tức lúc tu thiền, lúc niệm Phật, lúc trì chú !!! Mình đố Tấn Trí vì sao lại xảy ra thực tế này đối với không ít người tu hành ???

Riêng việc Tấn Trí hỏi, thiền tịnh song tu có phải do Phật dạy hay không thì mình không thấy kinh điển đề cập đến !!! Tuy nhiên việc kết hợp thiền tịnh được ngài Vĩnh Minh thiền sư đời đầu nhà Tống (904-975) nói trong bài kệ Tứ Liệu Giản (Bốn phép độ người) !!!

Mời Tấn Trí và bạn đọc nhâm nhi bài thơ tuyệt vời của nhà thơ Vũ Hữu Định, sau này nhạc sĩ Phạm Duy đã phổ nhạc !!! Đọc và nhâm nhi bài thơ dưới đây, biết đâu gặp hên sẽ...”ngộ”...ra...điều...gì...đó...chăng !!!

Còn Một Chút Gì Để Nhớ

Tác giả: Vũ Hữu Định

Phố núi cao phố núi đầy sương

Phố núi cây xanh trời thấp thật buồn

Anh khách lạ đi lên đi xuống

May mà có em đời còn dễ thương

Phố núi cao phố núi trời gần

Phố xá không xa nên phố tình thân

Đi dăm phút đã về chốn cũ

Một buổi chiều nào lòng bỗng bâng khuâng

Em Pleiku má đỏ môi hồng

Ở đây buổi chiều quanh năm mùa đông

Nên mắt em ướt và tóc em ướt

Da em mềm như mây chiều trong

Xin cảm ơn thành phố có em

Xin cảm ơn một mái tóc mềm

Mai xa lắc bên đồi biên giới

Còn một chút gì để nhớ để quên

Chúc Tấn Trí và bạn đọc an vui, tinh tấn !!!

BQT rất mong, nhận được nhiều câu hỏi lí thú và bổ ích từ các bạn !!!

22/10/2020

LÝ TỨ

Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau

👉[http://bit.ly/2K0aWfn]

- CÂY BỒ ĐỀ CÓ DÁNG ĐẸP !!! ẢNH COPY TỪ INTERNET !!!

Các bạn !!!

Cách đây hơn hai tháng (20/09/2025 - 5:45:23), mình nhận được một số câu hỏi đầu tiên của bạn đọc có Nickname Huyền Đức ở Long Khánh...!!! Không hiểu sao, lúc đó mình có trực giác: "Đây có thể sẽ là độc giả hiểu mình trong vị lai"...!!!

Những dòng thư đầu tiên gởi về chuyên mục, bằng hữu Huyền Đức đã viết:

"Chào thầy Lý Tứ!

Tôi là một Phật tử có theo dõi Fanpage của bác “Nguyễn Văn Long”, thời gian gần đây tôi thấy bác Long hay chia sẻ các bài hỏi đáp của các bạn đọc và thầy Lý Tứ. Tôi đọc thấy thầy lý giải rất ý vị và rõ ràng. Xem các bình luận thì tôi thấy các học trò của thầy bày tỏ những lời cảm xúc biết ơn, trân trọng thầy mà hiếm nơi nào có được. Điều này đã khiến tôi mò mò về thầy Lý Tứ và Lý Gia. Tôi nghĩ, phải chăng họ đã thu được thứ gì đó hữu ích qua những quyển sách của thầy!?"...!!! (Hết trích)

Và, tiếp theo nhiều kì hỏi - đáp...!!! Hôm nay, sau khi nhận thư của bằng hữu ấy...Có lẽ, trực nhận đầu tiên của mình trước đây hơn hai tháng đã đúng...!!! Đọc thư của bằng hữu Huyền Đức, trong lòng Lý Tứ dấy lên nhiều cảm xúc, thứ cảm xúc vừa "tri âm" vừa "tri kỉ" của những con người đã đi gần hết đường đời...Của những con người một lòng tìm đạo...Của những con người đã nếm cả "ngàn chén rượu vinh nhục, khổ vui" từ cuộc thế...!!!

Trong tâm tình ấy, mình chợt nhớ bài thơ Xuân Nhật Tây Hồ Kí của Tác giả Âu Dương Tu (1007 - 1072) đời Tống (Trung Quốc)...!!! Đây là bài thơ chữ Hán mình đã học hồi lớp Đệ Thất (lớp 6 bây giờ) từ những năm 1968 tại Cần Thơ...!!!

"春日西湖寄

酒逢知己千杯少，

話不投機半句多。

遙知湖上一樽酒，

能憶天涯萬里人"

"XUÂN NHẬT TÂY HỒ KÍ

Tửu phùng tri kỷ thiên bôi thiểu,

Thoại bất đầu cơ bán cú đa.

Dao tri hồ thượng nhất tôn tửu,

Năng ức thiên nhai vạn lý nhân."

Các bạn !!!

Quả thật, sinh ra ở đời, gặp được "tri kỉ - tri âm" đã là quá khó, chẳng khác chuyện Bá Nha gặp Tử Kì...!!! Thế nhưng, qua chuyên mục, chỉ những dòng tâm tình lại qua với những độc giả hầu như chưa một lần gặp nhau, chưa từng biết mặt, chưa từng biết tên, chỉ biết qua nickname...Thế mà, đến giờ này, Lý Tứ lại gặp rất nhiều bằng hữu là bạn đọc của chuyên mục tưởng chừng tâm giao, tri âm, tri kỉ lâu lắm rồi...!!!

Với Lý Tứ, chỉ hạnh phúc này thôi, cũng đã quá đủ trong kiếp phù sinh...!!! Xin đa tạ những cuộc tương phùng đầy ngẫu hứng trên mạng internet...!!!

Sau đây là tâm tình của bằng hữu Huyền Đức:

"Kính gửi Thầy Lý Tứ,

Sau khi đọc phần giải đáp của Thầy cho những câu hỏi tôi nêu trước đây, trong lòng tôi khởi lên một niềm cảm xúc rất sâu. Không phải chỉ vì câu trả lời đầy đủ, sáng rõ, mà vì ở từng đoạn, từng ý, tôi cảm nhận rất rõ tinh thần lấy Trí tuệ làm cốt tủy, lấy Giác ngộ làm hướng đích mà Thầy đã nhất quán từ bao nhiêu năm nay.

Trước đây, tôi vẫn thường cho rằng sự tu tập là nỗ lực thoát khỏi khổ đau, cầu mong giải thoát. Nhưng nhờ sự khai thị của Thầy, tôi mới hiểu được rằng Giải thoát không phải là điểm kết thúc, mà chỉ là nền tảng để khởi sinh Trí tuệ. Và Trí tuệ mới chính là con đường rốt ráo của Phật đạo, như Thầy đã khẳng định nhiều lần:

“Duy Tuệ Thị Nghiệp.”

Khi Thầy phân biệt thế trí và Bát nhã trí, tôi đặc biệt cảm động câu:

“Người chưa giác ngộ, dù nói chuyện ánh sáng, thì ánh sáng ấy vẫn chỉ là câu chuyện trong bóng tối.”

Câu ấy đối với tôi như một vết khắc tỉnh thức.

Nó làm tôi nhìn lại chính sự tu học của mình bao lâu nay — thấy rằng hiểu biết nhiều, đọc nhiều, nói được nhiều… nhưng tâm vẫn chưa thật sự chạm được vào chỗ “Không”. Hóa ra chỗ then chốt không nằm ở lượng kiến thức, mà ở sự thấu suốt kiến thức ấy và chứng thực được nó nơi tâm thức này.

Tôi càng trân trọng hơn khi Thầy giảng về Căn Bản Trí và Đạo Tướng Trí. Hóa ra thấy rõ Nhân Không, Pháp Không không phải để xa rời đời sống, mà chính là điều kiện để bước vào đời một cách không vướng chấp — thực hành Bồ Tát hạnh một cách tự nhiên, trong sáng và không cầu quả báo.

Đây không phải chỉ là lý thuyết.

Đây là đường đi.

Và với tôi, điều xúc động nhất là:

Thầy không chỉ nói về con đường, mà Thầy đã đi trên con đường ấy.

Đoạn Thầy giải thích Thuyết thông và Tông thông, tôi bỗng hiểu vì sao người ta nói:

“Bậc Đạo sư chân thật không chỉ hiểu đạo, mà còn biết cách đưa người khác đi vào đạo.”

Thầy đã làm điều đó!

Kính thưa Thầy,

Đọc xong, tôi chỉ thấy trong lòng dâng lên một tâm niệm giản dị:

Tri ân,

Không phải tri ân bằng lời,

mà bằng việc tiếp tục học,

tiếp tục tư duy,

tiếp tục soi lại chính mình,

để con đường tu tập không dừng ở ngôn từ,

không dừng ở cảm xúc -

mà thật sự phải thực chứng nơi tâm thức này.

Và rồi,

khi tay khẽ khép kinh

mà tâm còn mở,

ta hiểu:

con đường ấy

đã bắt đầu từ lâu

và vẫn đang tiếp tục.

Không cần hẹn mai sau.

Ngay lúc này

Bồ đề tâm nhất niệm,

đặt một bước chân vững,

Con đường của Bồ Tát

đã được gieo…

Chúc Thầy Lý Tứ luôn an lạc, mạnh khỏe, và tiếp tục soi sáng cho những người hữu duyên trên con đường tìm về Trí tuệ.

Trân trọng,

06/11/2025 - 5:03:56 - Huyền Đức - Long Khánh" (Hết thư)

Chúc bằng hữu Huyền Đức, tất cả bạn đọc...Khoẻ, an vui, tinh tấn, thành tựu những điều cần thành tựu trong đạo pháp...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

06/11/2025

LÝ TỨ

Hãy thắp lên ngọn đuốc của chính mình, hãy chia sẻ một chút lửa nhỏ từ cây đuốc của các bạn trên "Đạo Tràng ảo" này với mọi người. Và, mọi người với ngọn đuốc đã cháy trên tay, sẽ cùng nhau bước tới.

Các bạn !!!

Thế là sau một tuần loay hoay lo chuyện chống dột, hôm qua “cái chòi” của Lão Lý cũng đã làm xong !!!

Các chiến binh chống dột “bất đắc dĩ” ở tuyến đầu như thau, chậu, sô, lon...v..v... nghe tin hôm nay được “giải ngũ vĩnh viễn”, trở về với gia đình để tiếp tục chức năng (đựng nước, giặt đồ...) của mình, các bạn ấy reo hò, hân hoan ra mặt !!! Cái cảnh bất ngờ bị động viên vào mặt trận trở thành những chiến binh chống dột bất đắc dĩ, mấy anh bạn (thau, lon, sô, chậu) của tui buồn...thúi...ruột...mấy ngày qua !!!

Những ngày HĐ xúm nhau làm cái chòi, đó là thời điểm cơn bão số 8 dự kiến sẽ đổ bộ vào đất liền, khả năng gây ra mưa lớn, thế là cái chòi được làm hối hả, vừa làm trong bụng anh nào cũng vái trời đừng có mưa...May quá, một tuần qua ông trời chỉ âm u, hù doạ chiếu lệ mà chẳng rớt một hột mưa nào !!!

Vừa làm xong, có tin cơn bão số 9 là cơn bão hung dữ nhất trong 20 năm qua sẽ tràn vào, khả năng mưa rất to !!! Thế là, cơ hội để cái chòi thử sức chịu đựng của mình, cũng như giúp kiểm tra độ an toàn chống dột và nghiệm thu công trình có đạt yêu cầu hay không !!! Không khéo, cái nhà lại đầy nước như lúc chưa làm thì mọi thứ trở thành “công cốc”, “nhà ở” thành “nhà nước” (cái nhà đựng nước) thì lần chống dột này chính thức chào thua !!!

Ngồi viết những dòng chữ này cho các bạn, bên ngoài “trời yên biển lặng” !!! Mình thầm nghĩ, miền Nam thiệt là may mắn, vùng đất này được thiên nhiên ưu đãi, không phải chịu thiên tai như miền Trung, miền Bắc !!! Mình là dân miền Trung, nên rất thấm thía với cái khổ của thiên tai là như thế nào !!!

Cầu mong cho cơn bão số 9 mau chóng tan biến, thiên tai, lũ lụt không còn gieo khổ cho bà con miền Trung, miền Bắc !!!

Mình nhớ lại, hồi năm 2013 cơn bão có tên là Haiyan (Hải Yến) cũng tàn phá nhiều nơi trên thế giới, nhưng miền Nam vô sự !!! Nhân lúc nhận được thông báo về bão Haiyan mình đã viết cho HĐ những dòng tâm sự dưới đây !!! Mời các bạn cùng đọc, hy vọng cơn bão số 9 cũng đi qua yên bình như bão Haiyen hồi 7 năm trước !!!

- Mình cũng nhận được hình ảnh Cô Thích Nữ Nguyên Hiếu (con Anh Phúc và Chị Hoan) vừa tốt nghiệp Cử Nhân Phật Học. Thủ khoa khoa Lịch Sử Phật Giáo !!!

Xin chúc mừng Cô Thích Nữ Nguyên Hiếu !!! Chúc mừng Anh Phúc, Chị Hoan !!!

Chúc mọi người bình an !!!

28/10/2020

LÝ TỨ

BÃO “HAIYAN”

Tối nay, mình nhận được thông báo trên Viber có nội dung như sau:

Các bạn !!!

“Bao Haiyan la con bao co cuong do manh nhat, di chuyen nhanh nhat du kien se do bo vao cac tinh mien Trung vao ngay 10/11, Ban hay thong bao cho nguoi than de phong tranh bao"

Theo thói quen, nhận thông báo mình mở cửa bước ra ngoài nhìn trời. Không như những gì của thông báo, mà ở đây trời thật trong, không một áng mây, trên cao có vô vàn vì sao lấp lánh.

Không giống trong phòng rất nóng, ngược lại bên ngoài thì mát lạnh, không khí thật dễ chịu. Chỉ cách nhau cánh cửa, đã là hai thế giới cách biệt.

Không mở cửa bước ra, không thật sự bước ra, chẳng thể nhận biết sự khác biệt phía trong và bên ngoài cánh cửa là như thế nào. Nếu ta ngồi trong phòng rồi suy đoán về sự sai khác, thì cũng chỉ là "suy đoán", chưa thể có sự khác biệt thực tế để cảm nhận và đối chứng.

Mình ngẫm nghĩ đến thông báo bão vừa rồi. Cũng chung sống trong cùng thế giới này, nhưng ở đây, miền Nam trời quang mây tạnh, còn ngoài kia miền Trung, miền Bắc đang đón nhận bao nhiêu khổ hoạn của thiên tai.

Mình lại nghĩ đến "cái may mắn" của HĐ chúng ta. Mọi người trong thế giới này, đang chung sống trong một thế giới đầy "bão tố khổ đau". Riêng HĐ chúng ta, lại may mắn có được "một chút an lành" của Diệu Pháp. Khổ đau hay an vui, chỉ cách nhau một cánh cửa Đạo Pháp. Giống như trong phòng và

bên ngoài, chỉ cách nhau một cánh cửa.

Rồi mình lại nghĩ, hiện nay còn bao nhiêu người đang gắng công, đang miệt mài, đang dốc sức mong muốn thoát ra bên kia cánh cửa thiêu đốt của ba cõi bằng "ngọn đuốc diệu pháp". Nhưng rồi nghiệp quả thế nào ấy, lại nhận phải "cục xương khô" mà lầm tưởng "đó là ngọn đuốc" !!!

Bao nhiêu con người trên tay với cục xương khô, họ "cố đốt" với hy vọng, ngọn đuốc này cháy lên, sẽ cho ta cơ hội bước ra bên ngoài cánh cửa nhiệt não. Nhưng, cho dù cố đốt, cục xương khô chẳng thể "cháy thành ngọn đuốc" !!!

Thế đấy các bạn !!!

Chúng ta may mắn có được một "đạo tràng ảo" để chia sẻ cho nhau những mồi lửa nhỏ từ ngọn đuốc lớn. Rồi mai này, mọi ngọn đuốc cùng cháy. Và mỗi người, với ngọn đuốc trên tay, tự mình soi sáng để bước ra bên ngoài cánh cửa.

Khi bước ra ngoài, mới thật biết rằng: Ngoài kia, trời rất trong và vô vàn vì sao lấp lánh. Mặc dù hiện tại, ở đâu đó trong thế giới này, bão Haiyan (Hải yến) đang tấn công khốc liệt. Nó gào thét, hung dữ, tàn phá, gây đau thương và quét sạch tất cả những gì trên đường đi của nó !!!

Các bạn !!!

Đừng bỏ lỡ cơ hội !!! Hãy thắp lên ngọn đuốc của chính mình, hãy chia sẻ một chút lửa nhỏ từ cây đuốc của các bạn trên "Đạo Tràng ảo" này với mọi người. Và, mọi người với ngọn đuốc đã cháy trên tay, sẽ cùng nhau bước tới.

Ngoài kia trời rất trong, mát lạnh... Và trên cao lấp lánh vô vàn vì sao, hãy mở cửa bước ra để thấy và cảm nhận sự khác biệt !!!

(10-11-2013)

Các bạn !!!

BQT vừa nhận được một số câu hỏi của Tỳ kheo Tâm Giác ở Huế...!!! Lời đầu tiên, xin chân thành cảm ơn Sư Thầy đã tin tưởng chuyên mục nên tiếp tục gởi các câu hỏi...!!!

Sau đây là nội dung thư và các câu hỏi:

"Kính gửi Thầy Lý Tứ,

Lời đầu, tôi xin phép được thay mặt sư huynh Pháp Tánh, trân trọng tri ân lời vấn an chân tình và đầy kính trọng của Thầy. Hiện tại sư huynh đang bận nhiều Phật sự tại Thành phố Hồ Chí Minh và chưa trở lại Huế. Khi Ngài hồi sơn, tôi sẽ trực tiếp chuyển lời vấn an của Thầy tới Ngài.

Tôi đã đọc bài Thầy phúc đáp các câu hỏi tôi đã thưa hỏi liên quan đến Kinh Căn Tu Tập (Trung Bộ số 27), và trong lòng khởi lên sự hoan hỷ và cảm kích vô biên. Phong thái giải đáp của Thầy không chỉ sâu sắc về mặt giáo lý mà còn rất chân thành, thể hiện rõ tinh thần cầu thị và bình đẳng trong Pháp.

Vấn đề Bà-la-môn Pasariya dùng ý chí để chế ngự các căn, như Thầy đã giảng giải, quả là "hữu vi nên thô" và "hành động thô thiển của kẻ thiếu trí". Sự đồng cảm lớn nhất của tôi nằm ở chỗ, khi người tu hành thiếu tuệ tri mà chỉ dùng ý chí để "đóng" hay "kiểm soát" các căn, thì đó chỉ là sự đàn áp tạm thời, làm mất đi năng lực sáng suốt vốn có của căn. Đây là một sự sai lầm căn bản mà người tu thiền cần phải tránh.

Tôi cũng rất thấm thía với lời Thầy dạy về "xả" trong câu: "Do xả, nên cái này trở thành an tịnh, việc làm này trở thành thù diệu". Quả thật, việc xả phải xuất phát từ tuệ tri, từ sự thấu suốt bản chất vô thường, vô ngã của cảm thọ. Nếu không biết mà đã xả, e rằng đó là sự vô cảm hay buông xuôi, chứ không phải là sự xả của bậc Thánh, một hành động mà Thầy đã dẫn trong Thập Bát Bất Cộng của Phật: "Không có sự không biết mà đã xả" (Vô bất tri dĩ xả). Điều này làm sáng tỏ thêm con đường trí tuệ trong Phật Pháp.

Nhân đây, với tinh thần đồng đạo pháp lữ và cầu học, tôi xin được nêu lên một vài điểm còn trăn trở xoay quanh Kinh Tất Cả Lậu Hoặc (Kinh Sabbāsavā – Trung Bộ số 2), kính mong Thầy rộng lòng khai thị thêm.

Vấn Nạn Xoay Quanh Kinh Tất Cả Lậu Hoặc

1. Mối Tương Quan giữa "Thấy như Thật" và "Chế Ngự"

Kinh dạy rằng lậu hoặc được đoạn trừ do Thấy như thật (như lý tác ý), do Chế ngự (chế phòng), và năm pháp khác.

Thầy có thể giảng rõ hơn mối tương quan giữa hai pháp "Thấy như thật" và "Chế ngự" hay không? Phải chăng "Chế ngự" ở đây không phải là sự đè nén các căn theo kiểu Bà-la-môn Pasariya, mà là một sự chủ động, sáng suốt và uyển chuyển, được dẫn dắt bởi cái "Thấy như thật"? Làm thế nào để một hành giả có thể khéo léo vận dụng cả hai mặt "thấy" và "chế ngự" này trong đời sống hằng ngày?

2. Pháp "Tránh Né" trong Bối Cảnh Hiện Đại

Kinh liệt kê những đối tượng và hoàn cảnh mà vị Tỳ-kheo cần phải "tránh né" một cách khôn ngoan, như voi dữ, chó dữ, những hố xí...

Trong bối cảnh hiện đại, pháp "Tránh né" nên được hiểu và áp dụng như thế nào cho khế lý? Có phải đôi khi sự "tránh né" các trường hợp duyên xấu cũng chính là một biểu hiện của trí tuệ và sự chánh niệm tỉnh giác, thay vì là một sự sợ hãi hay chạy trốn?

3. Phân Biệt giữa "Trừ Diệt" và "Xả"

Kinh dạy phải "Trừ Diệt"các tư tưởng bất thiện đã khởi lên.

Vậy, sự khác biệt căn bản giữa "Trừ diệt" các lậu hoặc này với sự "Xả" mà Thầy đã giảng trong phần Vô Thượng Căn Tu Tập là gì? Có phải "Trừ diệt" là nỗ lực tinh tấn đoạn trừ các phiền não thô, còn "Xả" là trạng thái tâm vượt lên trên mọi tầng lớp cảm thọ một cách tự nhiên, sau khi đã thấu triệt chúng?

4. Sự Cân Bằng giữa Giới và Tuệ

Toàn bộ bảy pháp đoạn trừ lậu hoặc dường như là một tiến trình tu tập rất năng động và linh hoạt, bao gồm cả Giới (như chế ngự, tránh né) và Tuệ (như thấy như thật, tu tập).

Xin Thầy chỉ dạy, làm thế nào để một hành giả có thể giữ được sự cân bằng giữa hai yếu tố này, để không rơi vào cực đoan khổ hạnh ép xác, cũng không rơi vào sự buông lung trong danh nghĩa của "xả"?

5. Dấu Hiệu của Kết Quả Thực Tập

Khi một hành giả thực hành bảy pháp đoạn trừ lậu hoặc một cách tinh cần, làm sao để vị ấy tự mình nhận biết được các lậu hoặc đang thực sự được đoạn giảm, ngoài việc cảm nhận sự an tịnh nội tại? Có những dấu hiệu cụ thể, khách quan nào trong cách ứng xử với sáu trần, để hành giả có thể y cứ mà tự tin rằng mình đang đi đúng hướng trên con đường Thánh giới luật này?

Những lời giảng của Thầy như ngọn đuốc soi đường. Kính mong Thầy tiếp tục dùng biện tài vô ngại để khai mở thêm cho chúng tôi.

Kính chúc Thầy pháp thể khinh an, thân tâm thường an lạc.

07/11/2025 - 14:53:34 - Tỳ Kheo Tâm Giác - Huế"

Sư Thầy Tâm Giác và bạn đọc thân mến !!!

Trước khi trả lời các câu hỏi...Lý Tứ xin được trình bày sơ lược một vài cảm nhận, quan điểm của bản thân sau khi đọc bài kinh Tất Cả Các Lậu Hoặc...!!!

Vì rằng đối với Lý Tứ, việc cảm nhận, phân tích một bài pháp nào đó trong quá trình tìm hiểu rất quan trọng...Trong quá trình đọc tụng, học tập mà, ta chưa cảm nhận thấu đáo, chưa thấy hết "những điểm nhấn" trong một bài pháp, sẽ rất khó giúp ta có một cái nhìn đa chiều, khó thấy được ý vị cốt lõi, cũng như khó tìm được chiếc chìa khoá để khai thông mạch nguồn của bài pháp...!!!

Các bạn !!!

Đọc Kinh Tất Cả Các Lậu Hoặc...Ta thấy, Phật đã chỉ ra có đến bảy (7) cách để đoạn trừ gồm: 1) Do tri kiến được đoạn trừ; 2) Do phòng hộ được đoạn trừ; 3) Do thọ dụng được đoạn trừ; 4) Do kham nhẫn được đoạn trừ; 5) Do tránh né được đoạn trừ; 6) Do trừ diệt được đoạn trừ; 7) Do tu tập được đoạn trừ...!!!

Trong bảy phương pháp đoạn trừ ấy, nếu để ý kĩ, ta sẽ thấy được chia thành hai nhóm, đó là:

Nhóm thứ nhất, nhờ "như lý tác ý" mà "các lậu hoặc chưa sanh không sanh khởi và các lậu hoặc đã sanh được trừ diệt"...!!! Từ đó vị ấy như lí tác ý: “Ðây là khổ”, như lý tác ý: “Ðây là khổ tập”, như lý tác ý: “Ðây là khổ diệt”, như lý tác ý: “Ðây là con đường đưa đến khổ diệt”. Nhờ vị ấy tác ý như vậy, ba kiết sử được trừ diệt: Thân kiến, nghi, giới cấm thủ. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc phải do tri kiến được đoạn trừ..." !!!

Nhóm thứ hai, nhờ "như lý giác sát" mà "các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa..."...Nhờ thế, "Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc do thực hành (sáu pháp còn lại) mà được đoạn trừ...!!!

Bây giờ, chúng ta thử khảo sát sự khác biệt và giống nhau của hai nhóm nói trên...!!!

Điểm giống nhau: Cả hai nhóm, đều có một điểm chung đó là tất cả mọi cách thức đoạn trừ lậu hoặc trong giáo pháp đều phát khởi từ "như lí"...!!! Như vậy có thể hiểu, "như lí" hay "như pháp" chính là giềng mối, là xuất phát điểm quan trọng giúp người tu hành thành công trong quá trình chuyển hoá tâm thức đúng với tinh thần đạo pháp...!!! Ngược lại, những cách thức nào, không xuất phát từ "như lí", hoặc những cách thức nào xuất phát từ "phi lí"...nếu có thành công đều chẳng phải "một thiện pháp", thậm chí nó trở thành "một ác pháp"...!!!

Điểm khác nhau: Đồng thời cả hai nhóm đều xuất phát từ "như lí"...tức như giáo pháp mà đoạn trừ...Nhưng, nhóm thứ nhất, lấy "như lí" để "tác ý"...Từ tác ý này, vị ấy có thể tiếp tục tác ý các pháp thắng diệu hơn như: "Ðây là khổ tập; Ðây là khổ diệt; Ðây là con đường đưa đến khổ diệt !!!" Và cũng: "Nhờ vị ấy tác ý như vậy, ba kiết sử được trừ diệt: Thân kiến, nghi, giới cấm thủ. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các lậu hoặc do tri kiến được đoạn trừ..." !!!

Sự thắng diệu của "như lí tác ý" chính là, pháp đoạn trừ này có thể giúp hành giả xâm nhập cảnh giới giác ngộ, mà cụ thể là thánh quả Tu đà hoàn (căn cứ vào đoạn ba kết)...!!! Trong khi đó, nếu hành giả cũng lấy xuất phát điểm từ "như lí" nhưng, chỉ "như lí giác sát" thì, kết quả sau cùng của sự giác sát đó chỉ dừng lại ở: "Nhờ như lý giác sát mà các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa..." !!! Sự "không còn nữa" ở đây chỉ có thể được coi là, thứ biện pháp tạm thời trong quá trình đoạn trừ, nó không mang tính cốt lõi giúp đoạn trừ tận gốc lậu hoặc và tuệ tri để tiến vào thánh quả...!!!

Bây giờ, chúng ta khảo sát sự khác nhau giữa "tác ý" và "giác sát"...!!!

Như lí tác ý (yoniso manasikāra) là gì ???

"Như lý tác ý là chú ý đúng đắn, hợp lý, một thuật ngữ Phật học chỉ cách nhìn nhận sự vật, hiện tượng một cách sáng suốt, không bị chi phối bởi tham, sân, si. Nó là một phương pháp rèn luyện tâm trí để đưa ra những suy nghĩ và hành động thiện lành, hướng đến sự giải thoát...." !!! (Theo AI) !!!

Còn theo Từ điển pháp số Pāḷi-Anh-Việt thì, “Như lý tác ý; khéo tác ý, tác ý chân chính, chú ý có hệ thống, tư duy có phân tích; phản ánh có biện luận; suy nghĩ trong điều kiện cụ thể, suy nghĩ theo luật nhân quả.” !!! (Từ điển pháp số Pāḷi-Anh-Việt) !!!

Như lí giác sát (yoniso patisankhàna) là gì ???

"Như lý giác sát là một kỹ thuật quan trọng trong Phật giáo, là sự nhận biết tỉnh táo và sáng suốt của tâm thức. Nó là một phần của "giác sát" (mindfulness), là phương pháp thực hành chú ý đến hiện tại một cách có chủ đích, không phán xét, và giúp người thực hành phân biệt cái tốt, cái xấu để tránh khổ đau và đạt đến giác ngộ..." !!! (Theo AI) !!!

Còn theo Phật giáo A Lưới thì, "Như lý giác sát là một thuật ngữ Phật học hàm ý sự chú tâm nhận biết về thực tại tâm thức, ý thức rõ về ý nghĩa chính đáng của mỗi việc làm hay sự việc mà mình đang thực hiện nhằm bảo đảm sự việc ấy được chân chánh, hiền thiện, phục vụ cho mục đích tu học đạo lý giác ngộ hướng đến hoàn thiện con người, hoàn thiện nhân tính..." !!! (Theo Phatgiaoaluoi.com) !!!

Sau khi thẩm xét hai khái niệm "tác ý" và "giác sát", ta dễ nhận ra sự khác biệt của chúng, đó là: Một bên dùng tuệ giác, như pháp quán chiếu bản chất của lậu hoặc, nhằm giúp thấu tỏ mà đoạn trừ...Một bên nhắm thẳng đến sự việc bằng chính giáo pháp, để nhận biết (lậu hoặc ấy) nhằm đưa đến tỉnh giác mà đoạn trừ...!!!

Như vậy, ta có thể kết luận: "Như lí tác ý" trong quán sát, tư duy, thực hành giáo pháp...luôn mang trong nó tính ưu việt, bởi chính hàm lượng trí tuệ chứa trong việc làm ấy...Đây được coi là nguồn cơn giúp hành giả dễ dàng giác ngộ sau này...!!! Trong khi đó, "như lí giác sát", chỉ thuần tuý nương tựa vào giáo pháp để dập tắt lậu hoặc, trong ấy tính đối trị, nhất thời, không phát khởi từ tuệ giác...Sẽ là cản ngại trên bước đường tiến về giác ngộ (thánh quả)...!!!

Theo mình, sau khi có những cảm nhận, đánh giá các điểm nhấn mang tính cốt lõi của bài kinh...Ta dễ dàng trả lời các câu hỏi có liên quan một cách thoả đáng...!!!

Sau đây là nội dung các câu trả lời:

- Hỏi:

1. "Mối Tương Quan giữa "Thấy như Thật" và "Chế Ngự"

Kinh dạy rằng lậu hoặc được đoạn trừ do Thấy như thật (như lý tác ý), do Chế ngự (chế phòng), và năm pháp khác.

Thầy có thể giảng rõ hơn mối tương quan giữa hai pháp "Thấy như thật" và "Chế ngự" hay không? Phải chăng "Chế ngự" ở đây không phải là sự đè nén các căn theo kiểu Bà-la-môn Pasariya, mà là một sự chủ động, sáng suốt và uyển chuyển, được dẫn dắt bởi cái "Thấy như thật"? Làm thế nào để một hành giả có thể khéo léo vận dụng cả hai mặt "thấy" và "chế ngự" này trong đời sống hằng ngày?"

- Trả lời:

a) Theo những gì đã phân tích ở trên, ta thấy: "Thấy như thật" hay "như lí tác ý" hoặc "dùng tuệ giác" trong quá trình chuyển hoá tâm thức...Luôn là phương cách tu tập thù thắng hơn biện pháp sử dụng giáo pháp để chế ngự tâm thức như giác sát...!!!

b) "Như lí giác sát", hay dùng giáo pháp để "chế ngự" tâm thức trong tinh thần Phật đạo...Hoàn toàn không giống cách "dùng ý chí dập tắt tâm ý" của Bà-la-môn Pasariya...!!! Bởi, như lí giác sát được giáo pháp (như lí) dẫn khởi, do đó mặc dù hành động này cũng là "một hữu vi pháp" nhưng cách ứng dụng của nó "không thô thiển" trong mù tối như cách làm của người thiếu trí mà điển hình là cách dạy của Bà-la-môn Pasariya...!!!

c) Nếu không hoặc chưa thể dùng trí tuệ để "như lí tác ý" thì, có thể dùng sáu pháp còn lại để chế ngự tâm thức...!!! Đây là hai phương thức giải quyết vấn đề khác biệt tiêu biểu của một Độn A la hán và một A la hán đa văn...!!!

- Hỏi:

2. "Pháp "Tránh Né" trong Bối Cảnh Hiện Đại

Kinh liệt kê những đối tượng và hoàn cảnh mà vị Tỳ-kheo cần phải "tránh né" một cách khôn ngoan, như voi dữ, chó dữ, những hố xí...

Trong bối cảnh hiện đại, pháp "Tránh né" nên được hiểu và áp dụng như thế nào cho khế lý? Có phải đôi khi sự "tránh né" các trường hợp duyên xấu cũng chính là một biểu hiện của trí tuệ và sự chánh niệm tỉnh giác, thay vì là một sự sợ hãi hay chạy trốn?"

- Trả lời:

Người tu hành, việc sử dụng biện pháp né tránh trong một số hoàn cảnh nhất định nào đó, có thể được coi là cách giải quyết vấn đề bằng chính trí tuệ...Vì thế, việc làm ấy không hoàn toàn mang trong nó chủ kiến của sợ hãi hay chạy trốn...!!!

- Hỏi:

3. "Phân Biệt giữa "Trừ Diệt" và "Xả"

Kinh dạy phải "Trừ Diệt"các tư tưởng bất thiện đã khởi lên.

Vậy, sự khác biệt căn bản giữa "Trừ diệt" các lậu hoặc này với sự "Xả" mà Thầy đã giảng trong phần Vô Thượng Căn Tu Tập là gì? Có phải "Trừ diệt" là nỗ lực tinh tấn đoạn trừ các phiền não thô, còn "Xả" là trạng thái tâm vượt lên trên mọi tầng lớp cảm thọ một cách tự nhiên, sau khi đã thấu triệt chúng?"

- Trả lời:

a) Trừ diệt trong đạo pháp, gần giống với "như lí giác sát"...!!! Xả của đạo pháp, là kết quả của tuệ tri hay như lí tác ý...!!! Xả pháp chính là hình ảnh Vô Thượng Căn Tu Tập của bậc thánh...!!!

b) Sử dụng biện pháp trừ diệt để đoạn trừ là "hạ sách" trong đạo pháp"...!!! Xả để đoạn trừ, mới là hành động thắng diệu của bậc hiền trí...Cho dù đó là lậu hoặc, phiền não, kiết sử...vv...thô hay tế...!!!

- Hỏi:

4. "Sự Cân Bằng giữa Giới và Tuệ

Toàn bộ bảy pháp đoạn trừ lậu hoặc dường như là một tiến trình tu tập rất năng động và linh hoạt, bao gồm cả Giới (như chế ngự, tránh né) và Tuệ (như thấy như thật, tu tập).

Xin Thầy chỉ dạy, làm thế nào để một hành giả có thể giữ được sự cân bằng giữa hai yếu tố này, để không rơi vào cực đoan khổ hạnh ép xác, cũng không rơi vào sự buông lung trong danh nghĩa của "xả"?"

- Trả lời:

a) Chỉ khi nào ứng dụng thành thục ba học pháp vô lậu mới có thể giúp hành giả cân bằng giữa giới, định và tuệ...Vì rằng, chỉ cần thành tựu một học pháp vô lậu, lập tức các học pháp vô lậu còn lại tự thành tựu do đặc tính "vô lậu bản nhiên" của tâm thức...!!! Còn lại, tất cả các học pháp hữu vi, hữu lậu, thế gian...vv... đều không có đặc tính "ba trong một" này...!!!

b) Đạo pháp chân chánh được xây dựng từ nền móng trí tuệ và trung đạo...Vì thế, đạo pháp chân chánh không hề có các cảnh giới hay hành trạng phát xuất từ sự mù tối bởi cực đoan, khổ hạnh, ép xác, buông lung...vv...!!!

- Hỏi:

5. "Dấu Hiệu của Kết Quả Thực Tập

Khi một hành giả thực hành bảy pháp đoạn trừ lậu hoặc một cách tinh cần, làm sao để vị ấy tự mình nhận biết được các lậu hoặc đang thực sự được đoạn giảm, ngoài việc cảm nhận sự an tịnh nội tại? Có những dấu hiệu cụ thể, khách quan nào trong cách ứng xử với sáu trần, để hành giả có thể y cứ mà tự tin rằng mình đang đi đúng hướng trên con đường Thánh giới luật này?"

- Trả lời:

a) Khi nào khổ, phiền não, kiết sử, mê mờ...vv...giảm dần đến tịch diệt hoàn toàn, tâm thức an tịnh...Biết rằng, các biện pháp dứt trừ lậu hoặc mà ta áp dụng là đúng hướng...Và, ngược lại...!!!

b) Trong "Thánh giới luật": Sáu trần đồng một trần...Một trần tức không trần...!!!

Sư Thầy Tâm Giác và bạn đọc thân mến !!!

Những cảm nhận và trả lời vừa rồi, chỉ dựa vào "tri kiến chủ quan" của Lý Tứ...Tri kiến này, không đại diện và cũng không phải tất cả...!!! Hi vọng, những gì đã viết, có thể giúp Sư Thầy và bạn đọc có thêm một tư liệu tham khảo trong quá trình học tập...!!! Chúc mọi người an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

08/11/2025

LÝ TỨ

TẢN MẠN NGÀY CHỦ NHẬT

CHỦ ĐỀ: ĐOẠT TÂM CHẾ MẠNG !!!

Các bạn !!!

Bài Đoạt Tâm Chế Mạng, mình viết vào những năm 2014 !!! Thời gian trôi qua, từ đó đến nay không có dịp đọc lại... Hôm nay, bài này được SH Thái Đăng đăng lại trên Lý Gia mình mới có dịp xem qua !!!

Đã sáu năm, nhưng theo mình, đến hôm nay bài viết vẫn còn giá trị, nhất là ở thời điểm HĐ chúng ta đang lập một bản kế hoạch giúp người !!!

Hy vọng, sau khi đọc xong bài này, HĐ Lý Gia tìm thấy điều gì đó trong cách trình bày giáo pháp với người khi có nhân duyên lành !!!

Cảm ơn hai vị Huề Thượng (trong tương lai) đã đến thăm Lý Tứ vào buổi sáng chủ nhật đẹp trời hôm nay !!!

11/10/2020

LÝ TỨ

ĐOẠT TÂM CHẾ MẠNG

Tác giả - Lý Tứ (Trích Anh Lạc Luận 1)

Các bạn !!!

Mấy hôm nay, nhân dịp đi theo một vài HĐ để nghe nói chuyện và quan sát, tìm hiểu cách trình bày một vấn đề nào đó trong Phật Đạo đối với người khác của các bạn, mình nhận thấy có gì đó không ổn. Trước đây, mình cũng có đem điều này trao đổi, và HĐ có nắm bắt, nhưng đến khi ứng dụng, lại có vấn đề.

Các bạn !!!

Câu nói của Thế Tôn: "Ngón tay không phải mặt trăng, muốn thấy được mặt trăng, phải rời ngón tay". Câu này không khó hiểu, nhưng chẳng dễ ứng dụng.

Xưa nay, theo thói quen, khi gặp một bằng hữu mới, chúng ta thường hay mở đầu bằng "một chuỗi kiến thức". Khi nghe những kiến thức mới lạ và có lý này, hầu như người nghe không có gì bàn cãi , thậm chí khen ngợi, vì trong lời lẽ của chúng ta có ý nghĩa, và nhiều mùi vị Đạo Pháp.

Tuy nhiên sau khi nghe xong, người nghe có ghi nhận và tăng trưởng một ít hiểu biết. Nhưng rốt cuộc, buổi nói chuyện chỉ đưa đến ý nghĩa nhằm bổ sung kiến thức cho nhau, người nghe sẽ có một kết luận ngầm: Anh đọc nhiều, biết nhiều... Tôi đọc ít biết ít... Thế thôi !!!

Vì kết luận như vậy, nên buổi nói chuyện không gây được dấu ấn nào, hoặc có cũng không đáng kể. Cuối cùng, ai về nhà nấy, "gà ai nấy bắt", hiệu quả không cao, buổi nói chuyện không đủ sức thuyết phục, cũng như không mở cho người lối thoát.

Mình có thể tạm đưa ra một ví dụ để mọi người suy gẫm: "Giống như có người muốn đi bắt một con thú dữ và họ trình bày cách thức làm thế nào để bắt con thú, nghe xong ta bèn bổ khuyết cho người nhiều cách thức tốt hơn để bắt con thú, hoặc bổ sung các phương tiện thù thắng, dùng để bắt thú. Người kia với số vốn được trang bị mới này, lại tiếp tục đi bắt thú như những lần trước. Và cuối cùng, họ lại thất vọng, vì rằng: Đi mà chẳng biết đi đâu ??? Và, làm gì đối với mớ phương tiện này !!!

Tại sao sự tình lại như vậy ???

Các bạn, chỉ vì cả hai đều chú ý đến phương tiện, mà không rõ cứu cánh.

Bây giờ chúng ta thử đặt vấn để: Tại sao khi nghe người kia nói đến chuyện đi bắt thú, chúng ta không hỏi ngược lại họ: "con thú đó ở đâu, hình dáng màu sắc như thế nào, thời gian xuất hiện, tập tính của con thú ???"

Có nêu những vấn đề này, người đi săn thú mới có dịp tìm hiểu đối tượng cần bắt. Về nguyên tắc, có hiểu biết cụ thể đối tượng, hiểu biết càng nhiều, càng chính xác, nhất định bất kỳ ai, cũng có phương cách để bắt con thú. Khi nào, người đó hết cách, chúng ta mới trao cho họ phương tiện cũng không muộn.

Đằng này, cả ta và người chỉ bàn luận chuyện săn thú, mà không hề biết con thú cần bắt là con nào ??? Thì phỏng, bao nhiêu phương tiện đưa ra có hữu ích gì ???

Hôm viết bài cuối năm, mình có nêu lên một phương thức, đó là "Đoạt tâm, chế mạng", mình gọi đó là "Như Lai Tự Môn Đoạt Tâm Chế Mạng Thần Công".

Phương thức này, có nhiều ý nghĩa giúp ta ứng dụng. Nhưng ý nghĩa cơ bản vẫn là: Trước nhất phải "khai tâm" cho người, sau đó mới "chế mạng". Tức là: Trước chỉ tâm, sau đó mới dùng phương tiện để điều phục. Điều này, giống như chỉ con thú trước, sau đó mới trao phương tiện đánh bắt.

Muốn sử dụng môn công phu này, đòi hỏi phải thông thạo ba điều. Đó là: Nhận biết sự khác biệt của kiến thức, tri kiến và trí tuệ. Sau khi nhận biết sự khác biệt của ba món trên, bước kế tiếp là: Biến kiến thức thành tri kiến, sau khi có được tri kiến, mới biến tri kiến này thành trí tuệ, có trí tuệ rồi, mới thí cho người. Đây là quá trình chuyển từ: Sữa, lạc, tô, đề hồ.

Đây là ba bước của: Học pháp, hành pháp và giác pháp, sự chuyển biến cần có để thành tựu: Thiền định, Đà La Ni và Tam Muội, cuối cùng mới thí vô uý. Có nghĩa, nó là sức chuyển biến do huân tu từ học pháp đến ý sanh thân và sau cùng là trí tuệ.

Giống như một người muốn tìm đến mặt trăng, đầu tiên người này phải nhìn thấy ánh trăng trong đêm tối, sau đó ngước mặt lên trời để thấy mặt trăng, cuối cùng đổ bộ lên mặt trăng. Đó là ba bước để thành tựu câu thế gian, câu xuất thế và câu phi xuất nhập.

Nếu chúng ta không tự thành thục ba điều này, chỉ ôm một mớ kiến thức trao cho người. Chẳng khác gì, sắm cho người đủ thuyền bè, xe cộ, các loại phương tiện thù thắng, các thứ tốt nhất dành cho một cuộc hành trình dài hơi. Nhưng ta không cho người biết rằng: Dùng các phương tiện này vào việc gì, đi đến những nơi đâu, giai đoạn nào dùng loại phương tiện gì cho thích hợp !!!

Nếu không giải quyết thoả đáng các vấn đề nêu trên, chính các phương tiện này trở thành mối bận lòng, thậm chí không khéo trình bày, hoặc trình bày phi thời, trở thành đầu mối của tranh luận.

Vài dòng buổi sáng đầu năm 2014. Hy vọng, có thể giúp HĐ thành tựu điều gì đó, để sau này chúng ta sẽ có những buổi trao đổi với người lý thú và hiệu quả.

03-01-2014

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thắc mắc của bạn đọc Tâm Diệu Tịnh ở Phú Thọ...!!! Nội dung như sau:

"Kính gửi bác Lý Tứ!

Con cảm ơn câu trả lời của bác cho con trong kỳ hỏi trước. Câu trả lời của bác ngắn gọn, súc tích và giúp con phải tư duy để hiểu. Sau khi tư duy những điều bác trả lời - con đã hiểu rõ và thấy rất thấm thía. Ngày hôm nay, con xin gửi tới bác một vài câu hỏi nữa và nhờ bác giải đáp ạ.

Câu 1: Câu “Vạn sự tùy duyên” phải hiểu thế nào cho đúng tinh thần Phật Pháp ạ? Làm sao để thực hành phép “buông xả” trong Đạo Phật mà không rơi vào tâm thái dửng dưng, vô trách nhiệm với gia đình và xã hội?

Câu 2: Có phải tất cả các giọt nước mắt của chúng sanh đều là “tâm mê” không ạ? Kể cả những giọt nước mắt xúc động khi con chiêm bái Xá Lợi Phật hay khi con đi tham quan Thánh Tích Tứ Động Tâm?

Câu 3: Vì sao Đức Phật không cho chúng sanh nhìn thấy tận mắt cảnh địa ngục mà Đức Phật chỉ mô tả? Nếu cho chúng sanh nhìn tận mắt cảnh địa ngục, họ có ý thức hơn về tầm quan trọng của việc tu tập để giải thoát sinh tử luân hồi hơn không ạ?

Câu 4: Sự tiên tri về việc Đức Phật ra đời của tiên A Tư Đà, giấc mộng thấy voi trắng của Hoàng Hậu Ma Gia có được xem như điều tiên tri bói toán của ngoại đạo không ạ? Điều trên hiểu như thế nào cho đúng tinh thần của Đạo Phật ạ?

Câu 5: Trong Kinh thường nói đến từ “quán tưởng” một vị Phật, một vị Bồ tát. Nhờ bác giải thích ý nghĩa từ “quán tưởng” theo tinh thần Đạo Phật Đại Thừa ạ?

Rất mong nhận được câu trả lời từ bác ạ! Kính chúc bác nhiều sức khỏe!

09/11/2025 - 23:04:27 - Tâm Diệu Tịnh - Phú Thọ"

Tâm Diệu Tịnh và bạn đọc thân mến !!!

Mình xin được trả lời các câu hỏi như sau:

- Hỏi:

Câu 1: "Câu “Vạn sự tùy duyên” phải hiểu thế nào cho đúng tinh thần Phật Pháp ạ? Làm sao để thực hành phép “buông xả” trong Đạo Phật mà không rơi vào tâm thái dửng dưng, vô trách nhiệm với gia đình và xã hội?"

- Trả lời:

a) "Vạn sự tuỳ duyên" là triết lí sống ở đời...Triết lí này có vẻ gần gũi với tự nhiên và nhân quả, cho nên được nhiều người có đạo chọn làm phương châm sống cũng như khuyên bảo nhau làm theo...Có lẽ như vậy mà, nhiều người nhầm tưởng đây là quan điểm chính thống của Phật giáo...!!!

Phật đạo chưa bao giờ chủ trương vạn sự tuỳ duyên mà, chỉ yêu cầu người học đạo thường "chánh niệm - tỉnh giác"...Có nghĩa rằng, phải học tập chánh pháp để không mê muội (tỉnh giác) trước vạn sự...Và, luôn nhớ nghĩ mục tiêu của đạo pháp (chánh niệm) để trước muôn duyên, không bị lệch hướng...!!!

Vì thế, câu hỏi của Tâm Diệu Tịnh: "Phải hiểu câu vạn sự tuỳ duyên thế nào cho đúng tinh thần Phật pháp"...Theo mình, cần coi lại...!!!

b) Về câu hỏi "buông xả" cũng giống câu hỏi trên...!!! Phật đạo chưa bao giờ chủ trương buông xả mà, chỉ dạy người học tập đạo pháp, trong tất cả mọi hành hoạt cần phải "như lí tác ý"...Nhờ như lí tác ý, hành giả "tuệ tri như thật" pháp ấy...Sau khi tuệ tri như thật, tức thấu tỏ bản chất sự việc, vị ấy không phê phán, không sinh quan niệm, không thọ nhận hoặc nắm giữ sự việc hay pháp ấy trong lòng gọi là xả...Nhờ thành tựu "xả pháp" tâm thức hành giả sáng suốt, có được an tịnh...!!!

Tâm Diệu Tịnh và bạn đọc có thể tham khảo đề tài Buông Xả từ Website LyTu.Vn theo đường dẫn sau: Hai Anh "Quảng Nôm" Luận Về Buông Xả

Sau khi đọc câu hỏi của Tâm Diệu Tịnh...Mình có cảm giác bạn ấy đang nhầm lẫn giữa các quan điểm thế gian và chủ trương của Phật đạo...Sự nhầm lẫn này nếu không giải quyết tận gốc, rất khó chuyển hoá tâm thức theo đúng tinh thần giáo pháp...!!!

- Hỏi:

Câu 2: "Có phải tất cả các giọt nước mắt của chúng sanh đều là “tâm mê” không ạ? Kể cả những giọt nước mắt xúc động khi con chiêm bái Xá Lợi Phật hay khi con đi tham quan Thánh Tích Tứ Động Tâm?"

- Trả lời:

Khi tâm thức mê muội thì, khóc hay cười đều mê...Giống như người ở trong bóng tối thì, cho dù người ấy làm việc gì cũng là việc làm trong bóng tối...Và ngược lại...!!!

Đạo pháp không quá chú trọng đến việc khóc hay cười của một ai đó... Mà, chỉ giúp người đủ duyên thoát khỏi mê muội bằng con đường học tập giáo pháp...!!! Giáo pháp như ngọn đuốc, mê muội như bóng tối...Bóng tối vô minh trong tâm thức sẽ không còn khi được ngọn đuốc chánh pháp soi rọi vào...!!! Một khi tâm thức không còn vô minh tăm tối thì, khóc hay cười đều là cười hay khóc của bậc minh giác...!!! Cho nên Phật dạy: "Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi"...Chứ không dạy, "xem người khóc cười thế nào"...!!!

- Hỏi:

Câu 3: "Vì sao Đức Phật không cho chúng sanh nhìn thấy tận mắt cảnh địa ngục mà Đức Phật chỉ mô tả? Nếu cho chúng sanh nhìn tận mắt cảnh địa ngục, họ có ý thức hơn về tầm quan trọng của việc tu tập để giải thoát sinh tử luân hồi hơn không ạ?"

- Trả lời:

a) Địa ngục không phải của Phật...Nên, Phật không thể mở cửa cho mọi người vào xem xả láng...Do đó, để giúp mọi người biết địa ngục như thế nào, Phật chỉ có thể mô tả lại mà thôi...!!! Mai mốt chủ địa ngục cao hứng đăng kí "quyền sở hữu trí tuệ"...Lúc ấy, muốn mô tả lại, chắc Thế Tôn cũng phải xin...phép...chủ sở hữu cảnh giới đó, có như vậy, mới không lo chuyện vi phạm "quyền tác giả"...!!!

b) Nhìn thấy tận mắt địa ngục, mà không chịu học tập giáo pháp đến nơi đến chốn thì, cho dù tài thánh cũng không thể nào ra khỏi sinh tử luân hồi...!!! Chi bằng, chưa thấy (chỉ nghe nói) mà lo học tập để thành tựu đạo pháp, hành động này có vẻ chắc cú chiếc vé lên Niết Bàn, còn hơn là ngồi đó chờ ngày "địa ngục mở cửa" vào xem miễn phí rồi sau đó...ta...mới...tính...tiếp...!!!

- Hỏi:

Câu 4: "Sự tiên tri về việc Đức Phật ra đời của tiên A Tư Đà, giấc mộng thấy voi trắng của Hoàng Hậu Mara có được xem như điều tiên tri bói toán của ngoại đạo không ạ? Điều trên hiểu như thế nào cho đúng tinh thần của Đạo Phật ạ?"

- Trả lời:

a) A Tư Đà là thầy tướng số chuyên đi xem bói cho người...!!! Thấy voi trắng của Hoàng Hậu Ma Gia là giấc mộng...!!! Hai việc này xưa nay là những chuyện thường ngày của thế gian, đâu có gì ngoại đạo với không ngoại đạo...!!!

b) Phật đạo chỉ dạy chúng sanh giác ngộ, chứ không thấy dạy người nên hiểu các chuyện đã nêu như thế nào...!!!

- Hỏi:

Câu 5: "Trong Kinh thường nói đến từ “quán tưởng” một vị Phật, một vị Bồ tát. Nhờ bác giải thích ý nghĩa từ “quán tưởng” theo tinh thần Đạo Phật Đại Thừa ạ?"

- Trả lời:

a) Theo AI: "Quán tưởng là một phương pháp tu tập trong đạo Phật, bao gồm việc dùng tâm để quan sát, suy ngẫm và hình dung các đối tượng như hình ảnh Phật, các pháp môn, hoặc các ý niệm phức tạp nhằm mở rộng nhận thức, diệt trừ vọng niệm và phát triển tâm thức. Quán tưởng có thể là quán tưởng bằng trí tuệ, sự ghi nhớ, hoặc hình dung các đối tượng để đạt được trạng thái tâm lý quân bình và an tịnh.

Mục đích:

Mục đích của quán tưởng là để khai mở trí tuệ, phát triển nhận thức, từ đó vượt qua những suy nghĩ phiền não và đạt đến sự bình an.

Cách thức:

* Sử dụng trí tuệ để quan sát và suy ngẫm về một đối tượng cụ thể.

* Sử dụng trí tưởng tượng để hình dung các chi tiết, chẳng hạn như hình tượng của một vị Phật, để dễ dàng kết nối và hiểu sâu hơn.

* Áp dụng trong nhiều hình thức thiền định, như thiền quán về tâm, luân lý, hoặc các đề mục trí thức.

Lợi ích:

* Giúp loại bỏ những ý niệm sai lệch, tâm trạng tiêu cực và sự phân tâm.

* Mở rộng nhận thức để có thể thấu hiểu nhiều khía cạnh cùng một lúc.

* Đưa hành giả từ trạng thái hữu tướng dần tiến vào vô tướng, thể chứng được sự bình đẳng của vạn pháp...." (Theo AI) !!!

b) Theo mình, Đạo Phật Đại thừa hay Tiểu thừa...vv... Chắc là cách quán tưởng cũng giống nhau...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Tâm Diệu Tịnh và bạn đọc giải toả những thắc mắc trong lòng...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

10/11/2025

LÝ TỨ

Nhận thức quan trọng nhất của Phật đạo là “hết thảy chúng sanh đều có Phật tánh”, có nghĩa rằng, mọi người, mọi loài đều có khả năng thành Phật, nếu họ quyết tâm học tập… Vì rằng, chủng tử Phật tánh đã có sẵn trong mọi chúng sanh !!!

Các bạn !!!

Hôm qua, mình có cuộc trao đổi với một HĐ của chúng ta, cuộc trao đổi xoay quanh nhiều đề tài Phật pháp… Trong đó, có một số đề tài mà theo mình, có lẽ còn nhiều HĐ thắc mắc !!!

Để giúp mọi người cùng nắm vững, bổ sung kiến thức trong quá trình học tập cũng như làm công hạnh… Mình xin ghi lại nội dung một số thắc mắc và trả lời như sau !!!

Hỏi:

Thưa thầy !!! Vì sao đã nói tám món khổ nhân sinh, lại nói đến ba món khổ của tam giới và ba món khổ của tứ đế ???

Trả lời:

Trong quá trình học tập trí tuệ của một Bồ tát, để có thể “thống lý đại chúng”. Ngoài việc giúp nhân sinh hết khổ, Bồ tát còn phải nhận dạng các món khổ của ngoại đạo và người tu hành !!!

Vì rằng, trong thực tế cuộc sống, ngoài tám món khổ nhân sinh mà bất kì một người nào sinh ra trong cõi đời này đều cũng phải trải qua, đó là: Sinh, lão, bệnh, tử khổ, ái biệt li, cầu bất đắc, oán tắng hội, ngũ ấm xí thịnh khổ… Các món khổ này, có một số người đã tìm cách vượt qua, và họ đã vượt qua được như: Chuyên tâm tu tập thiền định, có đời sống u nhàn lấy việc tham cứu kinh điển làm niềm vui, người có phước lớn mạng lớn..v..v…những người như vậy, tuy không giác ngộ, nhưng tám món khổ nhân sinh không bức ngặt họ được !!!

Nhưng cũng chính việc bản thân họ đã tự vượt qua tám món khổ nêu trên, những người ấy có khi tự cho là đã đủ, không tinh tấn cầu học !!! Để giúp những người ấy nhận ra thành tựu của họ đối với Phật đạo là chưa đủ, Bồ tát phải chỉ cho họ các món khổ vi tế mà một người chưa giác ngộ, chưa đủ trí tuệ không thể nhìn thấy trong hiện tại, đó là: Ba món khổ thuộc ba tầng bậc của ba cõi là khổ khổ, hoại khổ và hành khổ !!! Khi họ quan sát trở lại thực tế từ thân tâm của mình, nhận ra các tầng khổ ấy còn tồn tại, họ sẽ hồi tâm và tinh tấn cầu học !!!

Lại có những người, tuy đã sơ ngộ, tám món khổ nhân sinh, ba món khổ ba cõi tuy không còn, đã vượt qua khổ tục đế nhưng chưa thấy bổn tâm, chưa chứng bất động… Phật đạo gọi những người ở cảnh giới như thế là “khổ thánh đế” !!!

Có những người tuy đã thành tựu đạo xuất thế, chứng diệt đế, đã thành tựu đạo quả giải thoát nhưng chưa có trí tuệ, phần tự độ đã xong nhưng chưa thấu suốt tất cả các cảnh giới của Phật đạo vì thế chưa thể tự tại giúp người…v..v…Phật đạo gọi những người ở cảnh giới này là “khổ chân đế” !!!

Tóm lại: Sanh, lão, bệnh, tử, ái biệt li, cầu bất đắc, oán tắng hội, ngũ ấm xí thịnh thuộc về lớp khổ nhân thừa !!! Ba món khổ khổ, hoại khổ, hành khổ thuộc về ba lớp khổ thiên thừa !!! Khổ thánh đế, khổ chân đế thuộc về hai lớp khổ của tam thừa !!! Bồ tát trong quá trình học trí tuệ, phải thân chứng để vượt qua và thấu suốt các lớp khổ nêu trên, sau này mới có thể nhận diện để giúp các hạng người chưa thật sự hoàn toàn hết khổ theo quan điểm Phật đạo, thành tựu tất cả các mục tiêu của Phật đạo đề ra…. Đây là một trong những yêu cầu mà Bồ tát phải học tập mới có thể thành tựu tam tự quy, trong đó có tự quy thứ ba là “thống lí đại chúng” !!! Vì thế, Phật dạy: “Không thấu suốt tứ đế, chính là khổ đế” !!!

Hỏi:

Trong quá trình tiếp xúc với người được giáo hoá, khi nhận ra một tri kiến không đúng đắn từ người được giáo hoá, con thường có thói quen “điều chỉnh hiểu biết của họ”… Sau những lần như thế, con tự thấy “cái ngã” của mình vẫn còn và con tự quở trách bản thân !!! Thưa thầy, con phải làm gì để vượt qua trở ngại này ???

Trả lời:

Có băm nát bạn ra, cũng không tìm thấy một chút ngã nào trong bạn !!! Vì rằng, Phật thuyết “ngũ ấm vô ngã” là chân lý… Chân lý này chỉ ra một thực tế, thân tâm hữu tình không hề có ngã, tức: Sắc, thọ, tưởng, hành, thức tự nó vô ngã !!!

Nhưng, ngoại đạo lầm nhận thân tâm này có ngã, từ lầm nhận đó, họ nhắm vào một trong năm ấm ấy tu luyện, những mong tìm thấy “cứu cánh vĩnh hằng” (tự ngã) nào đó từ nơi năm món này !!! Để chỉ cho họ nhận ra sai lầm từ quan điểm nêu trên, Phật mới tuyên thuyết ngũ ấm vô ngã…!!! Sau khi các ngoại đạo đủ duyên nghe tuyên thuyết “ngũ ấm vô ngã”, họ từ bỏ cách tu sai lầm cũ, xin quy y Phật và trở thành Thanh văn đệ tử !!! Đây là lí do vì sao tứ pháp ấn hay tam pháp ấn của nhị thừa lại là “vô thường, khổ, không, vô ngã”, hoặc “vô thường, khổ, vô ngã” !!!

Trong khi đó, với Bồ tát thì lại khác !!! Bồ tát giác ngộ “cái gì vô thường, trong nó không ngã”, thân tâm này cũng không ngoại lệ !!! Đây là lí do vì sao, các pháp giáo Bồ tát và tam pháp ấn của Bồ tát chỉ gồm ba món “không, vô tướng, vô tác”… Trong ba pháp ấn này, ta không thấy đề cập đến ngã hay vô ngã !!!

Đối với Bồ tát, khi tuyên thuyết giúp người, chỉ nên căn cứ vào những điều sau: Lời tuyên thuyết đó có đủ từ bi, có đúng chánh lý, có thật sự vì người, có phi thời, có hợp căn cơ hay không (gọi chung là tuyên thuyết như pháp) ??? Nếu lời tuyên thuyết thoả mãn các yêu cầu trên, khi tuyên thuyết như pháp, ta không ngại những tuyên thuyết đó có ngã hay vô ngã !!! Đây là lí do vì sao mình vẫn nói với các bạn: “Giả sử có ngã mà lợi người, mình sẵn sàng chấp nhận… Còn vô ngã mà chẳng có lợi ích gì cho người, mình xin “bye bye” thứ chủ trương vô ngã vô ích đó” !!! Trong kinh, các Bồ tát cũng thường ta thán với Phật: “Bạch Thế tôn !!! Xưa nay, chúng con thường bị vô ngã làm ngại” !!!

Sau khi trao đổi xong đề tài “ngã và vô ngã”, vị HĐ của chúng ta vui mừng, hoát nhiên nhận ra những điều khó nhận ra trong Phật đạo !!! Thế đấy các bạn, khi nào nói có ngã, khi nào nói vô ngã bao hàm cả một nghệ thuật của Trung đạo !!! Nói có ngã mà giúp người giác ngộ thì hãy nói có ngã !!! Tuyên thuyết vô ngã mà giúp người nhận ra chân lí thì hãy nói vô ngã !!! Bằng ngược lại, cứ chấp nhất, mở miệng là vô ngã hay có ngã mà chẳng giúp gì cho người thì thà rằng “cấm khẩu” lại có nhiều lợi ích hơn !!!

Hỏi:

Thưa thầy !!! Ý nghĩa của ba lần chuyển Pháp luân là gì ???

Trả lời:

Trong cuộc đời hoằng hoá của Đức Phật, hay để giúp đệ tử viên mãn quá trình tiến tu trong đạo… Phật có ba lần nâng nhận thức của đệ tử lên một tầng khác cao hơn, ta thường hay gọi là chuyển pháp luân !!!

Cứ một lần chuyển pháp luân, nội dung các pháp thuộc đề tài của lần chuyển đó được Phật giảng nói nhiều năm tháng… Đến khi nào số đông đệ tử thâm nhập và thực chứng nhận thức này, Phật lại triển khai chuyển pháp luân tầng bậc kế tiếp !!!

Theo những gì lịch sử ghi lại, trong cuộc đời hoằng hoá của Đức Phật có ba lần chuyển pháp luân như sau !!!

1) Lần thứ nhất tại thành Ba la nại (Varanasi): Phật tuyên thuyết ngũ ấm vô ngã, lập các phương tiện giúp người hết khổ, phiền não, kiết sử, lậu hoặc…chứng đạo quả vô lậu và thánh quả xuất thế gian !!!

2) Lần thứ hai tại núi Linh thứu thuộc thành Vương xá (Rajagriha): Lần này, sau khi các đệ tử đã chứng thánh !!! Phật chỉ ra thánh quả chưa phải là đạo quả sau cùng của Phật đạo, mà trí tuệ mới là cốt lõi của Đạo trí tuệ !!! Để giúp các thánh đệ tử nhận ra trí tuệ trong Phật đạo là như thế nào và khiến họ hồi tâm từ bỏ Niết bàn quyền tiểu của thánh quả, phát tâm Vô thượng Bồ đề, phát nguyện độ sanh…Phật đã “giới thiệu” sức rộng sâu không thể nghĩ bàn của Phật tri kiến !!! Ta quen gọi là “khai, thị, ngộ, nhập” Phật tri kiến !!! Đây là lí do vì sao trong hội Pháp Hoa, các đệ tử chưa chứng thánh phải bỏ pháp hội ra đi khi nghe Phật tuyên thuyết Diệu Pháp Liên Hoa (vì ở lại cũng không thể lãnh hội nổi) !!!

3) Lần thứ ba tại thành Câu thi na (Kushinagar): Sau khi ba thừa (Thanh văn, Duyên Giác, Bồ tát) đồng vào Nhất thừa để học Phật tri kiến… Trước thời gian nhập Niết bàn, Phật tuyên thuyết cảnh giới của Đại niết bàn và tuyên thuyết “hết thảy chúng sanh đều có Phật tánh” !!!

Hai tuyên thuyết quan trọng nêu trên, nhằm chỉ rõ cảnh giới Đại niết bàn là cảnh giới tự chứng của chư Phật…Cảnh giới này thường hằng, siêu quá hai khái niệm tu và không tu, vượt khỏi mọi nghĩ bàn của chúng sanh và tam thừa (bất cộng nhân, thiên, Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát) !!! Chỉ có cảnh giới Đại niết bàn mới viên mãn Phật tánh, Phật tánh bao gồm đầy đủ tám tánh chất siêu việt là: Thường, ngã, lạc, tịnh, từ, bi, hỉ, xả !!! Phật tánh hay tám tính chất siêu việt này, tất cả chúng sanh đều có (nhất thiết chúng sanh giai hữu Phật tánh) !!!

Có thể nói, ba lần chuyển pháp luân hay ba lần tuyên thuyết về ba tầng nhận thức trong Phật đạo từ thấp lên cao, chính là ba cấp học quan trọng mà một người tu hành muốn thành tựu địa vị sau cùng của Phật đạo nhất định phải trải qua !!! Và nhận thức quan trọng nhất của Phật đạo là “hết thảy chúng sanh đều có Phật tánh”, có nghĩa rằng, mọi người, mọi loài đều có khả năng thành Phật, nếu họ quyết tâm học tập… Vì rằng, chủng tử Phật tánh đã có sẵn trong mọi chúng sanh !!!

Chúc mọi người sớm thành tựu viên mãn Phật tánh !!!

13/11/2020

LÝ TỨ