Sau khi “thấu tỏ kinh tạng” như thấy trái a ma lặc trong lòng bàn tay, Lý Lão sư đã đúc rút ra những câu “thần chú” vô cùng hiệu nghiệm, giúp cho nhiều huynh đệ hết khổ, sơ ngộ, giác ngộ mau chóng. Một trong những câu đó là “lặng lẽ quan sát, không kết luận”. Để giúp huynh đệ mới hiểu rõ hơn câu thần chú này, xin kể lại một câu chuyện.

PHA BẼ BÀNG CỦA THI SĨ TÔ ĐÔNG PHA

Tô Đông Pha, tên thật là Tô Thức (sinh năm 1037 – mất 1101) là một danh sĩ – thi sĩ nổi tiếng thời nhà Tống (Trung Quốc). Ông được xếp vào hạng Bát Đại Gia (1 trong 8 đại thi hào lớn nhất của Trung Quốc trong suốt 7 thế kỷ (thế kỷ thứ VII đến XIII). Cổ văn của ôn thuộc dạng thiên hạ vô địch, cứ hạ bút thành thơ, thành văn. Chính vì vậy gia tài thơ của ông có đến 1.700 bài. Vì có tài, nên cái tôi (bản ngã) của ông cũng rất lớn.

Tô Đông Pha hay đàm luận thế sự với Vương An Thạch – quan tể tướng đương thời – một người vừa giỏi chính trị vừa giỏi văn thơ.

Một hôm, Tô Đông Pha được mời đến phủ Tể tướng đàm đạo chính sự, ông nhìn thấy một bài thơ rất hay của Vương An Thạch viết trên tường. Đọc kỹ ông thấy 2 câu thơ có vấn đề:

Minh nguyệt sơn đầu khiếu

Hoàng Khuyển ngọa hoa tâm

Dịch nghĩa là:

Ánh trăng sáng hót ở đầu núi

Con chó vàng nằm giữa bông hoa

Tô Đông Pha nghĩ: “Tại sao ánh trăng sáng (minh nguyệt) mà lại hót được trên đỉnh núi (sơn đầu khiếu) được? Con chó vàng (hoàng khuyển) sao có thể nằm giữa lòng bông hoa (ngọa hoa tâm) được?”

Với tài thơ trác tuyệt của mình, ông bèn sửa hai từ cuối của hai câu thơ thành:

Minh nguyệt sơn đầu CHIẾU

Hoàng Khuyển ngọa hoa ÂM

Dịch nghĩa là:

Ánh trăng sáng CHIẾU ở đầu núi

Con chó vàng nằm DƯỚI bông hoa

Rất tự đắc về văn tài, ông phấn khởi nói với tể tướng Vương An Thạch về phương án sửa thơ của mình. Vương An Thạch điềm tĩnh không nói gì, chỉ chăm chú luận bàn chính sự.

Nửa tháng sau, Tô Đông Pha nhận được lệnh từ Vương An Thạch cử đi trấn thủ ở miền núi. Tại đây, vào những đêm trăng sáng, ông đều nghe thấy một giọng chim hót rất hay ở đầu núi. Hỏi dân bản địa, ông biết rằng loài chim đó tên là Minh Nguyệt. Một hôm khác, Tô Đông Pha đi vãn cảnh, lại thấy ngạc nhiên là vùng này có những bông hoa rất to, trong mỗi bông hoa có một con sâu nằm giữa. Dân địa phương nói tên loài sâu đó là Hoàng khuyển, chuyên nằm ở nhụy hoa để hút mật.

Đến đây, Tô Đông Pha giật mình khi nhớ đến hai câu thơ của Vương An Thạch:

Minh nguyệt sơn đầu khiếu

Hoàng khuyển ngọa hoa tâm

Thì ra, “Minh Nguyệt” trong câu thơ không phải là “ánh trăng sáng” mà là tên một loài chim.

Thì ra, Hoàng khuyển không phải “con chó vàng” mà là tên một loài sâu. Và như vậy hai câu thơ của Vương An Thạch rất hợp lý:

Chim Minh Nguyệt hót ở đầu núi

Sâu Hoàng Khuyển nằm giữa đóa hoa.

Tô Đông Pha biết rằng quan tể tướng điều mình đi trấn thủ miền núi, chính là để giúp ông hiểu rằng: Việc vội vàng kết luận sẽ dễ dẫn đến sai lầm. Tô Đông Pha vội dâng thư tạ tội với tể tướng Vương An Thạch.

Nếu Tô Đông Pha đời nhà Tống biết câu thần chú “Lặng lẽ quan sát không kết luận”, chắc chắn ông không hồ đồ và bẽ bàng đến như vậy.

NGƯỜI ĐẸP LÀ MỸ NHÂN HAY LÀ VŨ KHÍ HỦY DIỆT?

Đức Phật dạy “Phàm sở hữu tướng, giai thị hư vọng”, tức là cái gì có hình tướng, đều là hư dối, không chân thiệt.

Những cái ta nhìn vậy, nhưng chưa chắc đã phải vậy. Ví như khi ta nhìn thấy một người trước đây lừa ta, ta kết luận ngay đây là người xấu. Nhưng chắc gì người đó đã là người xấu, vì họ xấu với ta, nhưng tốt với vợ/ chồng/ con cái/ bố mẹ/ anh em họ thì sao? Trước đây họ lừa ta, nhưng bây giờ họ đã ngộ ra, đã cải tà quy chính thì sao?

Trước đây người đó lừa ta 100 triệu, nhưng bây giờ họ hối hận, đền ta 1 tỉ đồng, thì ta sẽ coi họ như người tốt? Đến tháng sau, chính người vừa đền ta 1 tỉ đồng này bị vỡ nợ, người đó lại tìm cách lừa ta 1,5 tỉ đồng, thì họ có còn là người tốt nữa không?

Hay một ví dụ khác, Lý Lão sư đã nêu: Con người nhìn cái bàn là cái bàn, con mọt nhìn cái bàn là cái bánh thơm ngon. Vậy thì con người có lý hay con mọt có lý?

Con người nhìn bãi phân chỉ thấy buồn ói, nhưng với con bọ hung, con ruồi nhặng, bãi thải đó lại trở thành đại tiệc. Vậy ai sai, ai đúng?

Nhìn một người con gái nhan sắc tuyệt trần, nếu ta kết luận đây là một mỹ nhân thì hãy xem lại. Mỹ nhân đó chưa chắc đã đơn thuần là một người đẹp. Có khi họ chính là vũ khí hủy diệt cả một vương triều. “Anh hùng nan quá mỹ nhân quan” (Anh hùng khó thoát qua ải của mỹ nhân). Bao nhiêu người đã vong mạng, mất cả giang sơn và thanh danh vì mỹ nhân. Nhưng nói Mỹ nhân là vũ khí hủy diệt, cũng có gì đó chưa ổn, vì nếu kẻ anh hùng kia không mê mờ gái đẹp, thì cô gái đẹp đó đâu trở thành vũ khí hủy diệt? Thế thì cái gì mới là đúng?

Nói chung, nhìn vậy nhưng chưa chắc đã như vậy, nghe vậy nhưng chưa chắc đã như vậy, thậm chí sờ nắn được nhưng chưa chắc đã như vậy...

“Lặng lẽ quan sát không kết luận” – hiểu thấu câu thần chú này, sẽ giúp huynh đệ mới từng bước không nhập vào “dòng đời” và tiến dần đến “dòng Niết Bàn”.

“Lặng lẽ quan sát không kết luận” cũng sẽ góp phần giúp cho người tu hành tư duy (thiền tư) để chinh phục những nấc thang tiếp theo trên con đường Phật đạo cho tới khi đạt tới Vô Thượng Bồ Đề.

Nếu bằng lòng với những “kết luận” ở “thì hiện tại”, thì chúng ta không còn động lực để đào phá thêm những tầng nghĩa lý khác nhau, sâu thẳm của giáo pháp. Nói kinh Phật là “vô lượng nghĩa” tức là tầng bậc nhận thức nào thì hiểu kinh như thế ấy. Chỉ khi có trí tuệ tối thượng như Phật, thì mới thấu hiểu nghĩa kinh ở nghĩa cuối cùng.

Chúc huynh đệ mới của Lý Gia thực hành đến nơi đến chốn các câu thần chú của Lý Lão sư để giúp mình, sau có điều kiện thì giúp người lợi lạc!

#HocCungHuynhDeMoi