Các bạn !!!

Sau khi gởi các câu trả lời kì 63/2026...Mình liên tiếp nhận được thư cùng các câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận ở Bà Rịa - Vũng Tàu và của hành giả Huyền Vân ở Quảng Ninh...!!!

Cảm ơn hai vị Quang Thuận và Huyền Vân đã tin yêu, tiếp tục gởi thư về chuyên mục...!!! Hôm nay, Lý Tứ xin trả lời mười sáu (16) câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận...Các câu hỏi của hành giả Huyền Vân, sẽ trả lời ở kì tiếp theo...!!!

Sau đây, là nội dung thư và các câu hỏi:

I- Thư và câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận:

"Dạ con kính chúc thầy thân tâm thường an lạc!

Mong thầy từ bi hoan hỉ và giải đáp những câu hỏi mà con vẫn còn chưa thấu hiểu.

1. Trạng thái tâm lúc nào ở trong thế thường hằng?

2. Phải chăng trạng thái tâm thanh tịnh vẫn là một sự vô thường do tâm trí ảo hóa ra ?

3. Trạng thái tâm như thế nào để đạt được vô ngã?

4. Khi tâm nhập vào sự trống rỗng như ở trong mắt bão phải chăng người quan sát vẫn là dòng tư tưởng vô thường?

5. Làm sao tâm thức hòa nhập vào cái vô tận?

6. Sự bao la vô cùng tận của tâm thức xảy ra khi nào?

7. Trạng thái bất sinh bất diệt khi tâm thức nhận ra điều gì?

8. Điều kiện nào để tâm thức thâu nhiếp toàn bộ sự vô tận vào tâm?

9. Giai đoạn nào tâm thức mất hút trong Huệ không vũ trụ?

10. Từ bi với tận lòng yêu thương vô bờ bến xảy ra khi tâm thức có được tri kiến gì?

11. Đại nguyện chúng sanh vô biên thệ nguyện độ tâm thức sẽ bám vào đâu?

12. Tâm thức ở thế bao la vô cùng tận trùm khắp pháp giới xảy ra khi nào?

13. Điều kiện nào để tâm thức nhập vào Huệ không pháp giới?

14. Từ cái rỗng lặng biến hóa ra vô lượng cái ngã khi nào?

15. Vũ trụ trong Tâm thức - tâm thức là vũ trụ làm sao vượt qua được thành trụ hoại không?

16. Điều kiện nào để tâm thức không còn trú ẩn vào pháp giới?

Dạ con mong thầy hoan hỉ từ bi chỉ dạy cho con và mong được thầy từ bi hồi đáp. Kính chúc thầy thân tâm thường an lạc….

30/04/2026 - 17:24:52

Quang Thuận - Bà Rịa - Vũng Tàu"

II- Thư của hành giả Huyền Vân:

"Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Huyền Vân tôi quả là bàng hoàng và thán phục trước những câu trả lời ngắn gọn, sắc bén và đầy hóm hỉnh của bác. Nhiều câu trả lời đã khiến tôi phải dừng lại dòng suy nghĩ, quay về trong tâm, sau đó mỉm cười thú vị.

Có những câu đọc xong tôi đã bật cười thành tiếng một cách đầy sảng khoái, cảm giác nâng nâng, đắc ý như ngày xưa đi học giải được một bài toán khó qua gợi ý của thầy giáo. Những câu trả lời của bác không hẳn là đáp án mà là một gợi ý tinh tế giúp tôi giải bài toán tâm thức của mình.

Để đào sâu thêm những câu trả lời của bác, tôi xin đặt 34 câu hỏi nối tiếp, rất mong nhận được câu trả lời tiếp của bác. Lần này tôi đã rà đi rà lại đảm bảo đánh số không bị thiếu như lần trước nữa.

1 - Hỏi: 6. "Vì sao cùng một cảnh nhưng mỗi người thấy khác nhau?"

- Trả lời: Do nhãn quan, do tâm tình, do quan điểm, do sở thích…!!!

- Hỏi tiếp: Nhãn quan, tâm tình, quan điểm, sở thích của một hữu tình Phật Đạo gọi là gì? Tu tập là để làm mất những thứ đó phải không?

2 - Hỏi: 7. "Cực Lạc là tâm hay là nơi chốn?"

- Trả lời: Là tâm...!!!

- Hỏi tiếp: Vậy tâm là gì?

3 - Hỏi: 8. "Niết bàn là trạng thái hay một thế giới?"

- Trả lời: Trạng thái của tâm thức...!!!

- Hỏi tiếp: Trong Phật Đạo có bao nhiêu trạng thái niết bàn? Chúng giống và khác nhau như thế nào?

4 - Hỏi: 10. "Tại sao tìm cảnh giới bên ngoài lại bị ví như tìm “lông rùa sừng thỏ”?"

- Trả lời: Người học tập trong Phật đạo, không thể "điều phục tâm thức" thông qua thế giới bên ngoài, nên nói như vậy...!!!

-Hỏi tiếp: Tại sao không thể điều phục tâm thức thông qua thế giới bên ngoài? Việc học tập giáo Pháp từ Kinh và từ thầy có phải là thông qua thế giới bên ngoài?

5 - Hỏi: 11. "Sự khác biệt giữa “tưởng tượng cảnh giới” và “chứng cảnh giới” là gì?"

- Trả lời: Giống như ăn và mơ mộng về thức ăn...!!!

- Hỏi tiếp: Tưởng ra những cảnh giới đẹp, rồi an trú trong tưởng đó có được an vui và giải thoát?

6 - Hỏi: 15. "Khi tâm thanh tịnh, thế giới có thay đổi không?"

- Trả lời: Tâm và thế giới là hai thứ khác nhau...!!!

- Hỏi tiếp: Khi bị chó đuổi tâm bác thế nào?

7 - Hỏi: 16. "Có phải mọi khổ đau đều do tâm tạo?"

- Trả lời: Mọi khổ đau đều bắt nguồn từ "nhận thức không như pháp" (không đúng chánh pháp)...!!!

- Hỏi tiếp: Thế nào là nhận thức như pháp?

8 - Hỏi: 17. "Nếu tâm là gốc sanh phiền não, vậy diệt tâm, phiền não diệt đúng không?"

- Trả lời: Diệt tâm không đúng chánh pháp, phiền não còn nguyên...!!!

- Hỏi tiếp: Diệt tâm đúng chánh pháp cụ thể như thế nào?

9 - Hỏi: 18. "Làm sao nhận ra “chân tâm” giữa vô số vọng tưởng?"

- Trả lời: Làm sao nhận ra màu sắc khi mắt vẫn còn mù lòa ???!!!

- Hỏi tiếp: Đi chữa mù. Chữa mù trong Phật đạo có bao nhiêu pháp?

10 - Hỏi: 22. "Người học làm sao phân biệt được đâu là phương tiện và đâu là cứu cánh?"

- Trả lời: Giác ngộ sẽ biết...!!!

- Hỏi tiếp: Làm sao để giác ngộ?

11 - Hỏi: 26. "Sự khác biệt giữa Tịnh Độ tông và Thiền tông theo cách nhìn của bác là gì?"

- Trả lời: Một bên cần "nhất tâm" để vãng sanh (Tịnh độ)...!!! Một bên cần "không tâm" để chứng vô sanh (Thiền)...!!!

- Hỏi tiếp: Thế nào là nhất tâm? Thế nào là không tâm? Vô sanh khác vãng sanh cụ thể như thế nào?

12 - Hỏi: 28. "Trong 37 Phẩm trợ đạo, phẩm nào là phương tiện? Phẩm nào là cứu cánh?"

- Trả lời: Cứu cánh của Phật đạo không phẩm...!!!

- Hỏi tiếp: Không phẩm thì ai tu được, ai chứng được?

13 - Hỏi: 34. "Người học nên giữ thái độ nào khi tiếp cận với các pháp môn khác nhau?"

- Trả lời: Xem pháp môn nào phù hợp với mình...!!!

- Hỏi tiếp: Làm sao biết một pháp môn phù hợp với mình?

14 - Hỏi: 36. "Vì sao câu hỏi “có hay không” thường không được trả lời dứt khoát?"

- Trả lời: Ở đâu trả lời (không dứt khoát) như thế ???

- Hỏi tiếp: Sau khi chết còn hay không còn? Có cái tôi hay không có cái tôi?

15 - Hỏi: 37. “Có” và “không” thuộc về nhận thức hay thực tại?"

- Trả lời: Nhận thức và thực tại đều là có (hữu vi)...!!!

- Hỏi tiếp: Vậy “không” thuộc về gì?

16 - Hỏi: 41. "Làm sao vượt qua nhị nguyên “có - không”?"

- Trả lời: Phải giác ngộ chân thật...!!!

- Hỏi tiếp: Học trò của bác có bao nhiêu người đã giác ngộ chân thật?

17 - Hỏi: 42. “Trung đạo” được thể hiện như thế nào?"

- Trả lời: Chẳng thấy bờ này, bờ kia sai khác...!!!

- Hỏi tiếp: Xin cho thêm 3 ví dụ nữa về nghĩa “trung đạo”?

18 - Hỏi: 43. "Vì sao tâm phân biệt tạo ra mâu thuẫn?"

- Trả lời: Phân biệt rồi chấp nhất, so đo...vv...mới sinh mâu thuẫn...!!!

- Hỏi tiếp: Không phân biệt có rơi vào vô cảm không?

19 - Hỏi: 44. "Khi không còn phân biệt, thực tại là gì?"

- Trả lời: Thực tại vẫn là thực tại...!!!

- Hỏi tiếp: Tâm người không phân biệt lúc không phân biệt ở đâu?

20 - Hỏi: 45. "Có thể dùng lý luận để đạt đến chân lý không?"

- Trả lời: Chân lí không nằm trong lí luận...!!!

- Hỏi tiếp: Chân lý nằm ở đâu?

21 - Hỏi: 46. "Tận hữu vi và trụ vô vi là những cảnh giới như thế nào?"

- Trả lời: Là những cảnh giới thuộc cảnh giới xuất thế của "đạo", nhưng chưa đến (chưa phải cảnh giới) "phi đạo"...!!!

- Hỏi tiếp: Phi đạo là cảnh giới nào?

22 - Hỏi: 50. "Thế nào là phi hữu phi vô?"

- Trả lời: Như giấc mơ, chẳng phải có (thức thì không còn, phi hữu), chẳng phải không (ngủ mê thì hiện lên, phi vô)...!!!

- Hỏi tiếp: Phi hữu phi vô có phải là trung đạo?

23 - Hỏi: 51. "Vì sao “Duy tuệ thị nghiệp” được nhấn mạnh?"

- Trả lời: Vì, đó là "mục tiêu cao nhất" của đạo...!!!

- Hỏi tiếp: Nếu “Duy tuệ thị nghiệp” là mục tiêu cao nhất của đạo thì mục tiêu “Độ thoát tất cả chúng sanh đều trọn thành Phật đạo” xếp thứ mấy?

24 - Hỏi: 54. "Trí tuệ Phật Đạo có thể học được không?"

- Trả lời: "Cũng được, cũng không được"...!!! Hữu sư trí: Do học mà thành...!!! Vô sư trí: Không do học mà được...!!!

- Hỏi tiếp: Vô sư trí và Vô tu vô chứng giống hay khác nhau?

25 - Hỏi: 55. "Vai trò của kinh điển trong việc phát sinh trí tuệ là gì?"

- Trả lời: Làm cơ sở đối chiếu để trí tuệ không bị sai lệch...!!!

- Hỏi tiếp: Với người chưa có trí tuệ thì vai trò của kinh điển ra sao?

26 - Hỏi: 58. "Trí tuệ có cần trải nghiệm thực tế không?"

- Trả lời: "Cũng cần, cũng không cần"...!!! Cần khi giúp người...!!! Không cần khi tự thọ dụng...!!!

- Hỏi tiếp: Bác hãy cho ví dụ, trí tuệ khi giúp người và trí tuệ tự thọ dụng?

27 - Hỏi: 59. "Sự khác biệt giữa hiểu bằng trí và chứng bằng tâm là gì?"

- Trả lời: Hiểu bằng trí: Cho ra thấu đạt...!!! Chứng bằng tâm: Cho ra an vui...!!!

- Hỏi tiếp: Vậy là khi thấu đạt sẽ cho ra an vui phải không? Liệu có vế ngược lại, an vui giúp thấu đạt thêm sâu sắc không?

28 - Hỏi: 61. "Làm sao vượt qua sở tri chướng?"

- Trả lời: Không chấp...!!! Trong Tâm Pháp, Lý Tứ đã viết: "Hết chấp còn ngu, không chấp không ngu"...!!!

- Hỏi tiếp: Tại sao hết chấp vẫn còn ngu?

29 - Hỏi: 65. "Điều kiện để có thật trí là gì? Thật trí có giới hạn không? Nó thường hay vô thường?"

- Trả lời: Đủ công đức...!!! Không giới hạn...!!! Thường...!!!

- Hỏi tiếp: Chỉ cần đủ công đức là có thật trí sao? Vậy tại sao cần có căn bản trí và huyễn trí trước khi có thật trí?

30 - Hỏi: 71. "Thế nào là “thiện tri thức” đúng nghĩa?"

- Trả lời: Đầy đủ "Tông thông" và "Thuyết thông"...!!!

- Hỏi tiếp: Thế nào là Tông thông, thế nào là Thuyết thông?

31 - Hỏi: 79. "Người học đạo nên giữ thái độ nào với lời dạy của thầy?"

- Trả lời: Người thầy chân chánh, luôn dạy học trò: "Không nợ học phí...Không quên lễ, tết"...!!! Và, phàm là học trò, phải có thái độ cung kính, "khắc cốt ghi tâm" lời dạy này...!!!

- Hỏi tiếp: Trong đạo thầy không thu học phí, thì học trò trả bằng gì?

32 - Hỏi: 84. "Nghi vấn để tiến tu có trái với kiết sử Nghi trong đạo?"

- Trả lời: Nghi vấn để tiến tu, không đồng nghĩa với nghi của kiết sử...!!!

- Hỏi tiếp: Xin bác nói rõ điểm khác nhau hai nghi trên?

33 - Hỏi: 85. "Sự khác biệt giữa “biết”, “hiểu” và “tin” trong đạo là gì?"

- Trả lời: Biết: Kết quả thu thập từ các nguồn thông tin...!!! Hiểu: Kết quả của học tập và tư duy...!!! Tin: Kết quả từ trái tim không theo não bộ...!!!

- Hỏi tiếp: Văn - Tư - Tu đúng sẽ cho ra Biết - Hiểu - Tin đúng không bác?

34 - Hỏi: 86. "Người học cần buông bỏ điều gì để thấy đạo?"

- Trả lời: Buông bỏ những thứ làm chướng đạo...!!!

- Hỏi tiếp: Xin bác nêu ra 3 thứ lớn nhất làm chướng đạo?

Chân thành cảm ơn bác!

01/05/2026 - 0:13:13

Huyền Vân - Quảng Ninh" (Hết thư)

.................

Sau đây, Lý Tứ xin trả lời các câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận:

- Hỏi:

1. "Trạng thái tâm lúc nào ở trong thế thường hằng?"

- Trả lời:

Giác ngộ bổn tâm (hay Diệt đế) tâm sẽ thường hằng...!!!

- Hỏi:

2 . "Phải chăng trạng thái tâm thanh tịnh vẫn là một sự vô thường do tâm trí ảo hóa ra ?"

- Trả lời:

Thanh tịnh của người giác ngộ, là kết quả của việc học tập để thay đổi nhận thức đưa đến giác ngộ chân thật...Kết quả này, không phải do tâm trí ảo hoá như kết quả của người dụng công ức chế ý thức hay công phu tu luyện...!!! Cho nên, thanh tịnh này là thường...!!!

- Hỏi:

3. "Trạng thái tâm như thế nào để đạt được vô ngã?"

- Trả lời:

Không tâm thì vô ngã...Theo nguyên lí "cái này không, nên cái kia cũng không"....!!!

- Hỏi:

4. "Khi tâm nhập vào sự trống rỗng như ở trong mắt bão phải chăng người quan sát vẫn là dòng tư tưởng vô thường?"

- Trả lời:

a) Nếu trong thiền định, tâm nhập vào cảnh giới rỗng không thì, giác quán (dòng tư tưởng) phát sinh từ thiền định là vô thường...!!!

b) Nếu "giác ngộ như pháp", chứng vô sanh, "tâm pháp đều không" thì, sự nhận biết (giác quán) bây giờ là thường, do tánh giác phát huy diệu dụng...!!!

- Hỏi:

5. "Làm sao tâm thức hòa nhập vào cái vô tận?"

- Trả lời:

Giác ngộ chân thật, tâm và vô tận trở về bản nguyên không hai...!!! Nếu (hành giả) còn thấy hai, chẳng thể nào có sự hoà nhập...!!!

- Hỏi:

6. "Sự bao la vô cùng tận của tâm thức xảy ra khi nào?"

- Trả lời:

Khi nào ngộ được bản tâm...!!!

- Hỏi:

7. "Trạng thái bất sinh bất diệt khi tâm thức nhận ra điều gì?"

- Trả lời:

Nhận ra "bản lai hữu tình không tâm"...!!!

- Hỏi:

8. "Điều kiện nào để tâm thức thâu nhiếp toàn bộ sự vô tận vào tâm?"

- Trả lời:

Giác ngộ...!!!

- Hỏi:

9. "Giai đoạn nào tâm thức mất hút trong Huệ không vũ trụ?"

- Trả lời:

Ngu, mê không còn...!!!

- Hỏi:

10 . "Từ bi với tận lòng yêu thương vô bờ bến xảy ra khi tâm thức có được tri kiến gì?"

- Trả lời:

"Phật tri kiến"...!!!

- Hỏi:

11. "Đại nguyện chúng sanh vô biên thệ nguyện độ tâm thức sẽ bám vào đâu?"

- Trả lời:

Tâm thức tịch diệt, đại nguyện mới bắt đầu thành tựu...!!!

- Hỏi:

12. "Tâm thức ở thế bao la vô cùng tận trùm khắp pháp giới xảy ra khi nào?"

- Trả lời:

a) Trong thiền: Khi ý thức bị chế ngự hoàn toàn...!!!

b) Trong giác ngộ: Đã chuyển "ý thức thành Diệu quan sát trí"...!!!

- Hỏi:

13. "Điều kiện nào để tâm thức nhập vào Huệ không pháp giới?"

- Trả lời:

"Giác ngộ như pháp" thì tâm thức và Huệ không pháp giới không hai...!!! Cảnh giới này, không có xuất - nhập...!!!

- Hỏi:

14. "Từ cái rỗng lặng biến hóa ra vô lượng cái ngã khi nào?"

- Trả lời:

Khi mê...!!!

- Hỏi:

15. Vũ trụ trong Tâm thức - tâm thức là vũ trụ làm sao vượt qua được thành trụ hoại không?

- Trả lời:

Giác ngộ, tâm và pháp đồng tịch diệt, lập tức ra khỏi quy luật "thành, trụ, hoại, không" hay "sanh, trụ, dị, diệt"...!!!

- Hỏi:

16. "Điều kiện nào để tâm thức không còn trú ẩn vào pháp giới?"

- Trả lời:

Hết mê...!!!

Bạn đọc Quang Thuận thân mến !!!

Theo nhận xét của mình, có vẻ Quang Thuận đã dùng "nhãn quan của người tu thiền" để quan sát tâm thức và thế giới sau đó đặt câu hỏi...Chứ không dựa vào hiểu biết chắc thật, bài bản của người học tập đạo pháp để xem xét vấn đề...Vì thế, trong các câu hỏi, thể hiện sự mơ hồ giữa các khái niệm như ngã, pháp giới, tâm, thức, thế giới, vũ trụ, cảnh giới...vv...Điều này, dẫn đến một số thắc mắc đọc lên khó hiểu, thậm chí tối nghĩa, lẫn lộn tâm - vật...!!! Mong rằng, đối với các khái niệm cơ bản của đạo như: Cảnh giới, tâm, ngã, thức, pháp giới, vũ trụ...vv...Quang Thuận bỏ thời gian tìm hiểu kĩ hơn để tránh những đáng tiếc đã nêu...!!! Một vài góp ý chân thành...Mong Quang Thuận hoan hỉ...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Quang Thuận "nhận ra sự khác biệt" giữa thấy biết của tu thiền và giác ngộ...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn, cần cầu học tập giáo pháp...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

01/05/2026

LÝ TỨ Các bạn !!!

Sau khi gởi các câu trả lời kì 63/2026...Mình liên tiếp nhận được thư cùng các câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận ở Bà Rịa - Vũng Tàu và của hành giả Huyền Vân ở Quảng Ninh...!!!

Cảm ơn hai vị Quang Thuận và Huyền Vân đã tin yêu, tiếp tục gởi thư về chuyên mục...!!! Hôm nay, Lý Tứ xin trả lời mười sáu (16) câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận...Các câu hỏi của hành giả Huyền Vân, sẽ trả lời ở kì tiếp theo...!!!

Sau đây, là nội dung thư và các câu hỏi:

I- Thư và câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận:

"Dạ con kính chúc thầy thân tâm thường an lạc!

Mong thầy từ bi hoan hỉ và giải đáp những câu hỏi mà con vẫn còn chưa thấu hiểu.

1. Trạng thái tâm lúc nào ở trong thế thường hằng?

2. Phải chăng trạng thái tâm thanh tịnh vẫn là một sự vô thường do tâm trí ảo hóa ra ?

3. Trạng thái tâm như thế nào để đạt được vô ngã?

4. Khi tâm nhập vào sự trống rỗng như ở trong mắt bão phải chăng người quan sát vẫn là dòng tư tưởng vô thường?

5. Làm sao tâm thức hòa nhập vào cái vô tận?

6. Sự bao la vô cùng tận của tâm thức xảy ra khi nào?

7. Trạng thái bất sinh bất diệt khi tâm thức nhận ra điều gì?

8. Điều kiện nào để tâm thức thâu nhiếp toàn bộ sự vô tận vào tâm?

9. Giai đoạn nào tâm thức mất hút trong Huệ không vũ trụ?

10. Từ bi với tận lòng yêu thương vô bờ bến xảy ra khi tâm thức có được tri kiến gì?

11. Đại nguyện chúng sanh vô biên thệ nguyện độ tâm thức sẽ bám vào đâu?

12. Tâm thức ở thế bao la vô cùng tận trùm khắp pháp giới xảy ra khi nào?

13. Điều kiện nào để tâm thức nhập vào Huệ không pháp giới?

14. Từ cái rỗng lặng biến hóa ra vô lượng cái ngã khi nào?

15. Vũ trụ trong Tâm thức - tâm thức là vũ trụ làm sao vượt qua được thành trụ hoại không?

16. Điều kiện nào để tâm thức không còn trú ẩn vào pháp giới?

Dạ con mong thầy hoan hỉ từ bi chỉ dạy cho con và mong được thầy từ bi hồi đáp. Kính chúc thầy thân tâm thường an lạc….

30/04/2026 - 17:24:52

Quang Thuận - Bà Rịa - Vũng Tàu"

II- Thư của hành giả Huyền Vân:

"Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Huyền Vân tôi quả là bàng hoàng và thán phục trước những câu trả lời ngắn gọn, sắc bén và đầy hóm hỉnh của bác. Nhiều câu trả lời đã khiến tôi phải dừng lại dòng suy nghĩ, quay về trong tâm, sau đó mỉm cười thú vị.

Có những câu đọc xong tôi đã bật cười thành tiếng một cách đầy sảng khoái, cảm giác nâng nâng, đắc ý như ngày xưa đi học giải được một bài toán khó qua gợi ý của thầy giáo. Những câu trả lời của bác không hẳn là đáp án mà là một gợi ý tinh tế giúp tôi giải bài toán tâm thức của mình.

Để đào sâu thêm những câu trả lời của bác, tôi xin đặt 34 câu hỏi nối tiếp, rất mong nhận được câu trả lời tiếp của bác. Lần này tôi đã rà đi rà lại đảm bảo đánh số không bị thiếu như lần trước nữa.

1 - Hỏi: 6. "Vì sao cùng một cảnh nhưng mỗi người thấy khác nhau?"

- Trả lời: Do nhãn quan, do tâm tình, do quan điểm, do sở thích…!!!

- Hỏi tiếp: Nhãn quan, tâm tình, quan điểm, sở thích của một hữu tình Phật Đạo gọi là gì? Tu tập là để làm mất những thứ đó phải không?

2 - Hỏi: 7. "Cực Lạc là tâm hay là nơi chốn?"

- Trả lời: Là tâm...!!!

- Hỏi tiếp: Vậy tâm là gì?

3 - Hỏi: 8. "Niết bàn là trạng thái hay một thế giới?"

- Trả lời: Trạng thái của tâm thức...!!!

- Hỏi tiếp: Trong Phật Đạo có bao nhiêu trạng thái niết bàn? Chúng giống và khác nhau như thế nào?

4 - Hỏi: 10. "Tại sao tìm cảnh giới bên ngoài lại bị ví như tìm “lông rùa sừng thỏ”?"

- Trả lời: Người học tập trong Phật đạo, không thể "điều phục tâm thức" thông qua thế giới bên ngoài, nên nói như vậy...!!!

-Hỏi tiếp: Tại sao không thể điều phục tâm thức thông qua thế giới bên ngoài? Việc học tập giáo Pháp từ Kinh và từ thầy có phải là thông qua thế giới bên ngoài?

5 - Hỏi: 11. "Sự khác biệt giữa “tưởng tượng cảnh giới” và “chứng cảnh giới” là gì?"

- Trả lời: Giống như ăn và mơ mộng về thức ăn...!!!

- Hỏi tiếp: Tưởng ra những cảnh giới đẹp, rồi an trú trong tưởng đó có được an vui và giải thoát?

6 - Hỏi: 15. "Khi tâm thanh tịnh, thế giới có thay đổi không?"

- Trả lời: Tâm và thế giới là hai thứ khác nhau...!!!

- Hỏi tiếp: Khi bị chó đuổi tâm bác thế nào?

7 - Hỏi: 16. "Có phải mọi khổ đau đều do tâm tạo?"

- Trả lời: Mọi khổ đau đều bắt nguồn từ "nhận thức không như pháp" (không đúng chánh pháp)...!!!

- Hỏi tiếp: Thế nào là nhận thức như pháp?

8 - Hỏi: 17. "Nếu tâm là gốc sanh phiền não, vậy diệt tâm, phiền não diệt đúng không?"

- Trả lời: Diệt tâm không đúng chánh pháp, phiền não còn nguyên...!!!

- Hỏi tiếp: Diệt tâm đúng chánh pháp cụ thể như thế nào?

9 - Hỏi: 18. "Làm sao nhận ra “chân tâm” giữa vô số vọng tưởng?"

- Trả lời: Làm sao nhận ra màu sắc khi mắt vẫn còn mù lòa ???!!!

- Hỏi tiếp: Đi chữa mù. Chữa mù trong Phật đạo có bao nhiêu pháp?

10 - Hỏi: 22. "Người học làm sao phân biệt được đâu là phương tiện và đâu là cứu cánh?"

- Trả lời: Giác ngộ sẽ biết...!!!

- Hỏi tiếp: Làm sao để giác ngộ?

11 - Hỏi: 26. "Sự khác biệt giữa Tịnh Độ tông và Thiền tông theo cách nhìn của bác là gì?"

- Trả lời: Một bên cần "nhất tâm" để vãng sanh (Tịnh độ)...!!! Một bên cần "không tâm" để chứng vô sanh (Thiền)...!!!

- Hỏi tiếp: Thế nào là nhất tâm? Thế nào là không tâm? Vô sanh khác vãng sanh cụ thể như thế nào?

12 - Hỏi: 28. "Trong 37 Phẩm trợ đạo, phẩm nào là phương tiện? Phẩm nào là cứu cánh?"

- Trả lời: Cứu cánh của Phật đạo không phẩm...!!!

- Hỏi tiếp: Không phẩm thì ai tu được, ai chứng được?

13 - Hỏi: 34. "Người học nên giữ thái độ nào khi tiếp cận với các pháp môn khác nhau?"

- Trả lời: Xem pháp môn nào phù hợp với mình...!!!

- Hỏi tiếp: Làm sao biết một pháp môn phù hợp với mình?

14 - Hỏi: 36. "Vì sao câu hỏi “có hay không” thường không được trả lời dứt khoát?"

- Trả lời: Ở đâu trả lời (không dứt khoát) như thế ???

- Hỏi tiếp: Sau khi chết còn hay không còn? Có cái tôi hay không có cái tôi?

15 - Hỏi: 37. “Có” và “không” thuộc về nhận thức hay thực tại?"

- Trả lời: Nhận thức và thực tại đều là có (hữu vi)...!!!

- Hỏi tiếp: Vậy “không” thuộc về gì?

16 - Hỏi: 41. "Làm sao vượt qua nhị nguyên “có - không”?"

- Trả lời: Phải giác ngộ chân thật...!!!

- Hỏi tiếp: Học trò của bác có bao nhiêu người đã giác ngộ chân thật?

17 - Hỏi: 42. “Trung đạo” được thể hiện như thế nào?"

- Trả lời: Chẳng thấy bờ này, bờ kia sai khác...!!!

- Hỏi tiếp: Xin cho thêm 3 ví dụ nữa về nghĩa “trung đạo”?

18 - Hỏi: 43. "Vì sao tâm phân biệt tạo ra mâu thuẫn?"

- Trả lời: Phân biệt rồi chấp nhất, so đo...vv...mới sinh mâu thuẫn...!!!

- Hỏi tiếp: Không phân biệt có rơi vào vô cảm không?

19 - Hỏi: 44. "Khi không còn phân biệt, thực tại là gì?"

- Trả lời: Thực tại vẫn là thực tại...!!!

- Hỏi tiếp: Tâm người không phân biệt lúc không phân biệt ở đâu?

20 - Hỏi: 45. "Có thể dùng lý luận để đạt đến chân lý không?"

- Trả lời: Chân lí không nằm trong lí luận...!!!

- Hỏi tiếp: Chân lý nằm ở đâu?

21 - Hỏi: 46. "Tận hữu vi và trụ vô vi là những cảnh giới như thế nào?"

- Trả lời: Là những cảnh giới thuộc cảnh giới xuất thế của "đạo", nhưng chưa đến (chưa phải cảnh giới) "phi đạo"...!!!

- Hỏi tiếp: Phi đạo là cảnh giới nào?

22 - Hỏi: 50. "Thế nào là phi hữu phi vô?"

- Trả lời: Như giấc mơ, chẳng phải có (thức thì không còn, phi hữu), chẳng phải không (ngủ mê thì hiện lên, phi vô)...!!!

- Hỏi tiếp: Phi hữu phi vô có phải là trung đạo?

23 - Hỏi: 51. "Vì sao “Duy tuệ thị nghiệp” được nhấn mạnh?"

- Trả lời: Vì, đó là "mục tiêu cao nhất" của đạo...!!!

- Hỏi tiếp: Nếu “Duy tuệ thị nghiệp” là mục tiêu cao nhất của đạo thì mục tiêu “Độ thoát tất cả chúng sanh đều trọn thành Phật đạo” xếp thứ mấy?

24 - Hỏi: 54. "Trí tuệ Phật Đạo có thể học được không?"

- Trả lời: "Cũng được, cũng không được"...!!! Hữu sư trí: Do học mà thành...!!! Vô sư trí: Không do học mà được...!!!

- Hỏi tiếp: Vô sư trí và Vô tu vô chứng giống hay khác nhau?

25 - Hỏi: 55. "Vai trò của kinh điển trong việc phát sinh trí tuệ là gì?"

- Trả lời: Làm cơ sở đối chiếu để trí tuệ không bị sai lệch...!!!

- Hỏi tiếp: Với người chưa có trí tuệ thì vai trò của kinh điển ra sao?

26 - Hỏi: 58. "Trí tuệ có cần trải nghiệm thực tế không?"

- Trả lời: "Cũng cần, cũng không cần"...!!! Cần khi giúp người...!!! Không cần khi tự thọ dụng...!!!

- Hỏi tiếp: Bác hãy cho ví dụ, trí tuệ khi giúp người và trí tuệ tự thọ dụng?

27 - Hỏi: 59. "Sự khác biệt giữa hiểu bằng trí và chứng bằng tâm là gì?"

- Trả lời: Hiểu bằng trí: Cho ra thấu đạt...!!! Chứng bằng tâm: Cho ra an vui...!!!

- Hỏi tiếp: Vậy là khi thấu đạt sẽ cho ra an vui phải không? Liệu có vế ngược lại, an vui giúp thấu đạt thêm sâu sắc không?

28 - Hỏi: 61. "Làm sao vượt qua sở tri chướng?"

- Trả lời: Không chấp...!!! Trong Tâm Pháp, Lý Tứ đã viết: "Hết chấp còn ngu, không chấp không ngu"...!!!

- Hỏi tiếp: Tại sao hết chấp vẫn còn ngu?

29 - Hỏi: 65. "Điều kiện để có thật trí là gì? Thật trí có giới hạn không? Nó thường hay vô thường?"

- Trả lời: Đủ công đức...!!! Không giới hạn...!!! Thường...!!!

- Hỏi tiếp: Chỉ cần đủ công đức là có thật trí sao? Vậy tại sao cần có căn bản trí và huyễn trí trước khi có thật trí?

30 - Hỏi: 71. "Thế nào là “thiện tri thức” đúng nghĩa?"

- Trả lời: Đầy đủ "Tông thông" và "Thuyết thông"...!!!

- Hỏi tiếp: Thế nào là Tông thông, thế nào là Thuyết thông?

31 - Hỏi: 79. "Người học đạo nên giữ thái độ nào với lời dạy của thầy?"

- Trả lời: Người thầy chân chánh, luôn dạy học trò: "Không nợ học phí...Không quên lễ, tết"...!!! Và, phàm là học trò, phải có thái độ cung kính, "khắc cốt ghi tâm" lời dạy này...!!!

- Hỏi tiếp: Trong đạo thầy không thu học phí, thì học trò trả bằng gì?

32 - Hỏi: 84. "Nghi vấn để tiến tu có trái với kiết sử Nghi trong đạo?"

- Trả lời: Nghi vấn để tiến tu, không đồng nghĩa với nghi của kiết sử...!!!

- Hỏi tiếp: Xin bác nói rõ điểm khác nhau hai nghi trên?

33 - Hỏi: 85. "Sự khác biệt giữa “biết”, “hiểu” và “tin” trong đạo là gì?"

- Trả lời: Biết: Kết quả thu thập từ các nguồn thông tin...!!! Hiểu: Kết quả của học tập và tư duy...!!! Tin: Kết quả từ trái tim không theo não bộ...!!!

- Hỏi tiếp: Văn - Tư - Tu đúng sẽ cho ra Biết - Hiểu - Tin đúng không bác?

34 - Hỏi: 86. "Người học cần buông bỏ điều gì để thấy đạo?"

- Trả lời: Buông bỏ những thứ làm chướng đạo...!!!

- Hỏi tiếp: Xin bác nêu ra 3 thứ lớn nhất làm chướng đạo?

Chân thành cảm ơn bác!

01/05/2026 - 0:13:13

Huyền Vân - Quảng Ninh" (Hết thư)

.................

Sau đây, Lý Tứ xin trả lời các câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận:

- Hỏi:

1. "Trạng thái tâm lúc nào ở trong thế thường hằng?"

- Trả lời:

Giác ngộ bổn tâm (hay Diệt đế) tâm sẽ thường hằng...!!!

- Hỏi:

2 . "Phải chăng trạng thái tâm thanh tịnh vẫn là một sự vô thường do tâm trí ảo hóa ra ?"

- Trả lời:

Thanh tịnh của người giác ngộ, là kết quả của việc học tập để thay đổi nhận thức đưa đến giác ngộ chân thật...Kết quả này, không phải do tâm trí ảo hoá như kết quả của người dụng công ức chế ý thức hay công phu tu luyện...!!! Cho nên, thanh tịnh này là thường...!!!

- Hỏi:

3. "Trạng thái tâm như thế nào để đạt được vô ngã?"

- Trả lời:

Không tâm thì vô ngã...Theo nguyên lí "cái này không, nên cái kia cũng không"....!!!

- Hỏi:

4. "Khi tâm nhập vào sự trống rỗng như ở trong mắt bão phải chăng người quan sát vẫn là dòng tư tưởng vô thường?"

- Trả lời:

a) Nếu trong thiền định, tâm nhập vào cảnh giới rỗng không thì, giác quán (dòng tư tưởng) phát sinh từ thiền định là vô thường...!!!

b) Nếu "giác ngộ như pháp", chứng vô sanh, "tâm pháp đều không" thì, sự nhận biết (giác quán) bây giờ là thường, do tánh giác phát huy diệu dụng...!!!

- Hỏi:

5. "Làm sao tâm thức hòa nhập vào cái vô tận?"

- Trả lời:

Giác ngộ chân thật, tâm và vô tận trở về bản nguyên không hai...!!! Nếu (hành giả) còn thấy hai, chẳng thể nào có sự hoà nhập...!!!

- Hỏi:

6. "Sự bao la vô cùng tận của tâm thức xảy ra khi nào?"

- Trả lời:

Khi nào ngộ được bản tâm...!!!

- Hỏi:

7. "Trạng thái bất sinh bất diệt khi tâm thức nhận ra điều gì?"

- Trả lời:

Nhận ra "bản lai hữu tình không tâm"...!!!

- Hỏi:

8. "Điều kiện nào để tâm thức thâu nhiếp toàn bộ sự vô tận vào tâm?"

- Trả lời:

Giác ngộ...!!!

- Hỏi:

9. "Giai đoạn nào tâm thức mất hút trong Huệ không vũ trụ?"

- Trả lời:

Ngu, mê không còn...!!!

- Hỏi:

10 . "Từ bi với tận lòng yêu thương vô bờ bến xảy ra khi tâm thức có được tri kiến gì?"

- Trả lời:

"Phật tri kiến"...!!!

- Hỏi:

11. "Đại nguyện chúng sanh vô biên thệ nguyện độ tâm thức sẽ bám vào đâu?"

- Trả lời:

Tâm thức tịch diệt, đại nguyện mới bắt đầu thành tựu...!!!

- Hỏi:

12. "Tâm thức ở thế bao la vô cùng tận trùm khắp pháp giới xảy ra khi nào?"

- Trả lời:

a) Trong thiền: Khi ý thức bị chế ngự hoàn toàn...!!!

b) Trong giác ngộ: Đã chuyển "ý thức thành Diệu quan sát trí"...!!!

- Hỏi:

13. "Điều kiện nào để tâm thức nhập vào Huệ không pháp giới?"

- Trả lời:

"Giác ngộ như pháp" thì tâm thức và Huệ không pháp giới không hai...!!! Cảnh giới này, không có xuất - nhập...!!!

- Hỏi:

14. "Từ cái rỗng lặng biến hóa ra vô lượng cái ngã khi nào?"

- Trả lời:

Khi mê...!!!

- Hỏi:

15. Vũ trụ trong Tâm thức - tâm thức là vũ trụ làm sao vượt qua được thành trụ hoại không?

- Trả lời:

Giác ngộ, tâm và pháp đồng tịch diệt, lập tức ra khỏi quy luật "thành, trụ, hoại, không" hay "sanh, trụ, dị, diệt"...!!!

- Hỏi:

16. "Điều kiện nào để tâm thức không còn trú ẩn vào pháp giới?"

- Trả lời:

Hết mê...!!!

Bạn đọc Quang Thuận thân mến !!!

Theo nhận xét của mình, có vẻ Quang Thuận đã dùng "nhãn quan của người tu thiền" để quan sát tâm thức và thế giới sau đó đặt câu hỏi...Chứ không dựa vào hiểu biết chắc thật, bài bản của người học tập đạo pháp để xem xét vấn đề...Vì thế, trong các câu hỏi, thể hiện sự mơ hồ giữa các khái niệm như ngã, pháp giới, tâm, thức, thế giới, vũ trụ, cảnh giới...vv...Điều này, dẫn đến một số thắc mắc đọc lên khó hiểu, thậm chí tối nghĩa, lẫn lộn tâm - vật...!!! Mong rằng, đối với các khái niệm cơ bản của đạo như: Cảnh giới, tâm, ngã, thức, pháp giới, vũ trụ...vv...Quang Thuận bỏ thời gian tìm hiểu kĩ hơn để tránh những đáng tiếc đã nêu...!!! Một vài góp ý chân thành...Mong Quang Thuận hoan hỉ...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Quang Thuận "nhận ra sự khác biệt" giữa thấy biết của tu thiền và giác ngộ...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn, cần cầu học tập giáo pháp...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

01/05/2026

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Rất mau chóng…Hôm qua, sau khi đăng 16 câu trả lời của bạn đọc Quang Thuận ở Bà Rịa - Vũng Tàu...Mình liền nhận được phản hồi của bạn ấy...!!!

Rất hoan nghênh sự mau chóng và tinh thần tiếp thu góp ý của Quang Thuận...!!! Theo mình, với tinh thần này, nếu chịu khó học tập, các mục tiêu của đạo pháp sẽ đến với bạn ấy trong một ngày không xa...!!! Cảm ơn Quang Thuận rất nhiều...!!!

Sau đây là hồi đáp của Quang Thuận:

"Tri ân công Đức thầy.

Dạ một lần nữa con cảm tạ công đức từ bi chỉ dạy của thầy. Con rất cảm kích và trào dâng xúc động khi thầy đã từ bi hồi đáp, và con hứa sẽ xem lại vấn đề học tập của mình như thầy đã chỉ dạy!

Một lần nữa, kính chúc thầy thân tâm thường an lạc, pháp thể khinh an và mong thầy có nhiều sức khỏe để chỉ dạy cho hàng hậu học chúng con và tất cả chúng sanh ạ. Một lần nữa con Tri ân lời dạy của thầy…..

01/05/2026 - 18:09:19

Quang Thuận, Bà Rịa - Vũng Tàu"

Về các câu hỏi của hành giả Huyền Vân...Đây là những câu hỏi phát sinh từ các trả lời kì trước...Và, mình cũng đã đăng nội dung toàn bộ 34 câu hỏi trong kì vừa rồi...!!!

Để bạn đọc không mất thời gian đọc lại các câu hỏi, trong lần trả lời kì này, mình chỉ ghi vắn tắt nội dung chính hành giả muốn hỏi...Phần lặp lại các câu hỏi và trả lời kì trước sẽ được lược bỏ...Mong bạn đọc và hành giả hoan hỉ...!!!

Sau đây là phần trả lời hành giả Huyền Vân:

1 - Hỏi:

"Nhãn quan, tâm tình, quan điểm, sở thích của một hữu tình Phật Đạo gọi là gì? Tu tập là để làm mất những thứ đó phải không?"

- Trả lời:

Những thứ đó, Phật đạo gọi chung là tâm và pháp...!!! Tu tập là để đối trước muôn cảnh muôn duyên, các thứ "tâm pháp hư vọng" ấy không sanh...Gọi là: Vô sanh...!!!

2 - Hỏi:

"Vậy tâm là gì?"

- Trả lời:

a) Chân tâm: Cảnh giới thanh tịnh, bất động, rỗng rang...vv...khi hữu tình dứt mê...!!!

b) Hư vọng tâm (phàm tâm): Hiệu ứng tình cảm phát sinh trong xúc đối khi hữu tình mê...!!!

3 - Hỏi:

"Trong Phật Đạo có bao nhiêu trạng thái niết bàn? Chúng giống và khác nhau như thế nào?"

- Trả lời:

a) Có ba loại Niết bàn ta thường gặp đề cập trong kinh điển gồm: Niết bàn của Nhị thừa, của Bồ tát và của Phật...!!!

b) Đặc điểm: Cả ba đều thanh tịnh, vắng lặng, an vui như nhau...Chỉ khác ở tri kiến sâu cạn của mỗi thừa...!!!

4 - Hỏi:

"Tại sao không thể điều phục tâm thức thông qua thế giới bên ngoài? Việc học tập giáo Pháp từ Kinh và từ thầy có phải là thông qua thế giới bên ngoài?"

- Trả lời:

a) Tâm thức không ở thế giới bên ngoài...!!!

b) Học tập giáo pháp của Phật, chỉ căn cứ, luận bàn, giảng trạch, điều phục bốn món "thân, thọ, tâm, pháp" gọi chung là Tứ niệm xứ...Nói rộng là năm ấm (sắc, thọ, tưởng, hành, thức)...!!!

5 - Hỏi:

"Tưởng ra những cảnh giới đẹp, rồi an trú trong tưởng đó có được an vui và giải thoát?"

- Trả lời:

Có thể an vui khi còn tưởng, dứt tưởng an vui sẽ hết, phiền não lại hiện...!!! Đây là lí do vì sao có cảnh giới "Phi tưởng, phi phi tưởng xứ"...!!!

6 - Hỏi:

"Khi bị chó đuổi tâm bác thế nào?"

- Trả lời:

Lý Tứ chưa bị chó đuổi...!!!

7 - Hỏi:

"Thế nào là nhận thức như pháp?"

- Trả lời:

Nhận thức như pháp là, học tập, tư duy, hiểu biết và ứng dụng triệt để lời Phật (hay giáo pháp) đã dạy...!!!

8 - Hỏi:

"Diệt tâm đúng chánh pháp cụ thể như thế nào?"

- Trả lời:

Diệt tâm theo tinh thần câu trả lời số 8…!!!

9 - Hỏi:

"Đi chữa mù. Chữa mù trong Phật đạo có bao nhiêu pháp?"

- Trả lời:

Có vô lượng pháp...Tuỳ nguyên nhân gây ra mù loà...!!!

10 - Hỏi:

"Làm sao để giác ngộ?"

- Trả lời:

Học tập đúng chánh pháp...!!!

11 - Hỏi:

"Thế nào là nhất tâm? Thế nào là không tâm? Vô sanh khác vãng sanh cụ thể như thế nào?"

- Trả lời:

a) Nhất tâm: Một lòng một dạ (không có lòng dạ khác)...!!!

b) Không tâm: Lòng cũng không, mà dạ cũng không...Nói chung, chẳng có tâm tình, tâm trạng, tâm tư, tâm sự...vv...gì hết...!!!

c) Vãng sanh: Dịch chuyển tâm thức từ cảnh giới này đến cảnh giới khác...!!!

d) Vô sanh: Chẳng còn tâm thức để sanh...!!!

12 - Hỏi:

"Không phẩm thì ai tu được, ai chứng được?"

- Trả lời:

Tu thì có phẩm, chứng thì không phẩm...!!! "Ai tu nấy chứng"...!!!

13 - Hỏi:

"Làm sao biết một pháp môn phù hợp với mình?"

- Trả lời:

a) Thầy dạy sẽ nói cho biết...!!!

b) Pháp môn như thuốc chữa bệnh…!!! Thuốc nào giúp ta hết bệnh, thuốc đó phù hợp với ta...!!!

14 - Hỏi:

"Sau khi chết còn hay không còn? Có cái tôi hay không có cái tôi?"

- Trả lời:

Lý Tứ chưa chết nên không biết...!!!

15 - Hỏi:

"Vậy “không” thuộc về gì?"

- Trả lời:

Thuộc về gì cũng đều là "có"...!!!

16 - Hỏi:

"Học trò của bác có bao nhiêu người đã giác ngộ chân thật?"

- Trả lời:

Không thể nhớ hết...!!!

17 - Hỏi:

"Xin cho thêm 3 ví dụ nữa về nghĩa “trung đạo”?"

- Trả lời:

Trung đạo thuộc về thực chứng...Cho ví dụ về trung đạo đối với một người chưa thực chứng là việc làm vô ích, chẳng khác "gãi ngứa ngoài hia"...!!!

18 - Hỏi:

"Không phân biệt có rơi vào vô cảm không?"

- Trả lời:

Vô cảm mà có thể giúp mình và người an vui thì, nên mời mấy anh vô cảm đi uống cà phê...!!! Chỉ sợ "mời lộn" mấy anh "đa cảm", vừa mất tiền, vừa phiền não, vừa phiền phức...!!!

19 - Hỏi:

"Tâm người không phân biệt lúc không phân biệt ở đâu?"

- Trả lời:

Không phân biệt, không tâm...!!! Giống như "củi hết, lửa tắt"...!!!

20 - Hỏi:

"Chân lý nằm ở đâu?"

- Trả lời:

Với người đã giác ngộ, không ở đâu chẳng có chân lí...!!!

21 - Hỏi:

"Phi đạo là cảnh giới nào?"

- Trả lời:

Phi đạo là hoạt dụng của trí tuệ tối thượng...!!!

22 - Hỏi:

"Phi hữu phi vô có phải là trung đạo?"

- Trả lời:

Phi đạo, phi hữu phi vô...vv...là cách nói khác của trung đạo...!!!

23 - Hỏi:

"Nếu “Duy tuệ thị nghiệp” là mục tiêu cao nhất của đạo thì mục tiêu “Độ thoát tất cả chúng sanh đều trọn thành Phật đạo” xếp thứ mấy?"

- Trả lời:

Có trí tuệ mới có thể độ thoát chúng sanh...!!! Có tiền nhiều mới có thể giúp người cần tiền...!!!

24 - Hỏi:

"Vô sư trí và Vô tu vô chứng giống hay khác nhau?"

- Trả lời:

Không hai...!!!

25 - Hỏi:

"Với người chưa có trí tuệ thì vai trò của kinh điển ra sao?"

- Trả lời:

Như sách giáo khoa đối với học trò...!!!

26 - Hỏi:

"Bác hãy cho ví dụ, trí tuệ khi giúp người và trí tuệ tự thọ dụng?"

- Trả lời:

a) Giúp người: Nâng cao tay nghề...!!!

b) Tự thọ dụng: Về Đâu Suất "ăn bánh uống trà" với các Lão Tổ Tông...!!! Hành giả có thể xem việc này trong tác phẩm Tâm Pháp của tác giả Lý Tứ...!!!

27 - Hỏi:

"Vậy là khi thấu đạt sẽ cho ra an vui phải không? Liệu có vế ngược lại, an vui giúp thấu đạt thêm sâu sắc không?"

- Trả lời:

a) Phật và Đại Bồ tát: An vui thêm thấu đạt...!!!

b) Nhị thừa: Không từ bỏ an vui để học tập, trí tuệ sẽ cùn lụt...!!!

28 - Hỏi:

"Tại sao hết chấp vẫn còn ngu?"

- Trả lời:

Người trí không thể khen "mấy chị cào cho mặt có thẹo" để ăn vạ...Sau đó vì xấu hổ, bèn đi Pattaya (Thái Lan)...để...làm...đẹp...!!!

29 - Hỏi:

"Chỉ cần đủ công đức là có thật trí sao? Vậy tại sao cần có căn bản trí và huyễn trí trước khi có thật trí?"

- Trả lời:

Giống như, muốn trở thành người siêu giàu (thật trí)...Đầu tiên, phải làm ăn để thoát nghèo (căn bản trí), sau đó tích sản để trở thành nhà giàu (huyễn trí)...Cuối cùng, tiền không đếm xuể, mới có thể ngồi chung mâm với các cụ siêu giàu, được Forbes bình chọn !!!

30 - Hỏi:

"Thế nào là Tông thông, thế nào là Thuyết thông?"

- Trả lời:

a) Tông thông: Thông thuộc mọi cảnh giới của đạo...!!!

b) Thuyết thông: Có năng lực đưa người đến tất cả các cảnh giới đó...!!!

31 - Hỏi:

"Trong đạo thầy không thu học phí, thì học trò trả bằng gì?"

- Trả lời:

Đạo nào không thu học phí ??? Tất cả đều có thu, chỉ khác nhau ở "loại học phí là gì” mà thôi...!!!

32 - Hỏi:

"Xin bác nói rõ điểm khác nhau hai nghi trên?"

- Trả lời:

a) Nghi thuộc kiết sử gồm: Nghi mình (nghi bản thân không đủ năng lực học tập), nghi người (nghi người dạy không có năng lực làm thầy), nghi pháp (nghi pháp đã học không đưa đến giác ngộ)...!!!

b) Nghi trong học tập: Do chưa thấu đáo điều đã học nên sinh nghi…hiểu rõ hết nghi...!!!

33 - Hỏi:

"Văn - Tư - Tu đúng sẽ cho ra Biết - Hiểu - Tin đúng không bác?"

- Trả lời:

Đúng...!!!

34 - Hỏi:

"Xin bác nêu ra 3 thứ lớn nhất làm chướng đạo?"

- Trả lời:

Có bốn thứ chướng, cản trở người học đạo gồm:

a) Nhị chướng: Phiền não chướng và sở tri chướng...!!!

b) Tam chướng: Nghiệp chướng, báo chướng, bệnh chướng...!!!

c) Tứ chướng: Tứ ma chướng...!!!

d) Ngũ chướng: Lừa dối, làm biếng, bực tức, hờn giận, thù oán...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp hành giả Huyền Vân và bạn đọc giải toả những thắc mắc đã nêu...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn, thành công...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

02/05/2026

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Rất mau chóng…Hôm qua, sau khi đăng 16 câu trả lời của bạn đọc Quang Thuận ở Bà Rịa - Vũng Tàu...Mình liền nhận được phản hồi của bạn ấy...!!!

Rất hoan nghênh sự mau chóng và tinh thần tiếp thu góp ý của Quang Thuận...!!! Theo mình, với tinh thần này, nếu chịu khó học tập, các mục tiêu của đạo pháp sẽ đến với bạn ấy trong một ngày không xa...!!! Cảm ơn Quang Thuận rất nhiều...!!!

Sau đây là hồi đáp của Quang Thuận:

"Tri ân công Đức thầy.

Dạ một lần nữa con cảm tạ công đức từ bi chỉ dạy của thầy. Con rất cảm kích và trào dâng xúc động khi thầy đã từ bi hồi đáp, và con hứa sẽ xem lại vấn đề học tập của mình như thầy đã chỉ dạy!

Một lần nữa, kính chúc thầy thân tâm thường an lạc, pháp thể khinh an và mong thầy có nhiều sức khỏe để chỉ dạy cho hàng hậu học chúng con và tất cả chúng sanh ạ. Một lần nữa con Tri ân lời dạy của thầy…..

01/05/2026 - 18:09:19

Quang Thuận, Bà Rịa - Vũng Tàu"

Về các câu hỏi của hành giả Huyền Vân...Đây là những câu hỏi phát sinh từ các trả lời kì trước...Và, mình cũng đã đăng nội dung toàn bộ 34 câu hỏi trong kì vừa rồi...!!!

Để bạn đọc không mất thời gian đọc lại các câu hỏi, trong lần trả lời kì này, mình chỉ ghi vắn tắt nội dung chính hành giả muốn hỏi...Phần lặp lại các câu hỏi và trả lời kì trước sẽ được lược bỏ...Mong bạn đọc và hành giả hoan hỉ...!!!

Sau đây là phần trả lời hành giả Huyền Vân:

1 - Hỏi:

"Nhãn quan, tâm tình, quan điểm, sở thích của một hữu tình Phật Đạo gọi là gì? Tu tập là để làm mất những thứ đó phải không?"

- Trả lời:

Những thứ đó, Phật đạo gọi chung là tâm và pháp...!!! Tu tập là để đối trước muôn cảnh muôn duyên, các thứ "tâm pháp hư vọng" ấy không sanh...Gọi là: Vô sanh...!!!

2 - Hỏi:

"Vậy tâm là gì?"

- Trả lời:

a) Chân tâm: Cảnh giới thanh tịnh, bất động, rỗng rang...vv...khi hữu tình dứt mê...!!!

b) Hư vọng tâm (phàm tâm): Hiệu ứng tình cảm phát sinh trong xúc đối khi hữu tình mê...!!!

3 - Hỏi:

"Trong Phật Đạo có bao nhiêu trạng thái niết bàn? Chúng giống và khác nhau như thế nào?"

- Trả lời:

a) Có ba loại Niết bàn ta thường gặp đề cập trong kinh điển gồm: Niết bàn của Nhị thừa, của Bồ tát và của Phật...!!!

b) Đặc điểm: Cả ba đều thanh tịnh, vắng lặng, an vui như nhau...Chỉ khác ở tri kiến sâu cạn của mỗi thừa...!!!

4 - Hỏi:

"Tại sao không thể điều phục tâm thức thông qua thế giới bên ngoài? Việc học tập giáo Pháp từ Kinh và từ thầy có phải là thông qua thế giới bên ngoài?"

- Trả lời:

a) Tâm thức không ở thế giới bên ngoài...!!!

b) Học tập giáo pháp của Phật, chỉ căn cứ, luận bàn, giảng trạch, điều phục bốn món "thân, thọ, tâm, pháp" gọi chung là Tứ niệm xứ...Nói rộng là năm ấm (sắc, thọ, tưởng, hành, thức)...!!!

5 - Hỏi:

"Tưởng ra những cảnh giới đẹp, rồi an trú trong tưởng đó có được an vui và giải thoát?"

- Trả lời:

Có thể an vui khi còn tưởng, dứt tưởng an vui sẽ hết, phiền não lại hiện...!!! Đây là lí do vì sao có cảnh giới "Phi tưởng, phi phi tưởng xứ"...!!!

6 - Hỏi:

"Khi bị chó đuổi tâm bác thế nào?"

- Trả lời:

Lý Tứ chưa bị chó đuổi...!!!

7 - Hỏi:

"Thế nào là nhận thức như pháp?"

- Trả lời:

Nhận thức như pháp là, học tập, tư duy, hiểu biết và ứng dụng triệt để lời Phật (hay giáo pháp) đã dạy...!!!

8 - Hỏi:

"Diệt tâm đúng chánh pháp cụ thể như thế nào?"

- Trả lời:

Diệt tâm theo tinh thần câu trả lời số 8…!!!

9 - Hỏi:

"Đi chữa mù. Chữa mù trong Phật đạo có bao nhiêu pháp?"

- Trả lời:

Có vô lượng pháp...Tuỳ nguyên nhân gây ra mù loà...!!!

10 - Hỏi:

"Làm sao để giác ngộ?"

- Trả lời:

Học tập đúng chánh pháp...!!!

11 - Hỏi:

"Thế nào là nhất tâm? Thế nào là không tâm? Vô sanh khác vãng sanh cụ thể như thế nào?"

- Trả lời:

a) Nhất tâm: Một lòng một dạ (không có lòng dạ khác)...!!!

b) Không tâm: Lòng cũng không, mà dạ cũng không...Nói chung, chẳng có tâm tình, tâm trạng, tâm tư, tâm sự...vv...gì hết...!!!

c) Vãng sanh: Dịch chuyển tâm thức từ cảnh giới này đến cảnh giới khác...!!!

d) Vô sanh: Chẳng còn tâm thức để sanh...!!!

12 - Hỏi:

"Không phẩm thì ai tu được, ai chứng được?"

- Trả lời:

Tu thì có phẩm, chứng thì không phẩm...!!! "Ai tu nấy chứng"...!!!

13 - Hỏi:

"Làm sao biết một pháp môn phù hợp với mình?"

- Trả lời:

a) Thầy dạy sẽ nói cho biết...!!!

b) Pháp môn như thuốc chữa bệnh…!!! Thuốc nào giúp ta hết bệnh, thuốc đó phù hợp với ta...!!!

14 - Hỏi:

"Sau khi chết còn hay không còn? Có cái tôi hay không có cái tôi?"

- Trả lời:

Lý Tứ chưa chết nên không biết...!!!

15 - Hỏi:

"Vậy “không” thuộc về gì?"

- Trả lời:

Thuộc về gì cũng đều là "có"...!!!

16 - Hỏi:

"Học trò của bác có bao nhiêu người đã giác ngộ chân thật?"

- Trả lời:

Không thể nhớ hết...!!!

17 - Hỏi:

"Xin cho thêm 3 ví dụ nữa về nghĩa “trung đạo”?"

- Trả lời:

Trung đạo thuộc về thực chứng...Cho ví dụ về trung đạo đối với một người chưa thực chứng là việc làm vô ích, chẳng khác "gãi ngứa ngoài hia"...!!!

18 - Hỏi:

"Không phân biệt có rơi vào vô cảm không?"

- Trả lời:

Vô cảm mà có thể giúp mình và người an vui thì, nên mời mấy anh vô cảm đi uống cà phê...!!! Chỉ sợ "mời lộn" mấy anh "đa cảm", vừa mất tiền, vừa phiền não, vừa phiền phức...!!!

19 - Hỏi:

"Tâm người không phân biệt lúc không phân biệt ở đâu?"

- Trả lời:

Không phân biệt, không tâm...!!! Giống như "củi hết, lửa tắt"...!!!

20 - Hỏi:

"Chân lý nằm ở đâu?"

- Trả lời:

Với người đã giác ngộ, không ở đâu chẳng có chân lí...!!!

21 - Hỏi:

"Phi đạo là cảnh giới nào?"

- Trả lời:

Phi đạo là hoạt dụng của trí tuệ tối thượng...!!!

22 - Hỏi:

"Phi hữu phi vô có phải là trung đạo?"

- Trả lời:

Phi đạo, phi hữu phi vô...vv...là cách nói khác của trung đạo...!!!

23 - Hỏi:

"Nếu “Duy tuệ thị nghiệp” là mục tiêu cao nhất của đạo thì mục tiêu “Độ thoát tất cả chúng sanh đều trọn thành Phật đạo” xếp thứ mấy?"

- Trả lời:

Có trí tuệ mới có thể độ thoát chúng sanh...!!! Có tiền nhiều mới có thể giúp người cần tiền...!!!

24 - Hỏi:

"Vô sư trí và Vô tu vô chứng giống hay khác nhau?"

- Trả lời:

Không hai...!!!

25 - Hỏi:

"Với người chưa có trí tuệ thì vai trò của kinh điển ra sao?"

- Trả lời:

Như sách giáo khoa đối với học trò...!!!

26 - Hỏi:

"Bác hãy cho ví dụ, trí tuệ khi giúp người và trí tuệ tự thọ dụng?"

- Trả lời:

a) Giúp người: Nâng cao tay nghề...!!!

b) Tự thọ dụng: Về Đâu Suất "ăn bánh uống trà" với các Lão Tổ Tông...!!! Hành giả có thể xem việc này trong tác phẩm Tâm Pháp của tác giả Lý Tứ...!!!

27 - Hỏi:

"Vậy là khi thấu đạt sẽ cho ra an vui phải không? Liệu có vế ngược lại, an vui giúp thấu đạt thêm sâu sắc không?"

- Trả lời:

a) Phật và Đại Bồ tát: An vui thêm thấu đạt...!!!

b) Nhị thừa: Không từ bỏ an vui để học tập, trí tuệ sẽ cùn lụt...!!!

28 - Hỏi:

"Tại sao hết chấp vẫn còn ngu?"

- Trả lời:

Người trí không thể khen "mấy chị cào cho mặt có thẹo" để ăn vạ...Sau đó vì xấu hổ, bèn đi Pattaya (Thái Lan)...để...làm...đẹp...!!!

29 - Hỏi:

"Chỉ cần đủ công đức là có thật trí sao? Vậy tại sao cần có căn bản trí và huyễn trí trước khi có thật trí?"

- Trả lời:

Giống như, muốn trở thành người siêu giàu (thật trí)...Đầu tiên, phải làm ăn để thoát nghèo (căn bản trí), sau đó tích sản để trở thành nhà giàu (huyễn trí)...Cuối cùng, tiền không đếm xuể, mới có thể ngồi chung mâm với các cụ siêu giàu, được Forbes bình chọn !!!

30 - Hỏi:

"Thế nào là Tông thông, thế nào là Thuyết thông?"

- Trả lời:

a) Tông thông: Thông thuộc mọi cảnh giới của đạo...!!!

b) Thuyết thông: Có năng lực đưa người đến tất cả các cảnh giới đó...!!!

31 - Hỏi:

"Trong đạo thầy không thu học phí, thì học trò trả bằng gì?"

- Trả lời:

Đạo nào không thu học phí ??? Tất cả đều có thu, chỉ khác nhau ở "loại học phí là gì” mà thôi...!!!

32 - Hỏi:

"Xin bác nói rõ điểm khác nhau hai nghi trên?"

- Trả lời:

a) Nghi thuộc kiết sử gồm: Nghi mình (nghi bản thân không đủ năng lực học tập), nghi người (nghi người dạy không có năng lực làm thầy), nghi pháp (nghi pháp đã học không đưa đến giác ngộ)...!!!

b) Nghi trong học tập: Do chưa thấu đáo điều đã học nên sinh nghi…hiểu rõ hết nghi...!!!

33 - Hỏi:

"Văn - Tư - Tu đúng sẽ cho ra Biết - Hiểu - Tin đúng không bác?"

- Trả lời:

Đúng...!!!

34 - Hỏi:

"Xin bác nêu ra 3 thứ lớn nhất làm chướng đạo?"

- Trả lời:

Có bốn thứ chướng, cản trở người học đạo gồm:

a) Nhị chướng: Phiền não chướng và sở tri chướng...!!!

b) Tam chướng: Nghiệp chướng, báo chướng, bệnh chướng...!!!

c) Tứ chướng: Tứ ma chướng...!!!

d) Ngũ chướng: Lừa dối, làm biếng, bực tức, hờn giận, thù oán...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp hành giả Huyền Vân và bạn đọc giải toả những thắc mắc đã nêu...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn, thành công...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

02/05/2026

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thư của ba bạn đọc, đó là: Bài thơ Tự Vấn của Tần Mục ở Hà Nội; Mười sáu (16) câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận ở Bà Rịa - Vũng Tàu và Một trăm lẻ tám (108) câu hỏi liên quan đến sách Vô Thanh Luận của hành giả Tuệ Hải ở Bắc Ninh...!!!

Về bài thơ Tự Vấn của Tần mục...Xét thấy nội dung không liên hệ đến chuyên mục nên BQT quyết định không đăng, mong Tần Mục thông cảm...!!!

Về mười sáu câu hỏi của Quang Thuận...Sau khi đọc đi đọc lại nhiều lần, nội dung các câu hỏi hầu như không liên quan đến giáo pháp...Có trả lời, cũng chẳng giúp ích gì cho người hỏi cũng như bạn đọc trên con đường học tập, thậm chí cả người hỏi và người trả lời có thể bị cuốn vào vòng xoáy hí luận...!!! Như thư trước mình đã có lời khuyên: "Nên tìm hiểu kĩ về các vấn đề cơ bản của giáo pháp để tiến tu, hơn là chạy theo những câu hỏi vô bổ, không giúp gì nhiều cho mình cho người trên con đường giác ngộ"...Rất mong Quang Thuận hoan hỉ...!!!

Về các câu hỏi của hành giả Tuệ Hải...!!! Cảm ơn hành giả đã giữ lời hứa...!!! Lý Tứ sẽ chia 108 câu hỏi thành nhiều kì để trả lời nhằm giảm tải đối với bạn đọc cũng như tránh vượt quá dung lượng cho phép của facebook...!!! Mong bạn đọc và hành giả Tuệ Hải đón xem...!!!

Sau đây, là thư và các câu hỏi của hành giả Tuệ Hải

"Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Sau chuỗi 108 câu hỏi xoay quanh tác phẩm Phật Giáo và Thiền đã được Thầy giải đáp trực chỉ, thuyết phục và đầy sự khai mở, Tuệ Hải xin tiếp tục gửi đến Thầy 108 câu hỏi khác nhằm làm sáng tỏ hơn ý nghĩa của Vô Thanh Luận - một tác phẩm mà tôi vô cùng kính phục, đánh giá cao về giá trị trí tuệ.

Những câu trả lời của Thầy trong tác phẩm Vô Thanh Luận luôn ứng biến linh hoạt, thỏa đáng với mọi căn cơ: Từ những bạn trẻ mới tiếp cận Đạo Phật cho đến các hành giả lão niên, học giả, nhà nghiên cứu và người tu hành. Đặc biệt, gần như tất cả những người tham dự đặt câu hỏi đều bày tỏ sự tán thán trước biện tài của Thầy.

Tôi đã đọc Vô Thanh Luận trước khi tham dự sự kiện ra mắt sách ngày 12/04/2026 và có ghi chú rõ ràng từng điểm cần đào sâu để thỉnh hỏi. Ngồi trên hàng ghế đại biểu, tôi đã chứng kiến toàn bộ những gì Lý Gia thể hiện - vừa thán phục, vừa khởi sinh đôi chút hoài nghi. Tiếc rằng thời gian sự kiện không cho phép tôi được trực tiếp giao lưu hỏi đáp cùng Thầy.

Nay tôi kính biên soạn 108 câu hỏi này, tha thiết mong được Thầy hồi đáp.

I. Về Học Tập, Giác Ngộ và Trí Tuệ (Câu 1-25)

(Dựa trên các bài: 1, 3, 4, 10, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 22, 23, 24)

1. Tác giả Lý Tứ định nghĩa Pháp môn là "cánh cửa tâm thức". Dựa trên định nghĩa này, việc "chỉ nên tu một pháp môn" là đủ hay học tu học càng nhiều pháp môn càng tốt?

2. Tác giả lý giải việc "học trò thành tựu cao hơn thầy" là chuyện bình thường. Vậy trong đạo pháp, khi học trò đã vượt qua thầy về mặt chứng đắc, mối quan hệ "thiện tri thức" giữa họ có thay đổi không?

3. Tác giả nói "học một điều để bớt ngu một điều", và người học cần giải quyết ba lớp "ngu" (vô minh). Làm thế nào một người mới học có thể tự nhận biết mình đang phá trừ lớp vô minh nào?

4. Tác giả nhấn mạnh "Chánh niệm là hệ quả tất yếu của Chánh kiến và Chánh tư duy". Vậy nếu một người thực hành chánh niệm (như quan sát hơi thở) mà chưa có Chánh kiến vững chắc, việc thực hành đó có thực sự là Chánh niệm theo đúng tinh thần Phật đạo không?

5. Tác giả cho rằng "Phật ngồi 49 ngày dưới cội Bồ Đề" không giống với cách chúng ta ngồi thiền hôm nay. Vậy đâu là sự khác biệt cốt lõi giữa cái mà Thầy gọi là "thiền định do giác ngộ" và "thiền định thế gian" là gì?

6. Tác giả phản bác câu kệ "Thở vào tâm tĩnh lặng, Thở ra miệng mỉm cười" và cho rằng "an trú trong hiện tại" là "an trú trong mê muội" nếu chưa giác ngộ. Điều này có phải là sự phủ nhận hoàn toàn giá trị của các phương pháp thực tập chánh niệm trong đời sống hằng ngày cho người sơ cơ?

7. Tác giả nói "Phật đạo chưa bao giờ chủ trương buông xả". Vậy điểm khác biệt cốt lõi giữa "buông xả" theo kiểu thế gian và sự "xả" của bậc Thánh mà Thầy mô tả là gì?

8. Thầy định nghĩa "giác ngộ" là sự "hoát nhiên nhận ra" sau quá trình học tập như pháp. Vậy yếu tố "hoát nhiên" này là một sự kiện đột biến hay là kết quả tất yếu của một quá trình tích lũy đủ đầy?

9. Trong câu chuyện với bạn đọc, Thầy phê phán quan điểm "phá ngã, phá chấp" và cho rằng đó là hành động "dùng lửa mong dập lửa". Nếu vậy, động cơ nào thúc đẩy một người tu hành đúng pháp dừng lại các hành vi bất thiện, nếu không phải là ý chí muốn "phá trừ" chúng?

10. Tác giả cho rằng "tu hành" của Lý Gia là "học tập" chứ không phải "tu hành theo thời khoá". Vậy người theo con đường "học tập" này có cần thực hành thiền định, tụng kinh, hay giữ giới theo hình thức truyền thống không, hay chỉ tập trung vào tư duy và ứng dụng?

11. Thầy phản bác việc "an trú trong hiện tại" và cho rằng "hiện tại không dừng". Nếu vậy, "tâm thức" của một bậc đã giác ngộ vận hành như thế nào trong dòng chảy của thời gian?

12. Từ việc Thầy phân tích Kinh Nhất Dạ Hiền Giả, "pháp hiện tại" nên được hiểu là "những pháp đã được học trong hiện tại" chứ không phải là "tâm hiện tại". Sự hiểu nhầm phổ biến này bắt nguồn từ đâu và dẫn đến những hệ lụy gì trong thực hành?

13. Tác giả cho rằng Tứ Đế là lộ trình học tập từ thấp tới cao và không đảo lộn - lần lượt từ Khổ Đế, Tập Đế, Diệt Đế và Đạo Đế. Điều này căn cứ vào lời kinh nào của Phật? Tôi đang thấy nó khác với những gì mình được học: Khổ Đế là sự thật về Khổ. Tập Đế là nguyên nhân sinh Khổ. Diệt Đế là cảnh giới giải thoát. Đạo Đế (Bát Chánh Đạo) 8 con đường diệt nguyên nhân sinh khổ. Nhờ Thầy giải rõ mối nghi này?

14. Tác giả nói rằng mình "chẳng chịu ảnh hưởng nhiều hay ít, của bất kì trường phái hay luận giải nào từ xưa đến nay". Vậy làm thế nào để một độc giả bình thường có thể phân biệt được đâu là "trực nhận" của Thầy và đâu là những điểm tương đồng với các hệ thống giáo lý đã có như Duy Thức hay Trung Quán?

15. Trong câu trả lời về "Tứ Niệm Xứ", Tác giả nói "không có chuẩn chung về cách quán Tứ Niệm Xứ cho tất cả mọi người". Vậy những tiêu chí nào để một vị đạo sư xác định đúng phương pháp quán phù hợp cho từng căn cơ học trò mình?

16. Tác giả nhấn mạnh rằng "bất kì phương pháp tu hành hay thiền quán nào" không được dẫn khởi bởi giáo pháp chân chánh (như pháp) thì sẽ là "phi như lí tác ý". Tiêu chí nào để biết một phương pháp thiền quán đang được "dẫn khởi bởi giáo pháp chân chánh"?

17. Tác giả phân biệt rạch ròi giữa "giác ngộ ngôn từ" và "giác ngộ thực chứng", nhưng cũng nói "phương tiện khác, cứu cánh đồng". Vậy đối với một người chỉ mới "giác ngộ khái niệm", đâu là bước đi then chốt tiếp theo để tiến tới "giác ngộ thực chứng"?

18. Tác giả nói về tầm quan trọng của "học tập" đến mức "chỉ có học tập mới có thể giúp người giải quyết tận gốc ái tâm". Vậy những ai không có duyên được tiếp cận học tập giáo pháp trong đời này thì có còn con đường nào khác để giải thoát không?

19. Tác giả cho rằng "Phật đạo là một nền giáo dục". Vậy đâu là sự khác biệt căn bản nhất giữa "nền giáo dục của Phật đạo" và một nền giáo dục thế gian thông thường, xét về mục tiêu cuối cùng?

20. Tác giả phê phán việc dùng "ý chí" để "bức tử ý thức" trong thiền định và gọi đó là "hành động thô thiển của kẻ thiếu trí". Tuy nhiên, trong các kinh điển Nguyên Thủy, Đức Phật cũng dạy về sự "tinh tấn đoạn trừ các ác pháp". Có sự mâu thuẫn chăng? Đâu là ranh giới giữa "tinh tấn như pháp" và "dùng ý chí bức tử ý thức"?

21. Tác giả phát biểu rằng "tâm không sanh" mới là điều kiện để "trí sanh". Điều này có nghĩa là mọi hoạt động tư duy, kể cả tư duy về giáo pháp, cuối cùng cũng phải được dừng lại để đạt đến trí tuệ rốt ráo?

22. Tác giả nói rằng "học tập" là "hộ trì tốt nhất" sau khi thấy tánh. Vậy một vị đã "thấy tánh" rồi thì cần học tập những gì và học tập như thế nào để khác với trước khi "thấy tánh"?

23. Tác giả cho rằng "Cận Tử Nghiệp" không phải là yếu tố quyết định việc tái sinh mà chính lối sống hằng ngày mới quan trọng. Lập luận này của Tác giả dựa trên cơ sở nào trong kinh điển?

24. Triết lý "vạn sự tuỳ duyên" bị Tác giả cho là không phải chủ trương của Phật đạo. Vậy theo Tác giả, đâu là thái độ đúng đắn của một Phật tử trước những biến cố, nghịch cảnh của cuộc đời?

25. Trong câu trả lời về Tứ Niệm Xứ, Tác giả đặt ra hàng loạt câu hỏi mà người thực hành cần phải trả lời thấu đáo trước khi bắt đầu. Điều này có mâu thuẫn với tinh thần "đến để thấy" (ehipassiko), tức thực hành và tự mình chứng nghiệm, của Đức Phật?

II. Về Nhận Thức, Tâm, Thức và Pháp (Câu 26-45)

(Dựa trên các bài: 3, 4, 6, 7, 9, 10, 12, 13B, 19, 29A, 29B, 29C, 55, 56, 57)

26. Tác giả khẳng định "ý làm chủ, ý tạo" nhưng cũng nói "thức mới là ông chủ". Vậy mối quan hệ thực sự giữa "ý", "thức" và "tâm" là gì, và cái nào đóng vai trò chủ đạo trong việc tạo tác nghiệp và luân hồi?

27. Trong câu trả lời về "không tác ý", Tác giả nói bậc vô học "không phụ thuộc vào việc tác ý hay không tác ý". Vậy trạng thái này khác với trạng thái "vô ký" (không thiện không ác một cách thụ động) của người thường như thế nào?

28. Tác giả mô tả "tâm" chỉ là "hiệu ứng tình cảm" khi các căn xúc đối với trần cảnh. Nếu "tâm" là thứ hư vọng như vậy, thì cái gì nơi con người mới là chủ thể thực sự của sự tu tập và giác ngộ?

29. Tác giả bác bỏ quan niệm thông thường về "pháp là sự vật, hiện tượng" và định nghĩa "pháp là quan điểm, quan niệm về trần cảnh". Trong kinh có đề cập đến “danh pháp” và “sắc pháp”, việc bác bỏ một nửa như vậy có đang là thiếu sót? Nếu vậy, khi ta nói "vạn pháp giai không", điều này có nghĩa là mọi "quan niệm" đều không có thực thể, hay chính các "sự vật, hiện tượng" là không có thực thể?

30. Từ định nghĩa của Tác giả về "pháp", một người tu hành khi xúc đối với một bông hoa, đối tượng cần được quán chiếu để thấy rõ bản chất "không tánh" là bản thân bông hoa (trần cảnh) hay quan niệm, cảm xúc của mình về bông hoa đó (pháp)?

31. Tác giả phân biệt rất rõ giữa "không vọng khởi phân biệt" và "không nhận thức phân biệt". Trong đời sống, làm thế nào để một hành giả tự kiểm chứng mình đang ở trạng thái "không vọng khởi phân biệt" mà vẫn "nhận thức phân biệt" rõ ràng?

32. Tác giả gọi "thức mê" là "cách gọi khác của vô minh". Nhưng nếu vô minh là nhân, thức là quả trong chuỗi 12 nhân duyên, thì việc đồng nhất chúng có làm mất đi sự rõ ràng về mặt nhân quả và tiến trình tu tập để "chuyển thức thành trí" không?

33. Trong phần trả lời về "Ngã - Vô Ngã", Tác giả nói "Phật tánh là ngã". Vậy "ngã" này có những thuộc tính gì và nó khác biệt thế nào với "bản ngã" mà ngoại đạo thường chấp?

34. Tác giả nói sự nhầm lẫn giữa Vô Ngã (Phật đạo) và Bản ngã (Tâm lý học) giống như "cùng nhau giải một bài toán sai". Vậy để giải đúng bài toán này, bước đầu tiên một người học Phật cần phải làm là gì?

35. Với khẳng định "tâm này vốn không sanh", vậy cái gì đã tạo ra "tâm không sanh" hay đó là một thực tại tự hữu, và việc "giác ngộ" phải chăng chỉ là sự khám phá ra thực tại ấy chứ không phải tạo ra nó?

36. Tác giả giải thích về "Bảy đại" trong Kinh Lăng Nghiêm và nói chúng "hoàn toàn độc lập, không liên hệ đến Phật tánh". Vậy Phật tánh nằm ở đâu trong mối tương quan với bảy đại cấu thành nên một chúng sinh?

37. Khi phân tích về "Tự tánh" trong Tâm Pháp, Tác giả nói "rời các tướng nhiễm ô thì không tánh tự hiện". Điều này có nghĩa là "tự tánh" hay "Phật tánh" chỉ hiện hữu khi vắng mặt các pháp ô nhiễm, hay nó là một thực thể thường hằng vẫn luôn hiện hữu bất kể các tướng ô nhiễm có mặt?

38. Tác giả dùng các ví dụ trong Tâm Pháp để nói về "dòng Ô Giang" và "bốn dòng phiền não". Vậy khi một hành giả đã "hộ trì căn" và "củng cố giới hạnh" một cách vững chắc, họ vẫn có thể bị bốn dòng này cuốn trôi nếu thiếu yếu tố nào?

39. Trong trả lời cho bạn đọc Trí Đức, Tác giả phân biệt "Trung đạo" là "cảnh giới tối hậu", và phân tích ba bước: "tâm không", "không tâm", rồi mới đến "phi hữu phi vô". Đâu là sự khác biệt về mặt thể nghiệm giữa "tâm không", "không tâm" và "phi hữu phi vô" mà Tác giả đã mô tả?

40. Tác giả nói rằng các khái niệm "vô thường, vô ngã" chỉ là "phương tiện" để phá chấp. Vậy khi đã phá được chấp rồi, liệu những chân lý này có còn giá trị như những sự thật tuyệt đối về bản chất của thực tại không?

41. Khi Tác giả nói "kiến lưu" thuộc về "thế gian đạo" và cần phải tránh, trong khi các pháp môn tu tập như "quán Tứ Niệm Xứ" cũng sử dụng tư duy và quán sát, làm sao phân biệt được đâu là "kiến lưu" và đâu là "trí quán" trong chính quá trình thực hành?

42. Tác giả cho rằng "như lí tác ý" là pháp đoạn trừ ưu việt hơn "như lí giác sát" vì nó dẫn đến thánh quả. Vậy đối với một người chưa thể thực hiện "như lí tác ý", việc thực hành "như lí giác sát" (ví dụ như tránh né, chế ngự) có được xem là một bước đi cần thiết và đúng đắn trên lộ trình không?

43. Tác giả phản biện về "Vô minh" và "Thức mê", nói rằng khi đã giác ngộ thì "vô minh còn không có, làm gì có 12 chi". Đây là lời tuyên bố từ cảnh giới của bậc đã chứng ngộ, vậy nó có giá trị như thế nào đối với một hành giả đang trên đường tu tập và còn thấy rõ mười hai nhân duyên đang vận hành?

44. Trong trao đổi với bạn đọc, Tác giả khẳng định, “Một khi tâm thức không còn vô minh tăm tối thì khóc hay cười đều là cười hay khóc của bậc minh giác” rất hay. Nhưng lại phát sinh một thắc mắc, bậc minh giác mà cười hay khóc là đã động tâm rồi? Mà động tâm thì liệu còn minh giác?

45. Tác giả định nghĩa "nghiệp" là "xúc đối bản nhiên" và có "bản chất không tánh". Vậy tại sao cùng là hành động "xúc đối", có hành động tạo ra "nghiệp hữu lậu" trói buộc, có hành động lại trở thành "nghiệp vô lậu" giải thoát, khi bản chất của chúng đều là không tánh?

III. Về Giải Thoát, Niết Bàn và Các Cảnh Giới (Câu 46-65)

(Dựa trên các bài: 2, 9, 12, 19, 20, 21, 29C, 30, 33, 34B, 35, 43, 44, 45, 47, 49, 53, 54, 55, 56, 57)

46. Trong câu hỏi về Tây Phương Cực Lạc, Tác giả dùng hình ảnh "Ông Ba Bị" để nói về các cảnh giới được dựng lên như phương tiện quyền xảo. Vậy làm thế nào một người tu Tịnh Độ có thể phân biệt được đâu là phương tiện và đâu là cứu cánh thực sự của pháp môn mình?

47. Tác giả nói rằng "Tây Phương, Niết Bàn... đều nhằm ám chỉ cho tâm và trí của một chuẩn mực giác ngộ". Điều này có đồng nghĩa với quan điểm "Tịnh độ duy tâm", tức cõi Cực Lạc chỉ là một trạng thái tâm thức thanh tịnh, chứ không phải là một thế giới khách quan?

48. Tác giả phân biệt rạch ròi giữa "Niết bàn của hàng Nhị thừa" (hóa thành) và "Phật thừa". Sự khác biệt này có nằm ở bản chất của Niết bàn hay chỉ ở phạm vi và mục đích của nó?

49. Trong phân tích về "A-la-hán", Tác giả nói có vị phải "nhờ Phạm âm của chư Phật khai Diệu Pháp" để ra khỏi Niết Bàn. Có phải điều này ngụ ý rằng Niết bàn của A-la-hán là một trạng thái "tịch diệt" có thể khiến họ "ngủ quên" và không thể tiếp tục con đường Bồ Tát đạo nếu không có sự đánh thức từ bên ngoài?

50. Tác giả nói rằng "Phật không rốt ráo nhập Niết Bàn" và ví như mặt trăng. Vậy sự thị hiện nhập Niết Bàn của Phật Thích Ca có ý nghĩa giáo dục như thế nào đối với chúng sinh?

51. Tác giả nhấn mạnh rằng "A-la-hán khi chết là chấm dứt mạng căn" và "tâm trí trở về thiệt tế đã chứng". Vậy "tâm trí" đó có còn tồn tại như một thực thể cá biệt, hay đã hòa nhập vào một bản thể chung nào đó?

52. Trong giải thích về tu chứng, Tác giả mô tả những vị "Vô tu vô chứng" là những người "đã từng tu chứng tất cả các đạo quả" và nay chỉ còn "thực hành hạnh nguyện giáo hóa". Vậy ở giai đoạn này, các vị đó có còn cần phải "học tập" gì nữa không, và nếu có thì học tập cái gì?

53. Tác giả mô tả quá trình chứng đắc từ "Tứ thiền" đến "Sư tử phấn tấn tam muội" của các Bồ-tát. Vậy, sự khác biệt cốt lõi giữa "Siêu việt Tam muội" và "Sư tử phấn tấn Tam muội" nằm ở chỗ nào trong sự tự tại đối với các tầng thiền định?

54. Tác giả ví "giải thoát" như một "con tàu". Vậy "con tàu giải thoát" đó có cần thiết cho tất cả các hành giả ở mọi căn cơ, hay có những người thượng căn có thể "tự mình lội qua sông" (tự đạt được trí tuệ luôn) mà không cần đến con thuyền giải thoát?

55. Tác giả khẳng định rằng mục tiêu cuối cùng của Phật đạo là "Trí tuệ" chứ không phải "Giải thoát" và gọi đó là tuyên ngôn "Duy Tuệ Thị Nghiệp". Vậy, có phải một người đã đạt "Giải thoát" nhưng chưa đạt "Trí tuệ" vẫn chưa được xem là đã đi đến tận cùng con đường Phật đạo?

56. Tác giả phân biệt giữa "thần thông của ngoại đạo" là ảo giác ngũ ấm và "thần thông của Phật đạo" là sự viên thông do giác ngộ. Vậy những câu chuyện về các vị A-la-hán có thần thông bay trên không, đi xuyên tường trong kinh điển nên được hiểu là sự thật lịch sử, ẩn dụ, hay là thuộc về "thần thông ngôn thuyết thiện xảo"?

57. Khi nói về "Thế Giới Hoa Tạng", Tác giả khẳng định nó "không dành cho những người còn thấy có ai thành lập". Vậy làm thế nào để biết mình đã sẵn sàng để "thể nhập" vào thế giới quan bất nhị đó?

58. Tác giả giải thích rằng Thập địa Bồ Tát là "những người thầy lớn" và thuộc "loài lưỡng cư". Điều này có nghĩa là các vị đó tự tại lui tới giữa sinh tử và Niết bàn. Vậy động lực nào khiến các vị làm công việc này nếu các vị đã an trú trong Niết bàn tịch tịnh?

59. Tác giả mô tả các vị "siêu nhân loại" có slogan “Sanh tử tức Niết bàn, phiền não tức Bồ đề”. Đối với một người đang tu hành, làm thế nào để lời nói này không trở thành cái cớ để biện minh cho sự buông thả trong đau khổ và phiền não của mình?

60. Trong định nghĩa về "Như Lai sau khi nhập diệt", Tác giả cho rằng sự im lặng của Phật là vì câu hỏi "không nằm trong phạm vi dạy và học của đạo pháp". Vậy, phạm vi dạy và học đó là gì, và tại sao việc xác định rõ phạm vi này lại quan trọng đến thế?

61. Tác giả nói "chư Phật là thường", không thực sự nhập diệt. Vậy, sự kiện lịch sử về Đức Phật Thích Ca thị tịch dưới cây Sala có ý nghĩa gì đối với giáo pháp?

62. Trong trao đổi về "A tăng kì kiếp", Tác giả nói đó là "khái niệm nhằm chỉ một lần chuyển hoá quan trọng trong tâm thức", chứ không phải thời gian vật lý. Nếu là sự chuyển hóa tâm thức, thì có phải "thành Phật" là việc có thể đạt được ngay trong một sát-na, thay vì trải qua vô lượng kiếp?

63. Tác giả cho rằng "tất cả kinh điển hiện có đều cũng chính thống và cũng không chính thống". Quan điểm này có dẫn đến nguy cơ phủ nhận tính xác thực của bất kỳ lời dạy nào, và làm mất đi nền tảng cho việc xác quyết đâu là chánh pháp?

64. Tác giả nói "địa ngục không phải của Phật, nên Phật không thể mở cửa cho mọi người vào xem". Câu nói này có phải ngụ ý rằng các cảnh giới tái sinh chỉ là những trạng thái tâm thức chủ quan, hay chúng là những cõi giới có thực một cách khách quan?

65. Tác giả định nghĩa Niết Bàn là "cảnh giới thanh tịnh của Tâm". Liệu có một sự khác biệt về bản chất giữa "Niết Bàn hữu dư" của một vị A-la-hán còn đang sống và "Niết Bàn vô dư" sau khi vị ấy xả bỏ báo thân?

IV. Về Phương Pháp Tu Tập Cụ Thể và Ứng Dụng (Câu 66-85)

(Dựa trên các bài: 5, 6, 8, 18, 22, 25, 40, 48, 59, 60, 61, 62)

66. Trong trả lời về "Có mấy loại định", Tác giả phân biệt giữa "thế gian định" và "xuất thế gian định". Vậy một người đang thực hành thiền, làm sao phân biệt được mình đang phát triển loại định nào?

67. Tác giả giải thích về tầm quan trọng của "Tư lương vị" trong 37 phẩm trợ đạo và ví nó như việc "chọn đất, kỹ thuật canh tác". Đối với một cư sĩ tại gia bận rộn, đâu là những yếu tố "tư lương" thiết thực và quan trọng nhất họ cần chuẩn bị?

68. Tác giả nói về "phép quán luân chuyển" và "phép quán hoàn diệt" trong 12 nhân duyên. Một hành giả khi bắt đầu tu tập nên tiếp cận từ phép quán nào trước và tại sao?

69. Tác giả cảnh báo về sự nguy hiểm của việc "dùng ý chí" trong thiền định, nhưng đồng thời Tác giả cũng dạy về tầm quan trọng của "chánh tinh tấn". Vậy đâu là sự khác biệt trong cách vận dụng ý chí của một người tu "chánh tinh tấn" và một người tu "theo kiểu thế gian"?

70. Tác giả khuyên nên "học tập và ứng dụng Kinh Các Căn Tu Tập và Kinh Kim Cang". Đâu là sự liên kết về mặt pháp nghĩa và thực hành giữa hai bản kinh tưởng chừng như rất khác biệt này?

71. Khi nói về "Vô Thượng Căn tu tập", Tác giả nhấn mạnh việc "đối diện và tuệ tri" thay vì "tránh né". Vậy khi mới bắt đầu, một hành giả yếu đuối trước cám dỗ có nên "tránh né" các hoàn cảnh xấu như lời Phật dạy trong Kinh Tất Cả Lậu Hoặc, hay phải "đối diện" để tu tập?

72. Trong kinh Tất Cả Lậu Hoặc, Tác giả phân tích có hai nhóm đoạn trừ lậu hoặc: do "tri kiến" và do "thực hành" (6 pháp còn lại). Vậy có phải nhóm "tri kiến" là con đường tắt và ưu việt hơn, và nhóm "thực hành" chỉ dành cho những người chưa đủ sức?

73. Tác giả giải thích về "tầm quan trọng của đệ Tứ thiền" như một bệ phóng để vào đạo xuất thế. Vậy nếu một người chưa bao giờ chứng đắc bất kỳ tầng thiền nào theo mô tả truyền thống, họ có thể đạt được "giác ngộ" và "giải thoát" không?

74. Khi trả lời về "mục đích của sự tu học", Tác giả nói đó không phải là "chấm dứt tất cả" mà là "ra khỏi khu rừng u mê". Vậy sau khi "ra khỏi rừng", mục tiêu tiếp theo của một con người tu sẽ như thế nào, họ sẽ làm gì và hướng tới điều gì?

75. Tác giả nói về "đại tử", tức cái chết của bản ngã. Dấu hiệu nào để một người tu tập biết rằng mình đã trải qua "đại tử" (diệt được cái hư vọng ngã) mà không phải chỉ là một cảm xúc hay một trạng thái tâm lý nhất thời?

76. Tác giả lấy ví dụ về người trồng cây, bắt đầu từ việc "chọn đất" (Tứ Niệm Xứ). Trong bối cảnh người học Phật hiện đại, đâu là những "loại đất" (cách tiếp cận ban đầu) sai lầm phổ biến nhất mà họ thường chọn?

77. Trong câu trả lời về "Cách vận dụng 12 nhân duyên", Tác giả gợi ý tham khảo bài viết khác của mình. Tác giả có thể tóm tắt trong một câu, điểm cốt lõi nhất khi vận dụng 12 nhân duyên vào đời sống hằng ngày của một cư sĩ là gì không?

78. Tác giả nói về "Thập Như Thị" vừa là nguyên lý vừa là phương pháp. Vậy một người tu hành có thể ứng dụng Thập Như Thị vào đời sống của mình như thế nào, ví dụ trong việc phát triển một thói quen tốt hay đoạn trừ một thói quen xấu?

79. Trong phân tích về Kinh Sa Môn Quả, Tác giả rất tâm đắc với điểm "Tĩnh lặng của đại chúng có thể bẻ gãy mọi sức mạnh". Làm thế nào để một tập thể (như Lý Gia) có thể nuôi dưỡng và duy trì được sự "tĩnh lặng" đầy sức mạnh này?

80. Tác giả giải thích về "lõi cây" trong kinh Thí Dụ Lõi Cây chính là "Tâm giải thoát bất động". Vậy những "cành lá, vỏ ngoài" mà người tu hành thời nay thường bám víu và nhầm tưởng là "lõi cây" là những gì?

81. Tác giả nhấn mạnh rằng phải "thấu suốt bản chất của cảm thọ" rồi mới "xả". Vậy đâu là sự khác biệt giữa sự "xả" của một người do hiểu biết và sự "vô cảm" của một người do chai lỳ cảm xúc?

82. Trong việc thực hành "Tứ Chủng Thanh Tịnh Minh Hối", học trò của Thầy phân tích cách mà Tuệ giác tự động giữ giới. Vậy nếu một người tự xưng đã "khai tuệ" mà vẫn còn phạm các giới căn bản (sát, đạo, dâm, vọng) thì bản chất của cái "tuệ" đó là gì?

83. Tác giả nói về sự nguy hiểm của "kiến lưu" và phân biệt nó với "tư duy phản biện". Làm sao để một người đang học Phật sử dụng tư duy phản biện như một công cụ hữu ích mà không rơi vào "kiến lưu"?

84. Tác giả ví người "phát tâm Bồ đề" như "múc nước đục trên dòng chảy". Vậy những "tạp chất" khiến nước bị đục đối với một người mới phát tâm là gì, và họ cần làm gì để nước lắng trong?

85. Tác giả giải thích về quá trình "Thiền tư" là đến nơi vắng vẻ để "tư duy đến tận nguồn cơn". Nếu một người không có điều kiện đến nơi vắng vẻ, họ có thể thực hiện việc "thiền tư" này ngay trong cuộc sống ồn ào hằng ngày không? Bằng cách nào?

V. Về Mối Liên Hệ Giữa Giáo Lý và Các Khái Niệm Chuyên Sâu (Câu 86-108)

(Dựa trên các bài: 20, 21, 36B, 42, 45, 46, 47, 50, 52, 53, 54, 65-72)

86. Tác giả mô tả "Vô sư trí" là trí của Phật, còn "Hữu sư trí" bao gồm cả Bồ tát trí. Vậy sự khác biệt về công năng và phạm vi giáo hóa giữa hai loại trí này là gì?

87. Trong phân loại 11 thứ trí, Tác giả xếp "Đạo tướng trí" sau "Nhất thiết trí". Lý do tại sao "Đạo tướng trí" (trí biết cách giáo hóa) lại đứng sau "Nhất thiết trí" (trí biết tất cả các pháp môn)?

88. Tác giả so sánh "Tương tợ Bát Nhã" và "Bát Nhã Chân Thiệt". Vậy đâu là những dấu hiệu thực tế trong đời sống và giáo hóa để phân biệt một vị đang sử dụng "Tương tợ Bát Nhã" với một vị đã thành tựu "Bát Nhã Chân Thiệt"?

89. Khi trả lời về "Bát Nhã", Tác giả nói rằng với HĐ Lý Gia, việc thể nhập "dễ đến thế". Điều gì trong phương pháp giáo dục của Tác giả đã làm cho một việc "khó" trở nên "dễ" đến vậy?

90. Tác giả phân tích "Thất đại" trong Kinh Lăng Nghiêm và cho rằng nó nói về cấu tạo của một hữu tình. Vậy tại sao Kinh Lăng Nghiêm lại dùng "Thất đại" để chứng minh "tất cả đều là thể Như Lai Tạng"?

91. Trong phân tích về "Chuyển Y", Tác giả nói đó là chuyển đổi tính chất chứ không phải bản thể. Nếu tính chất đã được chuyển đổi hoàn toàn, thì bản thể của "A-lại-da" và bản thể của "Đại Viên Cảnh Trí" có phải là một không?

92. Tác giả nói rằng trí tuệ và từ bi là "hệ quả của nhau". Vậy trong lộ trình tu tập, có phải cứ phát triển trí tuệ đến đâu thì từ bi tự nhiên phát triển đến đó, hay cần có sự tu tập riêng về tâm từ bi?

93. Tác giả khẳng định "Tứ vô ngại biện" chỉ có ở bậc "vô tu vô chứng". Vậy những vị đang trên đường tu, khi thuyết pháp có thể đạt đến mức độ "vô ngại" nào, và giới hạn của họ là gì?

94. Trong phần phản biện với Ngã Hành, học trò của Thầy giải thích "Tứ Pháp Ấn" là cho "cảnh giới thế gian" và "Như Lai Tạng" là cho "cảnh giới xuất thế gian". Việc tách bạch này có dẫn đến nguy cơ người học xem nhẹ Tứ Pháp Ấn khi đã có chút hiểu biết về Phật tánh không? Có khi nào Thầy nghĩ, học trò của Thầy chỉ hiểu Phật tánh trên bề mặt văn tự mà đã tự cho mình thấy (chứng) Phật tánh rồi sinh tăng thượng mạn không? Thuyết giảng thì dễ - làm được mới khó. Thầy có cách nào để giúp học trò, nếu họ rơi vào trường hợp tặng thượng mạn như vậy?

95. Trong cuộc đối thoại với Ngã Hành, các học trò của Tác giả thể hiện sự nhất quán cao trong lập luận. Làm thế nào Tác giả đào tạo được một tập thể có cùng một "tần số" nhận thức như vậy, và điều này có làm mất đi sự sáng tạo cá nhân trong việc khám phá chân lý không?

96. Trong thư gửi Ngã Hành, Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc "học tập" so với "hành tẩu giang hồ 25 năm". Vậy kinh nghiệm thực tế và sự trải nghiệm cá nhân có vai trò gì trong giáo dục Phật đạo?

97. Tác giả ví việc "Bồ Tát xuống nước cứu người" như "loài lưỡng cư". Làm thế nào để một Bồ Tát có thể "xuống nước" mà vẫn giữ được phẩm chất "siêu việt" của mình, không bị "nước" làm cho ướt và nhiễm ô?

98. Tác giả tâm đắc với điểm "hành động như pháp có sức thuyết phục vượt trội". Trong thời đại ngày nay, đâu là những "hành động như pháp" có sức thuyết phục nhất mà một người tu hành nên thể hiện để làm lợi ích cho đời?

99. Trong bài "Tráng Ca Bất Tử", Tác giả viết "Người Tráng Sĩ đã chết từ khi ngồi xuống, đốm lửa được thắp lên". Hình ảnh thơ này có liên hệ như thế nào đến trải nghiệm "bùng vỡ tâm thức" mà Tác giả đã từng kể lại một cách cụ thể?

100. Tác giả nói về sự khác biệt giữa "A-la-hán và Bồ-tát" là ở "nguyện". Vậy "nguyện" có phải là một "chủng tử" hay "hạt giống" được gieo trồng trong tâm thức không, và cơ chế nào khiến một vị A-la-hán có thể "hồi tâm" phát khởi đại nguyện sau khi đã nhập Niết bàn?

101. Trong phản biện, một học trò nói rằng "Phật đạo là một chỉnh thể hoàn chỉnh và có tính thống nhất rất cao", vì thế nó không có "mâu thuẫn nội tại". Vậy, những "nghịch lý" trong kinh điển (ví dụ: vừa nói có chân ngã, vừa nói vô ngã) được giải quyết như thế nào mà không cần gọi đó là mâu thuẫn?

102. Đưa ra khái niệm "Bạch Tịnh Thức" cho A-la-hán, nơi thuần chứa tri thức thanh tịnh. Vậy chức năng "duy trì mạng căn" và "tổng báo" của thức thứ tám lúc này được chuyển giao cho đâu, hay nó vẫn tiếp tục nhưng không còn mang tính chất ô nhiễm?

103. Khi bàn về "Tứ Chủng Thanh Tịnh Minh Hối", các học trò khẳng định người đã "khai tuệ" thì vĩnh viễn không phạm bốn giới trọng. Vậy các trường hợp Bồ Tát thị hiện phạm giới để cứu độ chúng sinh nên được hiểu như thế nào? Các vị có thực sự "phạm giới" không?

104. Một điểm nhấn quan trọng trong các cuộc tranh luận là sự khác biệt giữa "trực nhận" và "suy luận". Làm thế nào để một người biết chắc rằng sự hiểu biết của mình là "trực nhận" chứ không phải là kết quả của một quá trình suy luận quá nhanh đến mức mình không nhận ra?

105. Tác giả nói về giai đoạn "Minh tâm Bồ đề" giúp thành tựu "Căn bản trí". Vậy sau khi có "Căn bản trí", người tu hành có cần phải "quên đi" hay "buông bỏ" tất cả những kiến thức đã học trước đó, bao gồm cả những kiến thức về giáo pháp để tiến tu?

106. Trong toàn bộ các câu trả lời, Tác giả thường xuyên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc "đối chiếu với kinh điển". Vậy tiêu chí nào để một người (chưa giác ngộ) đang trong tiến trình tu học, vẫn có thể tự mình "đối chiếu" một cách chính xác và hiệu quả, tránh việc dùng kinh này để diễn giải sai kinh kia?

107. Theo lời kể, Tác giả dành 1 năm để đối chiếu sau "vụ nổ Big Bang tâm thức". Giây phút "bùng vỡ" đó, điều gì đã thay đổi trong cơ chế nhận thức của Tác giả, khiến cho việc đọc kinh trước và sau đó trở nên khác biệt hoàn toàn?

108. Xuyên suốt tác phẩm, Tác giả đưa ra một hệ thống giáo dục với lộ trình rõ ràng: Tứ Đế, 37 Phẩm, Tứ Niệm Xứ... Vậy, theo Tác giả, bài học quan trọng nhất mà một người mới bắt đầu vào "ngôi trường" của Phật đạo cần phải thuộc nằm lòng trước khi học bất cứ điều gì khác là gì?

Kính chúc tác giả Lý Tứ thật nhiều sức khỏe và an vui!

03/05/2026 - 14:41:41

Tuệ Hải - Bắc Ninh" (Hết thư)

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

03/05/2026

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Sau lời khuyên vừa rồi, mình cũng đã nhận được phản hồi của bạn đọc Quang Thuận ở Bà Rịa - Vũng Tàu...!!! Cảm ơn Quang Thuận đã đón nhận và có thư cảm ơn...!!! Bạn ấy đã viết như sau:

"Dạ kính bạch thầy:

Sau khi nhận được lời khuyên: "Nên tìm hiểu kĩ về các vấn đề cơ bản của giáo pháp để tiến tu, hơn là chạy theo những câu hỏi vô bổ, không giúp gì nhiều cho mình cho người trên con đường giác ngộ"...!!!

Con nhận thấy những nhận xét của thầy rất đúng với những câu hỏi con từng ôm ấp bấy lâu và gởi vừa rồi. Con cũng đã nhận ra những thiếu sót cơ bản của mình và tri ân công đức từ bi của thầy đã chỉ dạy.

Một lần nữa con kính chúc thầy pháp thế khinh an, thân tâm thường lạc và những thế hệ học trò cũng như những người được thầy dạy dỗ qua mái nhà “giác ngộ - giải thoát - trí tuệ” sẽ toả đi muôn phương làm lợi lạc cho quần sanh ạ.

Con kính tri ân thầy và mong thầy luôn luôn có nhiều sức khoẻ đế trụ lâu ở đời làm lợi lạc cho mọi người….

04/05/2026 - 10:33:04

Quang Thuận - Bà Rịa - Vũng Tàu"

Sau đây là phần trả lời thắc mắc của hành giả Tuệ Hải:

I. Về Học Tập, Giác Ngộ và Trí Tuệ (Câu 1-25)

(Dựa trên các bài: 1, 3, 4, 10, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 22, 23, 24)

- Hỏi:

1. "Tác giả Lý Tứ định nghĩa Pháp môn là "cánh cửa tâm thức". Dựa trên định nghĩa này, việc "chỉ nên tu một pháp môn" là đủ hay tu học càng nhiều pháp môn càng tốt?"

- Trả lời:

a) Đường đến Vô Thượng Bồ Đề, giống như người tìm kho báu, phải đi qua nhiều lớp cửa khác nhau...Nên, tuỳ mỗi giai đoạn, người tu học phải sử dụng một pháp môn tương ứng, để mở một cánh cửa trong những cánh cửa phải đi qua...Mở đến cánh cửa cuối cùng mới thôi...!!!

b) Nhiều không phải là tốt mà, phải mở "đúng và đủ" những cánh cửa cần mở...!!!

c) Giai đoạn cuối, người học phải học tất cả các pháp môn để thành tựu trí tuệ...Gọi là: Học vô lượng Tam muội môn và vô lượng Giải thoát môn...!!!

- Hỏi:

2. "Tác giả lý giải việc "học trò thành tựu cao hơn thầy" là chuyện bình thường. Vậy trong đạo pháp, khi học trò đã vượt qua thầy về mặt chứng đắc, mối quan hệ "thiện tri thức" giữa họ có thay đổi không?"

- Trả lời:

Không thay đổi...!!! Giống như cha mẹ và con cái...Con cái có thể hơn cha mẹ nhiều mặt...Nhưng, không vì thế mà chức năng hay tôn ti trong gia đình bị thay đổi...!!!

- Hỏi:

3. "Tác giả nói "học một điều để bớt ngu một điều", và người học cần giải quyết ba lớp "ngu" (vô minh). Làm thế nào một người mới học có thể tự nhận biết mình đang phá trừ lớp vô minh nào?"

- Trả lời:

Mỗi lớp đều có những tiêu chuẩn nhất định...Căn cứ vào tiêu chuẩn, người học tự biết mình đã vượt qua lớp nào hay chưa...!!! Ví dụ: Lớp Nhuận chi vô minh, tiêu chuẩn của lớp này là: "Không còn khổ, phiền, não, kiết sử và mê ngoại duyên (gọi chung lậu hoặc)...Chưa đạt các tiêu chuẩn này, chưa được coi là sạch Nhuận chi vô minh...!!!

- Hỏi:

4. "Tác giả nhấn mạnh "Chánh niệm là hệ quả tất yếu của Chánh kiến và Chánh tư duy". Vậy nếu một người thực hành chánh niệm (như quan sát hơi thở) mà chưa có Chánh kiến vững chắc, việc thực hành đó có thực sự là Chánh niệm theo đúng tinh thần Phật đạo không?"

- Trả lời:

Chưa có chánh kiến, dù làm gì, niệm gì...cũng không được coi là chân chánh theo quan điểm giáo pháp...!!! Giống như chưa thấy, chưa biết mục đích của việc mình làm là gì thì, cho dù có loay hoay làm bao nhiêu việc, các việc làm ấy cũng khó được coi là chân chánh (đúng mục đích)...!!!

- Hỏi:

5. "Tác giả cho rằng "Phật ngồi 49 ngày dưới cội Bồ Đề" không giống với cách chúng ta ngồi thiền hôm nay. Vậy đâu là sự khác biệt cốt lõi giữa cái mà Thầy gọi là "thiền định do giác ngộ" và "thiền định thế gian" là gì?"

- Trả lời:

a) Thiền định do giác ngộ: Do giác ngộ diệu lí mà được thiền...!!!

b) Thiền định thế gian: Là các loại công phu do người thế gian lập ra rồi luyện tập để đạt một mục tiêu nào đó của thế gian...!!!

- Hỏi:

6. "Tác giả phản bác câu kệ "Thở vào tâm tĩnh lặng, Thở ra miệng mỉm cười" và cho rằng "an trú trong hiện tại" là "an trú trong mê muội" nếu chưa giác ngộ. Điều này có phải là sự phủ nhận hoàn toàn giá trị của các phương pháp thực tập chánh niệm trong đời sống hằng ngày cho người sơ cơ?"

- Trả lời:

Lý Tứ chưa từng phủ nhận các giá trị của việc thực tập này...Mà, chỉ nói rằng: "An trú trong hiện tại mà hiện tại ta vẫn mê muội thì, việc an trú đó chính là an trú trong mê muội"...!!!

- Hỏi:

7. "Tác giả nói "Phật đạo chưa bao giờ chủ trương buông xả". Vậy điểm khác biệt cốt lõi giữa "buông xả" theo kiểu thế gian và sự "xả" của bậc Thánh mà Thầy mô tả là gì?"

- Trả lời:

Xin xem bài viết "Hai Anh "Quảng Nôm" Luận Về Buông Xả" trong sách Chuyện Trên Mây của Lý Tứ...Hoặc bài viết cùng tên từ Website Lytu.Vn...!!!

- Hỏi:

8. "Thầy định nghĩa "giác ngộ" là sự "hoát nhiên nhận ra" sau quá trình học tập như pháp. Vậy yếu tố "hoát nhiên" này là một sự kiện đột biến hay là kết quả tất yếu của một quá trình tích lũy đủ đầy?"

- Trả lời:

Gồm cả hai...Tuỳ căn cơ...!!!

- Hỏi:

9. "Trong câu chuyện với bạn đọc, Thầy phê phán quan điểm "phá ngã, phá chấp" và cho rằng đó là hành động "dùng lửa mong dập lửa". Nếu vậy, động cơ nào thúc đẩy một người tu hành đúng pháp dừng lại các hành vi bất thiện, nếu không phải là ý chí muốn "phá trừ" chúng?"

- Trả lời:

Học tập đúng chánh pháp, các hành vi ấy tự tịch diệt mà chẳng cần phá...Giống như, mặt trời lên, bóng đêm tự mất...!!! Còn, mặt trời chưa lên, có phá gì thì bóng đêm cũng tồn tại...!!!

- Hỏi:

10. "Tác giả cho rằng "tu hành" của Lý Gia là "học tập" chứ không phải "tu hành theo thời khoá". Vậy người theo con đường "học tập" này có cần thực hành thiền định, tụng kinh, hay giữ giới theo hình thức truyền thống không, hay chỉ tập trung vào tư duy và ứng dụng?"

- Trả lời:

Học tập đúng giáo pháp, các việc ấy tự thành...!!!

- Hỏi:

11. "Thầy phản bác việc "an trú trong hiện tại" và cho rằng "hiện tại không dừng". Nếu vậy, "tâm thức" của một bậc đã giác ngộ vận hành như thế nào trong dòng chảy của thời gian?"

- Trả lời:

Thời gian không ảnh hưởng đến tâm trí của bậc giác ngộ...!!!

- Hỏi:

12. "Từ việc Thầy phân tích Kinh Nhất Dạ Hiền Giả, "pháp hiện tại" nên được hiểu là "những pháp đã được học trong hiện tại" chứ không phải là "tâm hiện tại". Sự hiểu nhầm phổ biến này bắt nguồn từ đâu và dẫn đến những hệ lụy gì trong thực hành?"

- Trả lời:

a) Từ việc học mà không hiểu...!!!

b) Hậu quả là, thuốc chữa bệnh trở thành nước lã...!!!

- Hỏi:

13. "Tác giả cho rằng Tứ Đế là lộ trình học tập từ thấp tới cao và không đảo lộn - lần lượt từ Khổ Đế, Tập Đế, Diệt Đế và Đạo Đế. Điều này căn cứ vào lời kinh nào của Phật? Tôi đang thấy nó khác với những gì mình được học: Khổ Đế là sự thật về Khổ. Tập Đế là nguyên nhân sinh Khổ. Diệt Đế là cảnh giới giải thoát. Đạo Đế (Bát Chánh Đạo) 8 con đường diệt nguyên nhân sinh khổ. Nhờ Thầy giải rõ mối nghi này?"

- Trả lời:

Những gì bạn đã học về Tứ đế mà bạn cho là truyền thống...Hãy tự vấn bản thân, đến hiện tại, điều đã học ấy có giúp bạn thành tựu các mục tiêu của đạo pháp đề ra như: Hết khổ, hết phiền não, hết kiết sử (tham, sân, si...), hết lậu hoặc (chấm dứt ngu mê), chứng niết bàn (luôn an vui, thanh tịnh, bất động, giải thoát...), có trí tuệ (như các tiêu chuẩn trí tuệ của đạo) hay không ???

- Hỏi:

14. "Tác giả nói rằng mình "chẳng chịu ảnh hưởng nhiều hay ít, của bất kì trường phái hay luận giải nào từ xưa đến nay". Vậy làm thế nào để một độc giả bình thường có thể phân biệt được đâu là "trực nhận" của Thầy và đâu là những điểm tương đồng với các hệ thống giáo lý đã có như Duy Thức hay Trung Quán?"

- Trả lời:

Mình chưa từng suy nghĩ, đặt thành vấn đề, hoặc có nhu cầu...vv...đối với các việc đã nêu...!!!

- Hỏi:

15. "Trong câu trả lời về "Tứ Niệm Xứ", Tác giả nói "không có chuẩn chung về cách quán Tứ Niệm Xứ cho tất cả mọi người". Vậy những tiêu chí nào để một vị đạo sư xác định đúng phương pháp quán phù hợp cho từng căn cơ học trò mình?"

- Trả lời:

Trở thành đạo sư tất sẽ biết điều ấy...!!! Giống như trở thành thầy giáo, tất tự biết học trò của mình làm bài đúng hay sai...!!!

- Hỏi:

16. "Tác giả nhấn mạnh rằng "bất kì phương pháp tu hành hay thiền quán nào" không được dẫn khởi bởi giáo pháp chân chánh (như pháp) thì sẽ là "phi như lí tác ý". Tiêu chí nào để biết một phương pháp thiền quán đang được "dẫn khởi bởi giáo pháp chân chánh"?"

- Trả lời:

Tiêu chí ấy là: Không tu thiền mà vẫn được thiền...Sau khi được thiền cảnh giới cần giác ngộ sẽ hiện...!!! Giống như người đi đường có bản đồ, la bàn và được hướng dẫn cụ thể...Càng đi, càng thấy các dấu hiệu bản đồ ghi chú hiện ra trên thực địa, và cuối cùng là đến nơi cần đến...!!!

- Hỏi:

17. "Tác giả phân biệt rạch ròi giữa "giác ngộ ngôn từ" và "giác ngộ thực chứng", nhưng cũng nói "phương tiện khác, cứu cánh đồng". Vậy đối với một người chỉ mới "giác ngộ khái niệm", đâu là bước đi then chốt tiếp theo để tiến tới "giác ngộ thực chứng"?"

- Trả lời:

Tiếp tục tu tập...!!!

- Hỏi:

18. "Tác giả nói về tầm quan trọng của "học tập" đến mức "chỉ có học tập mới có thể giúp người giải quyết tận gốc ái tâm". Vậy những ai không có duyên được tiếp cận học tập giáo pháp trong đời này thì có còn con đường nào khác để giải thoát không?"

- Trả lời:

"Hẹn kiếp lai sinh"...!!!

- Hỏi:

19. "Tác giả cho rằng "Phật đạo là một nền giáo dục". Vậy đâu là sự khác biệt căn bản nhất giữa "nền giáo dục của Phật đạo" và một nền giáo dục thế gian thông thường, xét về mục tiêu cuối cùng?"

- Trả lời:

Giáo dục thế gian: Học để thành bác sĩ, kĩ sư, tiến sĩ...vv !!! Giáo dục Phật đạo: Học để thành La hán, Bồ tát, Phật...!!!

- Hỏi:

20. "Tác giả phê phán việc dùng "ý chí" để "bức tử ý thức" trong thiền định và gọi đó là "hành động thô thiển của kẻ thiếu trí". Tuy nhiên, trong các kinh điển Nguyên Thủy, Đức Phật cũng dạy về sự "tinh tấn đoạn trừ các ác pháp". Có sự mâu thuẫn chăng? Đâu là ranh giới giữa "tinh tấn như pháp" và "dùng ý chí bức tử ý thức"?"

- Trả lời:

a) Tinh tấn đoạn trừ ác pháp: Không đồng nghĩa với nhắm mắt làm càn theo cách của người thiếu trí...!!!

b) Ranh giới là: Chánh tinh tấn và tà tinh tấn...!!!

- Hỏi:

21. "Tác giả phát biểu rằng "tâm không sanh" mới là điều kiện để "trí sanh". Điều này có nghĩa là mọi hoạt động tư duy, kể cả tư duy về giáo pháp, cuối cùng cũng phải được dừng lại để đạt đến trí tuệ rốt ráo?"

- Trả lời:

Lý Tứ chỉ nói "tâm không sanh" chứ đâu có nói "dừng suy nghĩ"...!!!

- Hỏi:

22. "Tác giả nói rằng "học tập" là "hộ trì tốt nhất" sau khi thấy tánh. Vậy một vị đã "thấy tánh" rồi thì cần học tập những gì và học tập như thế nào để khác với trước khi "thấy tánh"?"

- Trả lời:

Chưa thấy tánh: Học bằng cái đầu...Thấy tánh rồi: Học bằng tánh giác...!!! Cả hai đều học giáo pháp...!!!

- Hỏi:

23. "Tác giả cho rằng "Cận Tử Nghiệp" không phải là yếu tố quyết định việc tái sinh mà chính lối sống hằng ngày mới quan trọng. Lập luận này của Tác giả dựa trên cơ sở nào trong kinh điển?"

- Trả lời:

Phật đạo là "đạo giác ngộ hiện thời", chứ không phải "đạo đợi chết mới thành"...!!!

- Hỏi:

24. 'Triết lý "vạn sự tuỳ duyên" bị Tác giả cho là không phải chủ trương của Phật đạo. Vậy theo Tác giả, đâu là thái độ đúng đắn của một Phật tử trước những biến cố, nghịch cảnh của cuộc đời?"

- Trả lời:

Phải học tập giáo pháp để có những ứng xử như pháp...!!!

- Hỏi:

25. "Trong câu trả lời về Tứ Niệm Xứ, Tác giả đặt ra hàng loạt câu hỏi mà người thực hành cần phải trả lời thấu đáo trước khi bắt đầu. Điều này có mâu thuẫn với tinh thần "đến để thấy" (ehipassiko), tức thực hành và tự mình chứng nghiệm, của Đức Phật?"

- Trả lời:

Trước khi đến để thấy, phải học và trả lời cho được với bản thân rằng: Ta cần đi đâu để thấy, thấy điều gì và đi như thế nào để đến nơi...!!! Nếu chưa trả lời được các điều ấy, biết thực hành ra sao, chứng nghiệm điều gì, điều ta sắp chứng nghiệm là của...ma...hay Phật...!!!???

II. Về Nhận Thức, Tâm, Thức và Pháp (Câu 26-45)

(Dựa trên các bài: 3, 4, 6, 7, 9, 10, 12, 13B, 19, 29A, 29B, 29C, 55, 56, 57)

- Hỏi:

26. "Tác giả khẳng định "ý làm chủ, ý tạo" nhưng cũng nói "thức mới là ông chủ". Vậy mối quan hệ thực sự giữa "ý", "thức" và "tâm" là gì, và cái nào đóng vai trò chủ đạo trong việc tạo tác nghiệp và luân hồi?"

- Trả lời:

a) Anh Ý, cưới chị Thức, sinh cậu Pháp và cô Tâm...!!!

b) Bốn người trong gia đình nhà kia, nếu không tinh tấn học hành để giác ngộ, tất cả đều trở thành những kẻ tạo nghiệp thế gian (hữu lậu) và cùng chịu luân hồi trong sáu nẻo...!!!

- Hỏi:

27. "Trong câu trả lời về "không tác ý", Tác giả nói bậc vô học "không phụ thuộc vào việc tác ý hay không tác ý". Vậy trạng thái này khác với trạng thái "vô ký" (không thiện không ác một cách thụ động) của người thường như thế nào?"

- Trả lời:

a) Vô kí: Không ghi nhận thiện ác vì mê muội...!!!

b) Vô học: Không phụ thuộc thiện ác vì biết rõ bản chất của hai pháp này...!!!

- Hỏi:

28. "Tác giả mô tả "tâm" chỉ là "hiệu ứng tình cảm" khi các căn xúc đối với trần cảnh. Nếu "tâm" là thứ hư vọng như vậy, thì cái gì nơi con người mới là chủ thể thực sự của sự tu tập và giác ngộ?"

- Trả lời:

Con người chẳng có gì là chủ thể thực sự của việc tu hay không tu, mê hay giác...!!! Giống như, chẳng có gì là thực thể của tối và sáng...!!! Trong Bài Tráng Ca Bất Tử...Lý Tứ đã viết: "Chỉ tại không đèn, nên sáng tối nhầm nhau..."...!!!

- Hỏi:

29. "Tác giả bác bỏ quan niệm thông thường về "pháp là sự vật, hiện tượng" và định nghĩa "pháp là quan điểm, quan niệm về trần cảnh". Trong kinh có đề cập đến “danh pháp” và “sắc pháp”, việc bác bỏ một nửa như vậy có đang là thiếu sót? Nếu vậy, khi ta nói "vạn pháp giai không", điều này có nghĩa là mọi "quan niệm" đều không có thực thể, hay chính các "sự vật, hiện tượng" là không có thực thể?"

- Trả lời:

a) Phật đạo nói đến pháp (trong sáu trần) là nói đến quan điểm, quan niệm, nhận thức...vv...của ý thức chứ không phải sự vật sự việc...!!!

b) Danh pháp: Tên các pháp...!!! Sắc pháp: Hình tướng các pháp...!!!

c) "Vạn pháp giai không": Tất cả các quan niệm, quan điểm...vv...bản chất đều không, tức các pháp ấy chỉ là những ý niệm chứ chẳng có gì trong chính nó...!!!

- Hỏi:

30. "Từ định nghĩa của Tác giả về "pháp", một người tu hành khi xúc đối với một bông hoa, đối tượng cần được quán chiếu để thấy rõ bản chất "không tánh" là bản thân bông hoa (trần cảnh) hay quan niệm, cảm xúc của mình về bông hoa đó (pháp)?"

- Trả lời:

Tuỳ trường hợp, tuỳ yêu cầu (quán tâm, quán cảnh hay quán pháp...vv...) khi xúc đối...!!!

- Hỏi:

31. “Tác giả phân biệt rất rõ giữa "không vọng khởi phân biệt" và "không nhận thức phân biệt". Trong đời sống, làm thế nào để một hành giả tự kiểm chứng mình đang ở trạng thái "không vọng khởi phân biệt" mà vẫn "nhận thức phân biệt" rõ ràng?”

- Trả lời:

Không học tập giáo pháp đến nơi đến chốn thì nhất định không thể…!!! Như người "không biết chữ" thì, sẽ không thể nào biết mình hay người viết đúng hay sai…!!!

- Hỏi:

32. “Tác giả gọi "thức mê" là "cách gọi khác của vô minh". Nhưng nếu vô minh là nhân, thức là quả trong chuỗi 12 nhân duyên, thì việc đồng nhất chúng có làm mất đi sự rõ ràng về mặt nhân quả và tiến trình tu tập để "chuyển thức thành trí" không?”

- Trả lời:

Vô minh không phải là nhân và thức mê không phải là quả…Mà, hai món này chỉ là “sự duyên nhau” theo nguyên lí “duyên sinh”…!!! Vì thế, hết vô minh, thức cũng hết mê, hoặc ngược lại…!!!

- Hỏi:

33. “Trong phần trả lời về "Ngã - Vô Ngã", Tác giả nói "Phật tánh là ngã". Vậy "ngã" này có những thuộc tính gì và nó khác biệt thế nào với "bản ngã" mà ngoại đạo thường chấp?”

- Trả lời:

a) Ngã trong Phật đạo: Để chỉ cho những gì, cái gì, vật gì…vv…luôn luôn là chính nó…!!!

b) Vô ngã trong Phật đạo: Nhằm chỉ cho những gì, cái gì, vật gì…vv…bị thay đổi theo các duyên, thời gian, không gian…!!!

c) Bản ngã: Theo định nghĩa thông dụng, nó là phần cốt lõi của ý thức, đại diện cho cái tôi, nhân cách, và niềm tin về sự tách biệt của cá nhân với thế giới xung quanh. Nó bao gồm suy nghĩ, cảm xúc, kỷ niệm và trải nghiệm định hình sự độc đáo của mỗi người...!!!

d) Kinh Niết bàn Phật dạy: “Phật tánh là ngã, ngã là Phật tánh”…Có nghĩa: Phật tánh là thường, luôn luôn là nó, không bị tác động hay thay đổi bởi thời gian, không gian hoặc các duyên…!!! Cũng theo Đại Niết Bàn, Phật tánh có bốn đức tính siêu việt là, chân thường, chân ngã, chân lạc và chân tịnh…!!!

e) Theo những gì trình bày ở trên, ta có thể nghiệm ra khác biệt giữa ngã, vô ngã, bản ngã là gì…!!!

- Hỏi:

34. “Tác giả nói sự nhầm lẫn giữa Vô Ngã (Phật đạo) và Bản ngã (Tâm lý học) giống như "cùng nhau giải một bài toán sai". Vậy để giải đúng bài toán này, bước đầu tiên một người học Phật cần phải làm là gì?”

- Trả lời:

Không nhầm lẫn các khái niệm đã nêu ở câu hỏi phía trên (câu 33)…!!!

- Hỏi:

35. “Với khẳng định "tâm này vốn không sanh", vậy cái gì đã tạo ra "tâm không sanh" hay đó là một thực tại tự hữu, và việc "giác ngộ" phải chăng chỉ là sự khám phá ra thực tại ấy chứ không phải tạo ra nó?”

- Trả lời:

Do cái gì tạo ra, đều thuộc về sanh…!!! Giác ngộ, chính là sự thực chứng cái vô sanh ấy…!!!

- Hỏi:

36. “Tác giả giải thích về "Bảy đại" trong Kinh Lăng Nghiêm và nói chúng "hoàn toàn độc lập, không liên hệ đến Phật tánh". Vậy Phật tánh nằm ở đâu trong mối tương quan với bảy đại cấu thành nên một chúng sinh?”

- Trả lời:

Mê: Phật tánh không có trong bảy đại…!!! Hết mê: Phật tánh trong bảy đại…!!! Giác ngộ chân thiệt: Bảy đại và Phật tánh không hai…!!!

- Hỏi:

37. “Khi phân tích về "Tự tánh" trong Tâm Pháp, Tác giả nói "rời các tướng nhiễm ô thì không tánh tự hiện". Điều này có nghĩa là "tự tánh" hay "Phật tánh" chỉ hiện hữu khi vắng mặt các pháp ô nhiễm, hay nó là một thực thể thường hằng vẫn luôn hiện hữu bất kể các tướng ô nhiễm có mặt?”

- Trả lời:

Hành giả muốn hỏi (luận bàn) về không tánh, tự tánh hay Phật tánh ???

- Hỏi:

38. "Tác giả dùng các ví dụ trong Tâm Pháp để nói về "dòng Ô Giang" và "bốn dòng phiền não". Vậy khi một hành giả đã "hộ trì căn" và "củng cố giới hạnh" một cách vững chắc, họ vẫn có thể bị bốn dòng này cuốn trôi nếu thiếu yếu tố nào?"

- Trả lời:

Ở trong nước, thiếu điều nào cũng có thể bị cuốn trôi...Trừ người ở nơi không có nước...!!!

- Hỏi:

39. "Trong trả lời cho bạn đọc Trí Đức, Tác giả phân biệt "Trung đạo" là "cảnh giới tối hậu", và phân tích ba bước: "tâm không", "không tâm", rồi mới đến "phi hữu phi vô". Đâu là sự khác biệt về mặt thể nghiệm giữa "tâm không", "không tâm" và "phi hữu phi vô" mà Tác giả đã mô tả?"

- Trả lời:

Với Phật đạo, chứng ngộ từng cảnh giới, chính là sự thể nghiệm chắc thật nhất...!!!

- Hỏi:

40. "Tác giả nói rằng các khái niệm "vô thường, vô ngã" chỉ là "phương tiện" để phá chấp. Vậy khi đã phá được chấp rồi, liệu những chân lý này có còn giá trị như những sự thật tuyệt đối về bản chất của thực tại không?"

- Trả lời:

Những gì thuộc về chân lí, thuộc về bản chất, giá trị không mất...!!!

- Hỏi:

41. "Khi Tác giả nói "kiến lưu" thuộc về "thế gian đạo" và cần phải tránh, trong khi các pháp môn tu tập như "quán Tứ Niệm Xứ" cũng sử dụng tư duy và quán sát, làm sao phân biệt được đâu là "kiến lưu" và đâu là "trí quán" trong chính quá trình thực hành?"

- Trả lời:

Bản thân hai khái niệm (kiến lưu, trí quán) đã khác nhau rồi mà...!!!

- Hỏi:

42. "Tác giả cho rằng "như lí tác ý" là pháp đoạn trừ ưu việt hơn "như lí giác sát" vì nó dẫn đến thánh quả. Vậy đối với một người chưa thể thực hiện "như lí tác ý", việc thực hành "như lí giác sát" (ví dụ như tránh né, chế ngự) có được xem là một bước đi cần thiết và đúng đắn trên lộ trình không?"

- Trả lời:

Không làm được cái này thì làm cái kia thôi...!!!

- Hỏi:

43. "Tác giả phản biện về "Vô minh" và "Thức mê", nói rằng khi đã giác ngộ thì "vô minh còn không có, làm gì có 12 chi". Đây là lời tuyên bố từ cảnh giới của bậc đã chứng ngộ, vậy nó có giá trị như thế nào đối với một hành giả đang trên đường tu tập và còn thấy rõ mười hai nhân duyên đang vận hành?"

- Trả lời:

Người chưa giác ngộ, có thể nghe câu này để biết rằng "tu tập là để đến cảnh giới đó"...!!!

- Hỏi:

44. "Trong trao đổi với bạn đọc, Tác giả khẳng định, “Một khi tâm thức không còn vô minh tăm tối thì khóc hay cười đều là cười hay khóc của bậc minh giác” rất hay. Nhưng lại phát sinh một thắc mắc, bậc minh giác mà cười hay khóc là đã động tâm rồi? Mà động tâm thì liệu còn minh giác?"

- Trả lời:

Bậc minh giác nào khóc, cười mà động tâm ???

- Hỏi:

45. "Tác giả định nghĩa "nghiệp" là "xúc đối bản nhiên" và có "bản chất không tánh". Vậy tại sao cùng là hành động "xúc đối", có hành động tạo ra "nghiệp hữu lậu" trói buộc, có hành động lại trở thành "nghiệp vô lậu" giải thoát, khi bản chất của chúng đều là không tánh?"

- Trả lời:

Tại vì mê ngộ khác nhau...!!!

III. Về Giải Thoát, Niết Bàn và Các Cảnh Giới (Câu 46-65)

(Dựa trên các bài: 2, 9, 12, 19, 20, 21, 29C, 30, 33, 34B, 35, 43, 44, 45, 47, 49, 53, 54, 55, 56, 57)

- Hỏi:

46. "Trong câu hỏi về Tây Phương Cực Lạc, Tác giả dùng hình ảnh "Ông Ba Bị" để nói về các cảnh giới được dựng lên như phương tiện quyền xảo. Vậy làm thế nào một người tu Tịnh Độ có thể phân biệt được đâu là phương tiện và đâu là cứu cánh thực sự của pháp môn mình?"

- Trả lời:

Tu gì cũng phải học mới biết...!!!

- Hỏi:

47. "Tác giả nói rằng "Tây Phương, Niết Bàn... đều nhằm ám chỉ cho tâm và trí của một chuẩn mực giác ngộ". Điều này có đồng nghĩa với quan điểm "Tịnh độ duy tâm", tức cõi Cực Lạc chỉ là một trạng thái tâm thức thanh tịnh, chứ không phải là một thế giới khách quan?"

- Trả lời:

Có thể hiểu như vậy...!!!

- Hỏi:

48. "Tác giả phân biệt rạch ròi giữa "Niết bàn của hàng Nhị thừa" (hóa thành) và "Phật thừa". Sự khác biệt này có nằm ở bản chất của Niết bàn hay chỉ ở phạm vi và mục đích của nó?"

- Trả lời:

Nằm ở tri kiến sâu cạn khác nhau...!!!

- Hỏi:

49. "Trong phân tích về "A-la-hán", Tác giả nói có vị phải "nhờ Phạm âm của chư Phật khai Diệu Pháp" để ra khỏi Niết Bàn. Có phải điều này ngụ ý rằng Niết bàn của A-la-hán là một trạng thái "tịch diệt" có thể khiến họ "ngủ quên" và không thể tiếp tục con đường Bồ Tát đạo nếu không có sự đánh thức từ bên ngoài?"

- Trả lời:

Đúng...!!!

- Hỏi:

50. "Tác giả nói rằng "Phật không rốt ráo nhập Niết Bàn" và ví như mặt trăng. Vậy sự thị hiện nhập Niết Bàn của Phật Thích Ca có ý nghĩa giáo dục như thế nào đối với chúng sinh?"

- Trả lời:

Xin xem kinh Đại Bát Niết Bàn...!!!

(Còn nữa)

Bạn đọc và hành giả Tuệ Hải thân mến !!!

Các câu hỏi còn lại, sẽ được chuyên mục đăng vào kì sau...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

04/05/2026

LÝ TỨ

Sau đây là phần trả lời tiếp theo các thắc mắc của hành giả Tuệ Hải:

III. Về Giải Thoát, Niết Bàn và Các Cảnh Giới (Câu 46-65)

(Dựa trên các bài: 2, 9, 12, 19, 20, 21, 29C, 30, 33, 34B, 35, 43, 44, 45, 47, 49, 53, 54, 55, 56, 57)

- Hỏi:

51. "Tác giả nhấn mạnh rằng "A-la-hán khi chết là chấm dứt mạng căn" và "tâm trí trở về thiệt tế đã chứng". Vậy "tâm trí" đó có còn tồn tại như một thực thể cá biệt, hay đã hòa nhập vào một bản thể chung nào đó?"

- Trả lời:

Người ngủ say, tâm trí tồn tại như một thực thể cá biệt hay hoà vào bản thể chung ???

- Hỏi:

52. "Trong giải thích về tu chứng, Tác giả mô tả những vị "Vô tu vô chứng" là những người "đã từng tu chứng tất cả các đạo quả" và nay chỉ còn "thực hành hạnh nguyện giáo hóa". Vậy ở giai đoạn này, các vị đó có còn cần phải "học tập" gì nữa không, và nếu có thì học tập cái gì?"

- Trả lời:

Học nhiều thứ, không biết thứ gì thì học thứ đó...!!! Trong thập bát bất cộng của Phật có dạy: "Vô bất tri dĩ xả"...!!!

- Hỏi:

53. "Tác giả mô tả quá trình chứng đắc từ "Tứ thiền" đến "Sư tử phấn tấn tam muội" của các Bồ-tát. Vậy, sự khác biệt cốt lõi giữa "Siêu việt Tam muội" và "Sư tử phấn tấn Tam muội" nằm ở chỗ nào trong sự tự tại đối với các tầng thiền định?"

- Trả lời:

Khác biệt ở trí tuệ sai khác...!!!

- Hỏi:

54. "Tác giả ví "giải thoát" như một "con tàu". Vậy "con tàu giải thoát" đó có cần thiết cho tất cả các hành giả ở mọi căn cơ, hay có những người thượng căn có thể "tự mình lội qua sông" (tự đạt được trí tuệ luôn) mà không cần đến con thuyền giải thoát?"

- Trả lời:

Tự mình lội được thì không cần đến tàu...!!!

- Hỏi:

55. "Tác giả khẳng định rằng mục tiêu cuối cùng của Phật đạo là "Trí tuệ" chứ không phải "Giải thoát" và gọi đó là tuyên ngôn "Duy Tuệ Thị Nghiệp". Vậy, có phải một người đã đạt "Giải thoát" nhưng chưa đạt "Trí tuệ" vẫn chưa được xem là đã đi đến tận cùng con đường Phật đạo?"

- Trả lời:

Đúng...!!!

- Hỏi:

56. "Tác giả phân biệt giữa "thần thông của ngoại đạo" là ảo giác ngũ ấm và "thần thông của Phật đạo" là sự viên thông do giác ngộ. Vậy những câu chuyện về các vị A-la-hán có thần thông bay trên không, đi xuyên tường trong kinh điển nên được hiểu là sự thật lịch sử, ẩn dụ, hay là thuộc về "thần thông ngôn thuyết thiện xảo"?"

- Trả lời:

Chỉ nên "nghe như vầy"...Chứ đừng mong được "thấy như kia"...!!!

- Hỏi

57. "Khi nói về "Thế Giới Hoa Tạng", Tác giả khẳng định nó "không dành cho những người còn thấy có ai thành lập". Vậy làm thế nào để biết mình đã sẵn sàng để "thể nhập" vào thế giới quan bất nhị đó?"

- Trả lời:

Tu tập đến chừng nào không còn thấy ta và Thế giới hoa tạng là hai...!!!

- Hỏi:

58. "Tác giả giải thích rằng Thập địa Bồ Tát là "những người thầy lớn" và thuộc "loài lưỡng cư". Điều này có nghĩa là các vị đó tự tại lui tới giữa sinh tử và Niết bàn. Vậy động lực nào khiến các vị làm công việc này nếu các vị đã an trú trong Niết bàn tịch tịnh?"

- Trả lời:

Thập địa Bồ tát không an trú vĩnh viễn trong Niết bàn vì bản nguyện...!!! Giống như đã là ếch thì không ở vĩnh viễn dưới nước hay trên cạn mà tuỳ công việc, tuỳ lúc...!!!

- Hỏi:

59. "Tác giả mô tả các vị "siêu nhân loại" có slogan “Sanh tử tức Niết bàn, phiền não tức Bồ đề”. Đối với một người đang tu hành, làm thế nào để lời nói này không trở thành cái cớ để biện minh cho sự buông thả trong đau khổ và phiền não của mình?"

- Trả lời:

Anh nào lấy câu đó làm cớ để buông thả, giải đãi...vv...thì cũng đâu có mất đồng xu, cắc bạc nào của ta mà ta phải lo...!!!

- Hỏi:

60. "Trong định nghĩa về "Như Lai sau khi nhập diệt", Tác giả cho rằng sự im lặng của Phật là vì câu hỏi "không nằm trong phạm vi dạy và học của đạo pháp". Vậy, phạm vi dạy và học đó là gì, và tại sao việc xác định rõ phạm vi này lại quan trọng đến thế?"

- Trả lời:

a) Phạm vi dạy và học của giáo pháp gồm những gì liên quan đến giáo pháp và các mục tiêu đã đề ra...!!!

b) Phật, Bồ tát không làm chuyện vô ích...!!!

- Hỏi:

61. "Tác giả nói "chư Phật là thường", không thực sự nhập diệt. Vậy, sự kiện lịch sử về Đức Phật Thích Ca thị tịch dưới cây Sala có ý nghĩa gì đối với giáo pháp?"

- Trả lời:

Xin xem kinh Đại Bát Niết Bàn...!!!

- Hỏi:

62. "Trong trao đổi về "A tăng kì kiếp", Tác giả nói đó là "khái niệm nhằm chỉ một lần chuyển hoá quan trọng trong tâm thức", chứ không phải thời gian vật lý. Nếu là sự chuyển hóa tâm thức, thì có phải "thành Phật" là việc có thể đạt được ngay trong một sát-na, thay vì trải qua vô lượng kiếp?"

- Trả lời:

"Học thì vô lượng kiếp, thành chỉ một sát na"...!!!

- Hỏi:

63. "Tác giả cho rằng "tất cả kinh điển hiện có đều cũng chính thống và cũng không chính thống". Quan điểm này có dẫn đến nguy cơ phủ nhận tính xác thực của bất kỳ lời dạy nào, và làm mất đi nền tảng cho việc xác quyết đâu là chánh pháp?"

- Trả lời:

Sự thật là như thế mà...!!! Phủ nhận hay công nhận, sự thật vẫn là sự thật...!!! Xin xem bài viết "Hai Anh "Quảng Nôm" Luận Bàn Nghĩa ''Mạt Pháp"" trên Website Lytu.Vn...!!!

- Hỏi:

64. "Tác giả nói "địa ngục không phải của Phật, nên Phật không thể mở cửa cho mọi người vào xem". Câu nói này có phải ngụ ý rằng các cảnh giới tái sinh chỉ là những trạng thái tâm thức chủ quan, hay chúng là những cõi giới có thực một cách khách quan?"

- Trả lời:

Trả lời như vậy để mấy anh tu hành chăm lo học tập giáo pháp hơn là ham đi xem địa ngục...!!! Và vì, địa ngục hay Niết bàn cũng chỉ tại tâm này...!!!

- Hỏi:

65. "Tác giả định nghĩa Niết Bàn là "cảnh giới thanh tịnh của Tâm". Liệu có một sự khác biệt về bản chất giữa "Niết Bàn hữu dư" của một vị A-la-hán còn đang sống và "Niết Bàn vô dư" sau khi vị ấy xả bỏ báo thân?"

- Trả lời:

a) Hữu dư Niết bàn: Tuy đã chứng Niết bàn nhưng tâm thức vẫn còn thừa sót mê lầm...!!!

b) Vô dư Niết bàn: Tâm và trí không còn ngu mê nào hết...!!!

c) Không phải hữu dư là còn sống, vô dư là chết queo...!!! Phật tuy còn tại thế nhưng Niết bàn của ngài chính là vô dư...!!!

IV. Về Phương Pháp Tu Tập Cụ Thể và Ứng Dụng (Câu 66-85)

(Dựa trên các bài: 5, 6, 8, 18, 22, 25, 40, 48, 59, 60, 61, 62)

- Hỏi:

66. "Trong trả lời về "Có mấy loại định", Tác giả phân biệt giữa "thế gian định" và "xuất thế gian định". Vậy một người đang thực hành thiền, làm sao phân biệt được mình đang phát triển loại định nào?"

- Trả lời:

Khi nào người ấy được học tập đúng chánh pháp sẽ tự biết...!!!

- Hỏi:

67. "Tác giả giải thích về tầm quan trọng của "Tư lương vị" trong 37 phẩm trợ đạo và ví nó như việc "chọn đất, kỹ thuật canh tác". Đối với một cư sĩ tại gia bận rộn, đâu là những yếu tố "tư lương" thiết thực và quan trọng nhất họ cần chuẩn bị?"

- Trả lời:

a) Chán tiền, ham thiền...!!!

b) Biết mình cần gì để có hạnh phúc, an vui chân thật...!!!

- Hỏi:

68. "Tác giả nói về "phép quán luân chuyển" và "phép quán hoàn diệt" trong 12 nhân duyên. Một hành giả khi bắt đầu tu tập nên tiếp cận từ phép quán nào trước và tại sao?"

- Trả lời:

Tuỳ duyên...!!!

- Hỏi:

69. "Tác giả cảnh báo về sự nguy hiểm của việc "dùng ý chí" trong thiền định, nhưng đồng thời Tác giả cũng dạy về tầm quan trọng của "chánh tinh tấn". Vậy đâu là sự khác biệt trong cách vận dụng ý chí của một người tu "chánh tinh tấn" và một người tu "theo kiểu thế gian"?"

- Trả lời:

a) Chánh tinh tấn: Biết rõ con đường mình đi, nhận ra mục tiêu cần đến, điều phục tâm thức như pháp...!!!

b) Không biết phương cách giải quyết tâm thức đúng giáo pháp, chẳng hiểu mục tiêu của đạo là gì...Nên khổ quá, chỉ biết "lấy đá đè cỏ"...!!! Hậu quả của việc làm này là, như người bệnh, đau quá, dùng thuốc giảm đau, thuốc hết hiệu lực, cơn đau tái phát...!!!

- Hỏi:

70. "Tác giả khuyên nên "học tập và ứng dụng Kinh Các Căn Tu Tập và Kinh Kim Cang". Đâu là sự liên kết về mặt pháp nghĩa và thực hành giữa hai bản kinh tưởng chừng như rất khác biệt này?"

- Trả lời:

a) Kinh Căn Tu Tập như người bệnh ngăn ngừa triệt để phong hàn...!!!

b) Kinh Kim Cang như thần dược chữa tâm bệnh...!!!

- Hỏi:

71. "Khi nói về "Vô Thượng Căn tu tập", Tác giả nhấn mạnh việc "đối diện và tuệ tri" thay vì "tránh né". Vậy khi mới bắt đầu, một hành giả yếu đuối trước cám dỗ có nên "tránh né" các hoàn cảnh xấu như lời Phật dạy trong Kinh Tất Cả Lậu Hoặc, hay phải "đối diện" để tu tập?"

- Trả lời:

a) Tuỳ mức độ lãnh hội giáo pháp...!!!

b) Yếu quá, không nên ra gió...!!!

- Hỏi:

72. "Trong kinh Tất Cả Lậu Hoặc, Tác giả phân tích có hai nhóm đoạn trừ lậu hoặc: do "tri kiến" và do "thực hành" (6 pháp còn lại). Vậy có phải nhóm "tri kiến" là con đường tắt và ưu việt hơn, và nhóm "thực hành" chỉ dành cho những người chưa đủ sức?"

- Trả lời:

a) Tri kiến ưu việt hơn, vì giúp giải quyết tận gốc vấn đề thông qua nhận thức...!!!

b) Thực hành, chỉ là biện pháp tình thế mang tính đối trị, kết quả không bền vững...!!!

- Hỏi:

73. "Tác giả giải thích về "tầm quan trọng của đệ Tứ thiền" như một bệ phóng để vào đạo xuất thế. Vậy nếu một người chưa bao giờ chứng đắc bất kỳ tầng thiền nào theo mô tả truyền thống, họ có thể đạt được "giác ngộ" và "giải thoát" không?"

- Trả lời:

Có thể...!!!

- Hỏi:

74. "Khi trả lời về "mục đích của sự tu học", Tác giả nói đó không phải là "chấm dứt tất cả" mà là "ra khỏi khu rừng u mê". Vậy sau khi "ra khỏi rừng", mục tiêu tiếp theo của một con người tu sẽ như thế nào, họ sẽ làm gì và hướng tới điều gì?"

- Trả lời:

Lập tức "đi về nhà"...Và, thông báo cho cơ quan chức năng biết mình đã ra khỏi khu rừng an toàn...!!!

- Hỏi:

75. "Tác giả nói về "đại tử", tức cái chết của bản ngã. Dấu hiệu nào để một người tu tập biết rằng mình đã trải qua "đại tử" (diệt được cái hư vọng ngã) mà không phải chỉ là một cảm xúc hay một trạng thái tâm lý nhất thời?"

- Trả lời:

Thích "độc cư thiền định", ham "gần gũi bạn lành", chán "hơn thua đấu tranh", tránh "tham gia thị phi", ngại "luận bàn thế sự"...vv...!!!

- Hỏi:

76. "Tác giả lấy ví dụ về người trồng cây, bắt đầu từ việc "chọn đất" (Tứ Niệm Xứ). Trong bối cảnh người học Phật hiện đại, đâu là những "loại đất" (cách tiếp cận ban đầu) sai lầm phổ biến nhất mà họ thường chọn?"

- Trả lời:

Bắt chước theo số đông...Không canh tác đúng kĩ thuật cũng như quy hoạch vùng chuyên canh của Cán bộ nông nghiệp...!!!

- Hỏi:

77. "Trong câu trả lời về "Cách vận dụng 12 nhân duyên", Tác giả gợi ý tham khảo bài viết khác của mình. Tác giả có thể tóm tắt trong một câu, điểm cốt lõi nhất khi vận dụng 12 nhân duyên vào đời sống hằng ngày của một cư sĩ là gì không?

- Trả lời:

Vô thọ...!!! Kinh dạy: "Quán Mâu ni tịch tĩnh, thế là xa lìa sanh, và cũng "không có thọ", đời này đời sau tịnh"...!!! (Trích Kinh Lăng Già)

- Hỏi:

78. "Tác giả nói về "Thập Như Thị" vừa là nguyên lý vừa là phương pháp. Vậy một người tu hành có thể ứng dụng Thập Như Thị vào đời sống của mình như thế nào, ví dụ trong việc phát triển một thói quen tốt hay đoạn trừ một thói quen xấu?"

- Trả lời:

Chưa học tập để thông suốt, khó có thể ứng dụng thành công học pháp này...!!!

- Hỏi:

79. "Trong phân tích về Kinh Sa Môn Quả, Tác giả rất tâm đắc với điểm "Tĩnh lặng của đại chúng có thể bẻ gãy mọi sức mạnh". Làm thế nào để một tập thể (như Lý Gia) có thể nuôi dưỡng và duy trì được sự "tĩnh lặng" đầy sức mạnh này?"

- Trả lời:

Vô lậu là văn hoá ứng xử của Lý Gia...Nên, Lý Gia còn có cái tên dài lê thê: "Đại Gia Đình Vô Lậu Lý Gia"...!!!

- Hỏi:

80. "Tác giả giải thích về "lõi cây" trong kinh Thí Dụ Lõi Cây chính là "Tâm giải thoát bất động". Vậy những "cành lá, vỏ ngoài" mà người tu hành thời nay thường bám víu và nhầm tưởng là "lõi cây" gồm những gì?"

- Trả lời:

Kinh Lõi Cây nêu rõ: Xuất gia như cành lá, giữ giới như vỏ ngoài, thiền định như vỏ trong và tri kiến như giác cây...!!!

- Hỏi:

81. "Tác giả nhấn mạnh rằng phải "thấu suốt bản chất của cảm thọ" rồi mới "xả". Vậy đâu là sự khác biệt giữa sự "xả" của một người do hiểu biết và sự "vô cảm" của một người do chai lỳ cảm xúc?"

- Trả lời:

a) Vô cảm là bệnh, là chứng, không phải xả của đạo...!!!

b) Xả của đạo do nhận thức được "thọ thị khổ"...!!!

- Hỏi:

82. "Trong việc thực hành "Tứ Chủng Thanh Tịnh Minh Hối", học trò của Thầy phân tích cách mà Tuệ giác tự động giữ giới. Vậy nếu một người tự xưng đã "khai tuệ" mà vẫn còn phạm các giới căn bản (sát, đạo, dâm, vọng) thì bản chất của cái "tuệ" đó là gì?"

- Trả lời:

a) Phát biểu của học trò trong hoàn cảnh nào đó, không thể quy kết phát biểu này "đại diện cho tất cả giáo pháp"...!!!

b) Tự xưng là một chuyện, thật sự thành tựu là một chuyện...Kẻ trí không nên căn cứ vào phát biểu của mấy anh tự xưng, coi đó như cơ sở đối chiếu để đặt thành nghi vấn hay đề tài thảo luận chân chánh...!!!

c) Câu chuyện tiền thân Phật hồi còn là Bồ tát và 500 tên cướp trên thương thuyền...Cho thấy, đối với Bồ tát, phạm giới hay trì (khai, giá, trì, phạm), động cơ mới thật sự quan trọng...!!!

- Hỏi:

83. "Tác giả nói về sự nguy hiểm của "kiến lưu" và phân biệt nó với "tư duy phản biện". Làm sao để một người đang học Phật sử dụng tư duy phản biện như một công cụ hữu ích mà không rơi vào "kiến lưu"?"

- Trả lời:

Cần hiểu rõ hai khái niệm này:

a) Tư duy phản biện (Critical Thinking) theo định nghĩa thông dụng: Là quá trình chủ động phân tích, đánh giá, và tổng hợp thông tin một cách logic, khách quan thay vì tiếp nhận thụ động. Nó bao gồm việc đặt câu hỏi, xem xét vấn đề dưới nhiều khía cạnh, kiểm tra bằng chứng, và không bị chi phối bởi cảm xúc hay định kiến"...!!!

b) Kiến lưu: Một trong bốn dòng chảy cuồng nộ, cuốn trôi tâm thức người tu hành trong ba cõi, khó thoát ra...Bốn dòng chảy này có tên là Tứ lưu hay Tứ bộc lưu gồm: Kiến lưu, Dục lưu, Hữu lưu và Vô minh lưu...!!! Kiến lưu: Kiến chấp sai lầm trong thấy nghe và giữ chặt tà kiến; Dục lưu: Bị ngũ dục cuốn trôi; Hữu lưu: Chấp nhất thân này, mong muốn thân tồn tại vĩnh viễn hay được sanh về các cõi có thân tướng đẹp; Vô minh lưu: Si mê che mờ tâm trí, không thấu suốt chân lí...!!!

c) Hai khái niệm trên, ý nghĩa và công năng hoàn toàn khác nhau...Khó có thể nhầm lẫn...!!!

- Hỏi:

84. "Tác giả ví người "phát tâm Bồ đề" như "múc nước đục trên dòng chảy". Vậy những "tạp chất" khiến nước bị đục đối với một người mới phát tâm là gì, và họ cần làm gì để nước lắng trong?"

- Trả lời:

a) Tạp chất: Lậu hoặc làm nhiễm ô tâm trí...!!!

b) Học, học và...học...!!!

- Hỏi:

85. "Tác giả giải thích về quá trình "Thiền tư" là đến nơi vắng vẻ để "tư duy đến tận nguồn cơn". Nếu một người không có điều kiện đến nơi vắng vẻ, họ có thể thực hiện việc "thiền tư" này ngay trong cuộc sống ồn ào hằng ngày không? Bằng cách nào?"

- Trả lời:

a) Không biết "tạo điều kiện" trong khó khăn...trước sau gì cũng nghỉ học...!!!

b) Nếu không sợ "tai nạn lao động" thì, vừa làm vừa thiền tư...!!!

V. Về Mối Liên Hệ Giữa Giáo Lý và Các Khái Niệm Chuyên Sâu (Câu 86-108)

(Dựa trên các bài: 20, 21, 36B, 42, 45, 46, 47, 50, 52, 53, 54, 65-72)

- Hỏi:

86. "Tác giả mô tả "Vô sư trí" là trí của Phật, còn "Hữu sư trí" bao gồm cả Bồ tát trí. Vậy sự khác biệt về công năng và phạm vi giáo hóa giữa hai loại trí này là gì?"

- Trả lời:

Phật: Dạy người thành Phật...!!! Bồ tát: Dạy người thành Bồ tát...!!!

- Hỏi:

87. "Trong phân loại 11 thứ trí, Tác giả xếp "Đạo tướng trí" sau "Nhất thiết trí". Lý do tại sao "Đạo tướng trí" (trí biết cách giáo hóa) lại đứng sau "Nhất thiết trí" (trí biết tất cả các pháp môn)?"

- Trả lời:

Tại vì "có cái này rồi mới có cái kia"...!!! Giống như làm thầy rồi, mới đi dạy và đánh giá, phân loại học trò...!!!

- Hỏi:

88. "Tác giả so sánh "Tương tợ Bát Nhã" và "Bát Nhã Chân Thiệt". Vậy đâu là những dấu hiệu thực tế trong đời sống và giáo hóa để phân biệt một vị đang sử dụng "Tương tợ Bát Nhã" với một vị đã thành tựu "Bát Nhã Chân Thiệt"?"

- Trả lời:

a) Phật dạy: "Muốn biết phạm hạnh của một người, phải chung sống nhiều ngày với người đó...Muốn biết trí tuệ của một người, phải đàm đạo nhiều lần với người đó"...!!!

b) Về câu hỏi này thì, Lý Tứ nói: "Muốn biết Bát nhã chân thiệt hay Tương tợ Bát nhã (của ai đó), ta phải thành tựu cả hai"...!!! Giống như vàng giả thì chưa thấy, vàng thiệt cũng không có thì làm sao phân biệt thật giả...!!!

- Hỏi:

89. "Khi trả lời về "Bát Nhã", Tác giả nói rằng với HĐ Lý Gia, việc thể nhập "dễ đến thế". Điều gì trong phương pháp giáo dục của Tác giả đã làm cho một việc "khó" trở nên "dễ" đến vậy?"

- Trả lời:

Đối với đạo pháp, không biết thì điều đơn giản nhất cũng trở thành khó khăn...Biết rồi thì, chẳng có việc gì khó...!!!

- Hỏi:

90. "Tác giả phân tích "Thất đại" trong Kinh Lăng Nghiêm và cho rằng nó nói về cấu tạo của một hữu tình. Vậy tại sao Kinh Lăng Nghiêm lại dùng "Thất đại" để chứng minh "tất cả đều là thể Như Lai Tạng"?"

- Trả lời:

Vì thất đại và Như lai tàng đồng một thể...!!!

- Hỏi:

91. "Trong phân tích về "Chuyển Y", Tác giả nói đó là chuyển đổi tính chất chứ không phải bản thể. Nếu tính chất đã được chuyển đổi hoàn toàn, thì bản thể của "A-lại-da" và bản thể của "Đại Viên Cảnh Trí" có phải là một không?"

- Trả lời:

Người xưa nói rằng: "Tức thức tức trí" hay "Thức ấy tức trí ấy"...!!!

- Hỏi:

92. "Tác giả nói rằng trí tuệ và từ bi là "hệ quả của nhau". Vậy trong lộ trình tu tập, có phải cứ phát triển trí tuệ đến đâu thì từ bi tự nhiên phát triển đến đó, hay cần có sự tu tập riêng về tâm từ bi?"

- Trả lời:

"Cũng cần cũng không cần"...!!! Phật dạy: "Từ bi của Nhị thừa không lớn hơn cái thân" nên, Nhị thừa phải tu tập từ bi tâm...!!! Bồ tát là những vị tự có tâm địa rộng lớn nên, trí tuệ lớn đến đâu, từ bi cũng theo đó mà tương ưng...!!!

- Hỏi:

93. "Tác giả khẳng định "Tứ vô ngại biện" chỉ có ở bậc "vô tu vô chứng". Vậy những vị đang trên đường tu, khi thuyết pháp có thể đạt đến mức độ "vô ngại" nào, và giới hạn của họ là gì?"

- Trả lời:

Các vị ấy "rất vô ngại" khi thuyết những điều mình chưa thật sự thông suốt...Và, chẳng có giới hạn nào...!!!

- Hỏi:

94. "Trong phần phản biện với Ngã Hành, học trò của Thầy giải thích "Tứ Pháp Ấn" là cho "cảnh giới thế gian" và "Như Lai Tạng" là cho "cảnh giới xuất thế gian". Việc tách bạch này có dẫn đến nguy cơ người học xem nhẹ Tứ Pháp Ấn khi đã có chút hiểu biết về Phật tánh không? Có khi nào Thầy nghĩ, học trò của Thầy chỉ hiểu Phật tánh trên bề mặt văn tự mà đã tự cho mình thấy (chứng) Phật tánh rồi sinh tăng thượng mạn không? Thuyết giảng thì dễ - làm được mới khó. Thầy có cách nào để giúp học trò, nếu họ rơi vào trường hợp tặng thượng mạn như vậy?"

- Trả lời:

a) Đời: "Ngôn dị hành nan" (nói dễ làm khó)...!!!

b) Đạo: "Ngôn nan hành dị" (nói khó làm dễ)...!!!

c) Mấy anh hay lo xa chuyện thiên hạ...mau...già...!!!

- Hỏi:

95. "Trong cuộc đối thoại với Ngã Hành, các học trò của Tác giả thể hiện sự nhất quán cao trong lập luận. Làm thế nào Tác giả đào tạo được một tập thể có cùng một "tần số" nhận thức như vậy, và điều này có làm mất đi sự sáng tạo cá nhân trong việc khám phá chân lý không?"

- Trả lời:

a) Đưa họ lên Đâu Suất sống một thời gian, tất cả đều thấy biết giống nhau, nên họ có cùng "tần số nhận thức"...Vì, cõi đó không có bọn dị chủng, dị kiến, dị luận...vv...!!!

b) Mấy anh ham "sáng tạo" trong việc khám phá chân lí...Chưa anh nào thấy được chân lí...!!! Vì, chân lí rất "kị mấy anh sáng tạo cá nhân"...!!!

- Hỏi:

96. "Trong thư gửi Ngã Hành, Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc "học tập" so với "hành tẩu giang hồ 25 năm". Vậy kinh nghiệm thực tế và sự trải nghiệm cá nhân có vai trò gì trong giáo dục Phật đạo?"

- Trả lời:

Học xong rồi trải nghiệm, thì ô kê...Chưa học mà xách gói đi trải nghiệm đến tận 25 năm thì, chỉ có kê ô...!!!

- Hỏi:

97. "Tác giả ví việc "Bồ Tát xuống nước cứu người" như "loài lưỡng cư". Làm thế nào để một Bồ Tát có thể "xuống nước" mà vẫn giữ được phẩm chất "siêu việt" của mình, không bị "nước" làm cho ướt và nhiễm ô?"

- Trả lời:

Nhờ Bồ tát luyện được siêu việt thần công "Tỉnh Để Chi Oa" và "Hàm Mô Đại Lực"...!!! Tỉnh Để Công: Giúp da mỏng, ẩm ướt dễ trao đổi khí, ngồi lâu đáy giếng không bị ngộp...!!! Hàm Mô Công: Giúp khi nhô lên khỏi mặt nước hoặc trên cạn, dùng phổi để thở và nhờ phổi lớn có thể tụ khí đến vô cùng...Bởi thế khi đủ duyên, phát tiếng kêu ùm ùm trùm khắp tam thiên, đại thiên thế giới, mỗi loài tuỳ nghiệp nghe được tiếng kêu ấy mà giác ngộ "Tam giới duy tâm, vạn pháp duy thức"...!!! Đây là hai loại "Siêu Việt Thần Công" thuộc loại tối thượng thừa, tối bí yếu của Phật môn, "Bồ tát hạng hai" không học được...!!!

- Hỏi:

98. "Tác giả tâm đắc với điểm "hành động như pháp có sức thuyết phục vượt trội". Trong thời đại ngày nay, đâu là những "hành động như pháp" có sức thuyết phục nhất mà một người tu hành nên thể hiện để làm lợi ích cho đời?"

- Trả lời:

Ở đâu, làm gì cũng hô lớn khẩu hiệu: "Tất cả vì học sinh thân yêu"...!!!

- Hỏi:

99. "Trong bài "Tráng Ca Bất Tử", Tác giả viết "Người Tráng Sĩ đã chết từ khi ngồi xuống, đốm lửa được thắp lên". Hình ảnh thơ này có liên hệ như thế nào đến trải nghiệm "bùng vỡ tâm thức" mà Tác giả đã từng kể lại một cách cụ thể?"

- Trả lời:

Cũng gần như vậy...!!!

- Hỏi:

100. "Tác giả nói về sự khác biệt giữa "A-la-hán và Bồ-tát" là ở "nguyện". Vậy "nguyện" có phải là một "chủng tử" hay "hạt giống" được gieo trồng trong tâm thức không, và cơ chế nào khiến một vị A-la-hán có thể "hồi tâm" phát khởi đại nguyện sau khi đã nhập Niết bàn?"

- Trả lời:

"Nguyện chân thật" sẽ trở thành hạt giống và nảy mầm khi đủ duyên...!!! A la hán hoặc Bồ tát bát địa hồi tâm là nhờ cơ chế này...!!!

- Hỏi:

101. "Trong phản biện, một học trò nói rằng "Phật đạo là một chỉnh thể hoàn chỉnh và có tính thống nhất rất cao", vì thế nó không có "mâu thuẫn nội tại". Vậy, những "nghịch lý" trong kinh điển (ví dụ: vừa nói có chân ngã, vừa nói vô ngã) được giải quyết như thế nào mà không cần gọi đó là mâu thuẫn?"

- Trả lời:

Xem giải thích "ngã, vô ngã, bản ngã" ở câu 33...!!!

- Hỏi:

102. "Đưa ra khái niệm "Bạch Tịnh Thức" cho A-la-hán, nơi thuần chứa tri thức thanh tịnh. Vậy chức năng "duy trì mạng căn" và "tổng báo" của thức thứ tám lúc này được chuyển giao cho đâu, hay nó vẫn tiếp tục nhưng không còn mang tính chất ô nhiễm?"

- Trả lời:

Hạt giống không mầm bệnh, đủ duyên sẽ nảy mầm mạnh hơn hạt giống chứa mầm bệnh...!!!

- Hỏi:

103. "Khi bàn về "Tứ Chủng Thanh Tịnh Minh Hối", các học trò khẳng định người đã "khai tuệ" thì vĩnh viễn không phạm bốn giới trọng. Vậy các trường hợp Bồ Tát thị hiện phạm giới để cứu độ chúng sinh nên được hiểu như thế nào? Các vị có thực sự "phạm giới" không?"

- Trả lời:

Xem trả lời số 82...!!!

- Hỏi:

104. "Một điểm nhấn quan trọng trong các cuộc tranh luận là sự khác biệt giữa "trực nhận" và "suy luận". Làm thế nào để một người biết chắc rằng sự hiểu biết của mình là "trực nhận" chứ không phải là kết quả của một quá trình suy luận quá nhanh đến mức mình không nhận ra?"

- Trả lời:

Giác ngộ chơn thiệt...!!!

- Hỏi:

105. "Tác giả nói về giai đoạn "Minh tâm Bồ đề" giúp thành tựu "Căn bản trí". Vậy sau khi có "Căn bản trí", người tu hành có cần phải "quên đi" hay "buông bỏ" tất cả những kiến thức đã học trước đó, bao gồm cả những kiến thức về giáo pháp để tiến tu?"

- Trả lời:

Kiến thức lỗi gì mà phải quên hay buông bỏ...!!!???

- Hỏi:

106. "Trong toàn bộ các câu trả lời, Tác giả thường xuyên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc "đối chiếu với kinh điển". Vậy tiêu chí nào để một người (chưa giác ngộ) đang trong tiến trình tu học, vẫn có thể tự mình "đối chiếu" một cách chính xác và hiệu quả, tránh việc dùng kinh này để diễn giải sai kinh kia?"

- Trả lời:

Thận trọng...!!! Chưa thoả đáng thì hỏi người giỏi hơn mình..!!!

- Hỏi:

107. "Theo lời kể, Tác giả dành 1 năm để đối chiếu sau "vụ nổ Big Bang tâm thức". Giây phút "bùng vỡ" đó, điều gì đã thay đổi trong cơ chế nhận thức của Tác giả, khiến cho việc đọc kinh trước và sau đó trở nên khác biệt hoàn toàn?"

- Trả lời:

Nhãn quan thay đổi...!!!

- Hỏi:

108. "Xuyên suốt tác phẩm, Tác giả đưa ra một hệ thống giáo dục với lộ trình rõ ràng: Tứ Đế, 37 Phẩm, Tứ Niệm Xứ... Vậy, theo Tác giả, bài học quan trọng nhất mà một người mới bắt đầu vào "ngôi trường" của Phật đạo cần phải thuộc nằm lòng trước khi học bất cứ điều gì khác là gì?"

- Trả lời:

Không bỏ bất kì buổi học nào...!!!

Hành giả Tuệ Hải và bạn đọc thân mến...!!!

Như vậy là, Lý Tứ đã trả lời xong 108 câu hỏi của hành giả...!!! Sau khi đọc xong toàn bộ các câu trả lời, Lý Tứ rất mong được nghe "cảm nhận thật" của hành giả về những gì Lý Tứ đã bộc bạch...!!!

Chúc hành giả và bạn đọc an vui, tinh tấn, kham nhẫn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

05/05/2026

LÝ TỨ

Tags:

Các bạn !!!

Mình nhận được thư và một vài thắc mắc của hành giả Tuệ Hải ở Bắc Ninh cùng bạn đọc Thanh Quang ở Hà Nội...!!!

Chân thành cảm ơn hành giả Tuệ Hải đã sớm phản hồi về các câu trả lời sau 108 câu hỏi của hành giả...!!! Lý Tứ cũng chân thành cảm ơn những nhận xét tốt đẹp mà hành giả đã dành cho bản thân tôi cũng như chuyên mục...!!!

Việc hành giả đặt vấn đề đối với việc học tập giáo pháp của hành giả và phương pháp giáo dục của Lý Gia khác biệt thật sự nằm ở đâu...??? Trước câu hỏi này, Lý Tứ không thể lạm bàn vì, bản thân chưa từng vinh dự học tập chánh thống như hành giả, cũng như chưa từng đạt được một bằng cấp Phật học bất kì nào như hành giả đã liệt kê...!!!

Những gì xưa nay HĐ Lý Gia học tập cũng như thành tựu, hoàn toàn do tôi tự thấy biết và dạy họ, chứ chẳng thông qua giáo trình giảng dạy hay trường lớp bên ngoài nào...!!!

Còn, vì sao bỏ ra trên 30 năm miệt mài, mà: "mong mỏi nếm được mùi vị thanh lương của bậc Sơ Ngộ, nhưng đến nay vẫn thấy còn rất xa vời" như hành giả tâm sự thì, tôi cũng chịu thua...Chắc tại cái duyên nó như vậy...!!!

Nghe tin hành giả tiếp tục đọc Chuyện Trên Mây để sau đó sẽ biên soạn những câu hỏi gởi về chuyên mục, Lý Tứ rất vui mừng...!!! Vui mừng vì, lại có dịp làm sáng tỏ những gì mình đã viết trong cuốn sách đó...!!! Lý Tứ và chuyên mục, cũng như HĐ Lý Gia rất mong chờ những câu hỏi bổ ích từ hành giả...!!!

Về thư và các câu hỏi của bạn đọc Thanh Quang: Sau khi xem nội dung ba câu hỏi...Mình thấy câu một (1) và câu hai (2) Thanh Quang đã hiểu đúng...Riêng hai câu: "Nhất thiết hữu vi pháp, như mộng huyễn bào ảnh, như lộ diệc như điện”...Và câu: “Sắc tức thị không, không tức thị sắc, thọ, tưởng, hành, thức diệc phục như thị" (không phải diệc thị như vậy) nằm ở hai kinh khác nhau, một ở Kim Cang một ở Bát Nhã Tâm Kinh, không phải ở cùng một kinh...Có lẽ Thanh Quang đã nhớ lộn...!!!

Về câu hỏi ba (3) đề cập đến "các pháp không tánh"...Bạn viết: "Con không thể hiểu được, quan điểm về sự vật sự việc là nhận thức của một hữu tình về thế giới, về pháp thì nó chỉ mang tính chất thông tin, làm gì mà có tính chất vật lý như nóng, lạnh cấu tịnh..vv, cái này là đương nhiên, cần gì phải giải thích?"...Theo mình, đâu phải ai cũng biết như Thanh Quang, nên các bạn ấy giải thích nhằm giúp những ai chưa biết khi nghe được sẽ biết rõ hơn...Thanh Quang thông cảm...!!!

Cuối cùng, một lần nữa, Lý Tứ chân thành cảm ơn hành giả Tuệ Hải, bạn đọc Thanh Quang đã đồng hành cùng chuyên mục...Rất mong nhận được nhiều câu hỏi lí thú về Chuyện Trên Mây của hành giả...!!! Chúc hai vị và bạn đọc thân khoẻ, tâm an, trí sáng, thành công trong học tập...!!!

Sau đây là thư và các câu hỏi của hành giả Tuệ Hải và bạn đọc Thanh Quang:

I- Thư của hành giả Tuệ Hải:

"Thưa tác giả Lý Tứ,

Sau khi đọc kỹ những phần trả lời của Thầy, tôi thực sự nể phục sự dứt khoát, sắc bén và phong thái tự tại nơi Thầy. Qua đó, tôi nhận thấy Thầy đứng trên lập trường xuất thế gian để luận giải các vấn đề, trong khi bản thân tôi vẫn còn đang ở trong phạm vi thế pháp, nên quả thật không dám mạn bàn.

Bên cạnh đó, có một số thuật ngữ trong Phật học mà tôi từng được học và hiểu lại không hoàn toàn tương đồng với cách Thầy định nghĩa. Vì vậy, nhiều câu trả lời của Thầy, tôi cần thêm thời gian để suy ngẫm và chiêm nghiệm.

Như ở câu hỏi số 13 của tôi về Tứ Đế, Thầy không trả lời trực tiếp mà quay lại gợi mở bằng một câu hỏi rất sâu sắc:

“Những gì bạn đã học về Tứ đế mà bạn cho là truyền thống… hãy tự vấn bản thân: Cho đến hiện tại, những điều đã học ấy có giúp bạn thành tựu các mục tiêu của đạo pháp như: Hết khổ, hết phiền não, đoạn trừ kiết sử (tham, sân, si…), chấm dứt lậu hoặc (ngu mê), chứng Niết-bàn (an vui, thanh tịnh, bất động, giải thoát…), và phát sinh trí tuệ chân chính hay không?”

Thú thực với Thầy, sau hơn 30 năm học giáo lý và tu tập, đi qua nhiều nơi, gặp gỡ nhiều bậc Thầy, tôi vẫn chưa đạt được kết quả như mong đợi. Trong đời này, điều tôi mong mỏi là nếm được mùi vị thanh lương của bậc Sơ Ngộ, nhưng đến nay vẫn thấy còn rất xa vời…

Thưa Thầy Lý Tứ,

Thầy thường nhấn mạnh rằng phải học tập đúng giáo pháp. Tôi cũng đã dành nhiều năm học hỏi giáo lý, nhưng vẫn như người lạc trong mê lộ. Từ đó, tôi tự đặt câu hỏi: Việc học tập trong Lý Gia có gì khác biệt so với con đường học tập của những người tu hành chuyên nghiệp như chúng tôi?

Cũng là giáo lý, cũng là kinh điển; cũng trải qua các bậc học từ sơ cấp, trung cấp, đại học, thạc sĩ, thậm chí đến tiến sĩ - vậy mà giác ngộ vẫn còn xa vời. Vậy vấn đề thực sự nằm ở đâu, thưa Thầy?

Trong khi đang chờ đợi tác phẩm của Thầy được gửi đến, tôi tranh thủ đọc trước trên trang của Thầy, cụ thể là tác phẩm Chuyện Trên Mây. Sau khi đọc xong, tôi sẽ tiếp tục biên soạn thêm những câu hỏi để thỉnh giáo Thầy.

Một lần nữa, xin chân thành cảm ơn tác giả Lý Tứ.

Kính chúc Thầy nhiều sức khỏe và luôn an vui.

06/05/2026 - 13:28:21

Tuệ Hải - Bắc Ninh"

II- Thư và thắc mắc của bạn đọc Thanh Quang:

"Kính gửi thầy Lý Tứ,

Lời đầu tiên con xin được kính tri ân thầy đã trả lời các thắc mắc gần như lập tức - của con trước đây.

Con xin được hỏi thêm thầy vài câu về cách thức tu tập, mà con góp nhặt khi đọc qua các cuốn sách của thầy:

1- Con được nghe nói: Tha Tâm Thông có thể được hiểu là biết Tâm này là do Pháp sanh, nên con cho rằng khi tu tập Tứ niệm xứ, cách để giác ngộ rốt ráo nhất phải tập trung vào tên đầu sỏ là Pháp; chính phân biệt, so đo làm nên tâm chúng sinh, phân ra cảm thọ lạc thọ, bất lạc thọ, yêu thương thân mạng này. Xin hỏi quan điểm đó có gì sai không ạ?

2- Con thấy câu kinh: “Nhất thiết hữu vi pháp, như mộng huyễn bào ảnh, như lộ diệc như điện” cùng nghĩa với câu kinh: “Sắc tức thị không, không tức thị sắc, thọ tưởng hành thức diệc thị như vậy” đều chỉ ra rắng, tất cả các quan niệm quan điểm do một hữu tình về thân – tâm – thế giới tức Pháp hữu vi đều không đúng, sẽ tan hoại và quan niệm, quan điểm của hữu tình đó về sắc, thọ, tưởng, hành, thức cũng y như vậy. Xin hỏi quan điểm đó có sai không? Nếu đúng – thì sao lại có sự trùng hợp về 02 đoạn kinh quan trọng trong tâm kinh như vậy?

3- Nhiều vị thuyết pháp của Lý gia hay giảng trong bài hạnh phúc quanh ta giảng về Pháp không tánh không tướng, không cấu, không tịnh khá khó hiểu. Cụ thể, họ nói rằng:

“...Pháp là không tánh: Nghĩa là quan điểm về lửa không có tính chất nóng, tính chất lạnh, quan điểm về sự vật, sự việc nó không có tính chất là sạch hay dơ..."

Con không thể hiểu được, quan điểm về sự vật sự việc là nhận thức của một hữu tình về thế giới, về pháp thì nó chỉ mang tính chất thông tin, làm gì mà có tính chất vật lý như nóng , lạnh cấu tịnh..vv, cái này là đương nhiên, cần gì phải giải thích?

Con hiểu là quan điểm, quan niệm đó là do góc nhìn phân biệt của hữu tình ấy về sự vật, sự việc mà sinh ra tính chất của sự vật sự việc đó, ví dụ: Mọi hiện tượng, sự vật sự việc không có nhãn tánh tướng nào, thân người mình yêu mình thấy đẹp, thấy thích; người khác chả thấy giống mình; Xin thầy làm rõ điều này giúp con ạ;

Xin tri ân và đảnh lễ với thầy lần nữa ạ!

05/05/2026 - 22:32:11

Thanh Quang - Hà Nội" (Hết thư)

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

06/05/2026

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Thật thú vị...!!! Lý Tứ lại vừa nhận được 108 câu hỏi liên quan đến kinh Hoa Nghiêm của hành giả Huyền Vân ở Quảng Ninh...Sau khi vừa trả lời xong 108 câu hỏi của bạn đọc Tuệ Hải ở Bắc Ninh...!!!

Cách đây mấy kì, sau khi nhận các câu hỏi của hai hành giả Tuệ Hải và Huyền Vân...Lý Tứ đã nói vui "Đối với Lý Tứ, hiện nay tỉnh thành nào có chữ "Ninh" ở đằng sau, đều thật đáng yêu"...!!! Và quả thật, 108 câu hỏi của quê hương đáng yêu trước vừa giải quyết xong thì, nay lại thêm 108 câu hỏi từ quê hương đáng yêu khác gởi về..."Đáng yêu nối tiếp đáng yêu" có phải thật là thú vị không các bạn...!!!???

Viết đến đây, Lý Tứ khởi lên một thắc mắc, không biết hai vị Tuệ Hải và Huyền Vân trong trận "xa luân chiến" này, có đã từng "hợp đồng tác chiến" với nhau hay chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên bắt nguồn từ con số 108 rất chi có duyên này...!!! Hỏi là hỏi vậy, chứ thật tình, giả sử có thêm nhiều lần 108 câu hỏi từ các vị gởi về chuyên mục, Lý Tứ đều vô cùng trân trọng, trân trọng bởi đây là những nhân duyên không dễ có trong thời mạt pháp này...!!!

Lý Tứ lại nhớ...Mở đầu kinh Lăng Già, Đại Bồ Tát Đại Huệ đã thưa thỉnh Thế Tôn 108 câu hỏi gồm nhân sinh, vũ trụ, thế giới, các pháp...vv...Và, đã được Thế Tôn của chúng ta dùng một chữ "Phi" giải quyết tận nguồn cơn...Nhờ thế, Đại Huệ ra khỏi mê trận "năm pháp, ba tự tánh, tám thức, hai vô ngã"...!!! Tiếc rằng, trí tuệ Lý Tứ chỉ là đom đóm lạc trong vườn giáo pháp mênh mông, nên không có được chữ "Phi" lận lưng, hầu giải quyết tận nguồn cơn cho hai hành giả Tuệ Hải và Huyền Vân như chư thánh xưa đã làm...!!! Phen này, chắc Lý Tứ còn phải học dài dài...!!! Nam mô cầu Sám hối Bồ tát ma ha tát !!!

Thú thật, khi viết những dòng này, Lý Tứ chỉ mới lướt qua một bận 108 câu hỏi của hành giả Huyền Vân và cấp tốc gởi đến mọi người như một tin vui của chuyên mục...!!! Sáng giờ, bận quá nhiều việc, và cứ tưởng bạn đọc còn đang tiêu hoá 108 câu trả lời của hành giả Tuệ Hải nên Lý Tứ chủ quan, không vào thăm trang tính...Không ngờ, lần này Lý Tứ đoán sai bét cho nên bài mới đăng muộn vào cái giờ "dở dở ương ương" này, mong mọi người thông cảm...!!! Và, ngày mai, nhất định Lý Tứ sẽ đọc kĩ, cũng như có thư phản hồi...!!! Chân thành cảm ơn hành giả Huyền Vân...!!!

Sau đây là, thư và 108 câu hỏi của hành giả Huyền Vân...!!!

"Thưa tác giả Lý Tứ,

Huyền Vân xin cảm ơn bác đã giải đáp những thắc mắc của tôi trong kỳ trước. Những câu trả lời ngắn gọn, đầy trí tuệ của bác thực sự đã giúp tâm thức tôi được dừng lặng. Tôi cũng tìm thấy nhiều điều tâm đắc khi theo dõi những cuộc đối thoại giữa bác và hành giả Tuệ Hải.

Trong lúc chờ hành giả Tuệ Hải nghiên cứu sách của bác và soạn những câu hỏi tiếp theo, tôi xin được nối gót bằng chuỗi câu hỏi về các bộ Kinh Đại Thừa. Hôm nay, xin gửi tới bác 108 câu hỏi xoay quanh Kinh Hoa Nghiêm. Rất mong nhận được sự khai thị từ bác để mọi người cùng được hưởng phần lợi lạc.

I. Pháp Giới Duyên Khởi

1. Tại sao nói Duyên khởi trong Hoa Nghiêm là "Trùng trùng duyên khởi", khác gì với Duyên khởi trong các kinh bộ A Hàm?

2. Nếu mọi pháp đều do duyên sinh, vậy "Tánh Không" trong Hoa Nghiêm là một thực thể hay là một trạng thái của quan hệ?

3. Tại sao kinh nói "Pháp tánh bản lai thường tịch diệt", nhưng đồng thời lại hiện ra thế giới Hoa Tạng huy hoàng, trang nghiêm?

4. Mối quan hệ giữa "Lý tánh" bản nhiên và "Sự tướng" hữu vi được Hoa Nghiêm giải quyết như thế nào qua khái niệm Vô ngại?

5. "Vô trú" có phải là gốc rễ của sự vận hành Pháp giới không? Nếu không nương tựa vào đâu, làm sao các pháp có thể hiển hiện?

6. Tại sao nói Pháp giới không có biên cương nhưng lại nằm trọn trong một hạt bụi?

7. "Thời gian" trong Hoa Nghiêm là thực hay ảo khi kinh nói "một niệm bao hàm vô số kiếp"?

8. "Không gian" trong Hoa Nghiêm có tính chất gì khi "một lỗ chân lông chứa đựng tất cả các cõi Phật"?

9. Làm thế nào để thấu triệt được đạo lý "Cái này có vì cái kia có" trong một hệ thống mà mọi cái "kia" đều đang đồng thời tương tác với nhau?

10. Tại sao vạn vật lại có khả năng "tự chiếu" và "tương chiếu" lẫn nhau?

11. Ý nghĩa của "Pháp giới tính" là gì trong việc xóa bỏ ranh giới giữa chủ thể và khách thể?

12. Nếu tất cả là duyên khởi, vậy có một "điểm bắt đầu" hay "nguyên nhân đầu tiên" nào không?

13. Tính chất "vô thủy vô chung" của Pháp giới được minh họa như thế nào qua các phẩm kinh?

14. Sự khác biệt giữa "Duyên khởi" của chúng sanh (trong mê) và "Duyên khởi" của chư Phật (trong ngộ)?

15. Tại sao nói "Tất cả các pháp đều là Phật pháp"?

II. Tứ Pháp Giới

16. Tại sao phải phân chia thành Tứ Pháp Giới (Sự, Lý, Lý Sự Vô Ngại, Sự Sự Vô Ngại) để thấu thị chân lý?

17. Trong "Sự Pháp Giới", tại sao chúng ta lại thấy vạn vật sai biệt và ngăn ngại nhau?

18. "Lý Pháp Giới" có phải là sự phủ định hoàn toàn của thế giới vật chất không?

19. Tại sao "Lý Sự Vô Ngại" lại là bước đệm quan trọng để đi đến thực tại tối hậu?

20. "Sự Sự Vô Ngại" là một lý thuyết logic hay là một thực chứng tâm linh?

21. Làm thế nào một sự vật hữu hạn (Sự) lại có thể chứa đựng cái vô hạn (Lý)?

22. Tại sao khi đạt đến Sự Sự Vô Ngại, hành giả không còn thấy có pháp nào là dơ hay sạch, thiện hay ác?

23. Cái "Ngại" trong thế gian này thực chất nằm ở bản thân sự vật hay nằm ở nhận thức của tâm?

24. Làm sao để "Sự" không che lấp "Lý" và "Lý" không làm tiêu diệt "Sự"?

25. Tại sao nói Sự Sự Vô Ngại là đặc trưng duy nhất chỉ có ở tông Hoa Nghiêm?

26. Mối liên hệ giữa Tứ Pháp Giới và sự tu tập Giới - Định - Tuệ?

27. Có thể dùng tư duy logic để chạm tới cảnh giới Sự Sự Vô Ngại không?

28. Vai trò của "Trí huệ bát nhã" trong việc chuyển hóa Sự Pháp Giới thành Lý Sự Vô Ngại?

29. Tại sao nói cảnh giới Hoa Tạng chính là Sự Sự Vô Ngại Pháp Giới?

30. Làm thế nào để sống trong Sự Sự Vô Ngại ngay giữa một thế giới đầy rẫy sự ngăn ngại và mâu thuẫn?

III. Nhất Đa Tương Dung (Một và Tất cả)

31. Câu nói "Một là tất cả, tất cả là một" (Nhất tức nhất thiết, nhất thiết tức nhất) thực chất đang ám chỉ điều gì?

32. Làm thế nào "Cái Một" lại có thể tồn tại mà không cần tách rời khỏi "Cái Toàn Thể"?

33. Sự "Tương dung" (hòa nhập vào nhau) và "Tương tức" (là lẫn nhau) khác nhau như thế nào?

34. Nếu tôi là anh, anh là tôi, vậy tính cá biệt của mỗi chúng sanh biến đi đâu?

35. Tại sao nói "Trong một hạt bụi hiện điềm lành, trong mỗi hạt bụi có vô số Phật"?

36. Ý nghĩa của hình ảnh "Lưới báu của Đế Thích" (Indra's Net) trong việc giải thích cấu trúc vũ trụ?

37. Làm thế nào một hành động nhỏ của chúng ta lại có thể gây chấn động khắp mười phương pháp giới?

38. Tại sao việc cứu độ một chúng sanh lại tương đương với việc cúng dường tất cả chư Phật?

39. Tính chất "chủ" và "bạn" (Chủ bạn viên minh cụ túc môn) trong Hoa Nghiêm có ý nghĩa gì?

40. Tại sao trong Hoa Nghiêm, không có cái gì là trung tâm tuyệt đối, hay nói cách khác, mọi điểm đều là trung tâm?

41. Sự hòa nhập giữa các thế giới được mô tả trong phẩm Hoa Tạng Thế Giới mang thông điệp gì về môi trường và sinh thái?

42. Tại sao "Vạn pháp duy tâm tạo" lại là chìa khóa để hiểu về sự tương dung?

43. Nếu tâm là họa sĩ vẽ ra thế giới, vậy ai là người quan sát bức tranh đó?

44. Làm sao để thấy được "Toàn thể vũ trụ trong một chén trà"?

45. Tại sao sự thấu hiểu về Nhất Đa Tương Dung lại dẫn đến lòng đại bi không điều kiện?

IV. Tâm - Phật - Chúng Sanh (Tam vô sai biệt)

46. Tại sao Kinh Hoa Nghiêm khẳng định "Tâm, Phật, cập chúng sanh, thị tam vô sai biệt"?

47. Nếu không có sự sai biệt, tại sao chúng sanh vẫn đang chịu khổ trong khi Phật đã tự tại?

48. "Tự tánh thanh tịnh tâm" trong Hoa Nghiêm có khác gì với "Alaya thức" trong Duy Thức học?

49. Làm thế nào để nhận diện được "Phật tánh" đang hiển lộ ngay trong những phiền não hằng ngày?

50. Tại sao nói thế giới của chúng sanh là do "Vọng tưởng" mà có, nhưng thế giới của Phật cũng từ "Tâm" mà hiện?

51. Bản chất của "Vô minh" trong hệ thống Hoa Nghiêm là gì?

52. Tại sao Phật Tỳ Lô Giá Na (Vairocana) lại được xem là "Thân khắp pháp giới"?

53. Thân của Phật và thân của chúng sanh có cùng một "chất liệu" không?

54. Ý nghĩa của việc "Phật tánh" tràn ngập khắp cỏ cây hoa lá (vô tình hữu tình)?

55. Làm thế nào để xoay chuyển cái tâm "phân biệt" thành cái tâm "viên mãn"?

56. Tại sao nói chúng sanh là Phật sẽ thành, hoặc thậm chí là "Phật đang hiện hữu"?

57. Mối quan hệ giữa "Tâm hiện" và "Vật hóa" trong kinh?

58. Tại sao việc hiểu rõ về "Tâm" lại là con đường ngắn nhất để thấu thị toàn bộ kinh Hoa Nghiêm?

59. Sự khác biệt giữa "Trí" của Phật và "Thức" của chúng sanh nằm ở điểm mấu chốt nào?

60. Làm sao để "Tâm" không bị kẹt vào hai cực đoan: Có và Không?

V. Lục Tướng Viên Dung

61. Sáu tướng (Tổng, Biệt, Đồng, Dị, Thành, Hoại) đại diện cho quy luật gì của vạn vật?

62. Tại sao nói "Tổng tướng" không thể tồn tại nếu thiếu "Biệt tướng"?

63. Làm thế nào "Đồng" và "Dị" lại có thể chung sống trong cùng một thực thể mà không tiêu diệt nhau?

64. "Thành" và "Hoại" tại sao lại được coi là viên dung (hòa hợp) thay vì là mâu thuẫn?

65. Làm thế nào để nhìn thấy Lục Tướng trong một đóa hoa?

66. Tại sao việc thấu hiểu Lục Tướng lại giúp chúng ta giải quyết được các xung đột trong xã hội?

67. Sự vận dụng Lục Tướng trong việc xây dựng một cộng đồng tu học (Tăng đoàn)?

68. Tại sao không có cái gì là "hoàn toàn biệt lập" trong sáu tướng này?

69. Làm thế nào để giữ được "tính chung" (Tổng) mà vẫn tôn trọng "cái riêng" (Biệt)?

70. Lục Tướng Viên Dung dạy chúng ta điều gì về sự vô thường?

VI. Thập Huyền Môn

71. Tại sao gọi là "Thập Huyền"? Cái "Huyền" ở đây là bí ẩn hay là sự sâu thẳm của lý trí?

72. Môn "Đồng thời cụ túc tương ứng" muốn phá vỡ khái niệm gì của chúng ta về thời gian?

73. Môn "Quảng hiệp tự tại vô ngại" giải quyết vấn đề lớn nhỏ như thế nào?

74. "Nhứt đa tương dung bất đồng môn" nhấn mạnh điều gì về sự bảo tồn bản sắc trong sự hòa nhập?

75. Tại sao "Chư pháp tương tức tự tại môn" lại khẳng định sự đồng nhất giữa các pháp?

76. Môn "Vi tế tương dung an lập môn" mô tả sự tồn tại của thế giới vi mô và vĩ mô ra sao?

77. "Nhân đà la võng pháp giới môn" liên quan gì đến thuyết lượng tử hiện đại về sự vướng mắc (entanglement)?

78. "Thác sự hiển pháp sinh giải môn" dạy chúng ta cách nhìn chân lý thông qua các biểu tượng như thế nào?

79. "Thập thế cách pháp tề hiện môn" xóa bỏ ranh giới giữa Quá khứ, Hiện tại và Vị lai ra sao?

80. "Chủ bạn viên minh cụ túc môn" có ý nghĩa gì trong việc thiết lập trật tự của Pháp giới?

81. "Ly vi cách pháp thành tựu môn" nói lên sự thật gì về sự ẩn và hiện của các pháp?

82. Tại sao Thập Huyền Môn được coi là xương sống của Giáo tông Hoa Nghiêm?

83. Làm thế nào để áp dụng Thập Huyền Môn vào việc quán chiếu tâm linh hằng ngày?

84. Sự tương quan giữa Thập Huyền Môn và Thập Địa Bồ Tát?

85. Tại sao nói ai thấu hiểu Thập Huyền Môn thì người đó đã bước vào cửa Phật?

VII. Hạnh Nguyện & Quả Đức (Con đường Phổ Hiền)

86. Tại sao Kinh Hoa Nghiêm lại kết thúc bằng "Hạnh nguyện Phổ Hiền" mà không phải bằng một triết lý trừu tượng?

87. Mối quan hệ giữa Trí huệ (Văn Thù) và Hành động (Phổ Hiền) trong Hoa Nghiêm?

88. Tại sao nói "Hoa Nghiêm" là lấy Hoa (Hạnh nguyện) để trang nghiêm cho Nghiêm (Quả đức)?

89. "Phát tâm Bồ-đề" trong Hoa Nghiêm có gì đặc biệt hơn so với các truyền thống khác?

90. Tại sao Bồ Tát phải trải qua Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hướng, Thập Địa trước khi đạt đến Diệu Giác?

91. Ý nghĩa của việc "Nhập Pháp Giới" của Thiện Tài Đồng Tử?

92. Tại sao Thiện Tài phải cầu học với 53 vị thiện tri thức thuộc đủ mọi tầng lớp xã hội (từ kỹ nữ đến thợ rèn)?

93. Bài học về "sự khiêm nhường" và "tinh thần cầu đạo" qua hình ảnh Thiện Tài?

94. Tại sao hạnh nguyện Phổ Hiền lại được coi là "vương" của tất cả các nguyện?

95. Làm thế nào để "tùy hỷ công đức" của tất cả chúng sanh trong một thế giới đầy cạnh tranh?

96. "Thường tùy Phật học" có nghĩa là bắt chước hình thức hay là sống bằng tâm thức của Phật?

97. Tại sao "Hằng thuận chúng sanh" lại là một trong những hạnh khó nhất của Bồ Tát?

98. Mục đích cuối cùng của việc tu tập Hoa Nghiêm là vãng sanh Cực Lạc hay là biến thế gian thành Cực Lạc?

99. Quả đức của Phật được mô tả bằng những ngôn ngữ siêu thực trong kinh nhằm mục đích gì?

100. Làm thế nào để một người bình thường có thể bắt đầu hành hạnh nguyện Phổ Hiền?

VIII. Thực Hành & Hiện Hóa

101. Làm thế nào để nhìn cuộc đời này như một "Pháp hội Hoa Nghiêm" đang diễn ra?

102. Tại sao việc đọc tụng kinh Hoa Nghiêm lại có thể chuyển hóa được nghiệp lực sâu dày?

103. "Hải Ấn Tam Muội" là trạng thái tâm thức như thế nào? Làm sao để mặt hồ tâm ta tĩnh lặng như biển cả?

104. Trong thời đại kỹ thuật số hiện nay, triết lý "kết nối trùng trùng" của Hoa Nghiêm có giá trị gì?

105. Làm sao để giữ được "tâm không ngăn ngại" khi đối diện với những nghịch cảnh đau thương?

106. Nếu vạn pháp là viên dung, vậy chúng ta nên nhìn nhận vấn đề đạo đức và tội lỗi như thế nào cho đúng trung đạo?

107. Làm thế nào để dùng "Nhãn quan Hoa Nghiêm" để kiến tạo một xã hội hòa bình và bao dung?

108. Câu hỏi cuối cùng: Thầy Lý Tứ và Huynh Đệ Lý Gia đang nằm ở đâu trong Pháp giới trùng trùng này?

Chân thành cảm ơn tác giả Lý Tứ!

08/05/2026 - 10:13:34

Huyền Vân - Quảng Ninh" (Hết thư)

Chúc mọi người khoẻ, an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

08/05/2026

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được bài viết "Vô Thanh Luận – Đường bay nối những an vui" của Sư Thầy Thiện Đức gởi về từ Ấn Độ...!!!

Sư Thầy Thiện Đức, hiện là Nghiên Cứu Sinh tại Đại Học Lucknow University ở Bang Uttar Pradesh...!!! Lucknow University là một trong những Đại Học lâu đời (1920) và danh tiếng của Ấn Độ...!!!

Sau khi đọc cuốn Vô Thanh Luận, Sư Thầy đã có bài viết sau...!!! Xin trân trọng gởi đến bạn đọc...!!!

Chân thành cảm ơn những tình cảm tốt đẹp Sư Thầy đã dành cho Vô Thanh Luận...Chúc Sư Thầy an vui, tinh tấn, sớm thành tựu những điều cần thành tựu trong đạo pháp...!!!

28/03/2026

LÝ TỨ

"VÔ THANH LUẬN - ĐƯỜNG BAY NỐI NHỮNG AN VUI

Tôi là một tảo địa tăng không rành công nghệ và cũng không mấy thiết tha với thời đại kỹ thuật số. Vì sợ sự ồn náo, phan duyên nên tôi quen sống lặng lẽ, giản dị như người nhà quê, nhiều khi lúng túng trước những điều thuộc về công nghệ hiện đại. Thế nhưng, trong một nhân duyên lành hi hữu, tôi được cầm trên tay cuốn sách “Vô Thanh Luận” của tác giả Lý Tứ. Khi khép lại trang sách cuối cùng, trong tôi bỗng mở ra niềm biết ơn sâu sắc, biết ơn chính điều mà bấy lâu tôi e ngại! Bởi tôi nhận ra rằng giữa rất nhiều những ồn ào, đa duyên, đa sự trên không gian mạng lại là nơi đang lưu xuất một dòng chân pháp độc đáo đến vậy. “Vô Thanh Luận” là cuốn sách kết tinh từ cuộc hoằng pháp âm thầm mà sâu rộng qua không gian mạng để mang yêu thương và ánh sáng chánh pháp đến những nơi xa nhất. Một sự lan tỏa giáo pháp mà cũng là hành trình tri ngộ giữa thời đại số đã chạm rất thật vào tâm thức người đọc, trở thành tràng hoa giáo pháp được kết từ “…những tiếng lòng từ một tâm thức đến một tâm thức…!!!”.

Bảy mươi hai bài viết, bảy mươi hai đóa hoa, không chỉ là những trang chữ, mà là những kết tinh của thuyết thông và tông thông nơi một bậc Thầy thông tuệ (Từ giờ phút này, xin cho tảo địa tăng tôi được gọi tác giả Lý Tứ là Thầy Lý Tứ xuất phát từ tâm thành kính của tôi). Mỗi đóa hoa là một lời khai mở, một lần soi chiếu, giúp người đọc thanh lọc cõi tâm, dọn dẹp lại đời mình, để rồi đủ duyên, đủ lực bước vào hành trình tu học trong chánh pháp. Một hành trình không ồn ào, chân thực và đầy đạo vị.

Ngay từ trang bìa, người đọc nhận thấy những hình ảnh với nhiều mảng màu, chồng chéo đan cài ở mọi ngõ ngách tựa như cái hỗn độn của trần gian phiền nhiệt, rồi sau trang sách đó, người đọc dần thấy tâm thanh tịnh, lắng yên và sáng trong qua cái nhìn trạch pháp của Thầy Lý Tứ đã biến “cõi uế hoá ra làm cõi tịnh” để “muôn loài mát mẻ sống an vui”…!!! Đó là thành quả của một năm hỏi đáp - một sân chơi đẹp, một hình thức hoằng hoá qua mạng, một tứ chúng đồng tu… Từng thắc mắc, trăn trở được trả lời thấu đáo và phù hợp với mỗi đương cơ. Điều đó tạo nên sự hấp dẫn, để lại những bài học lớn, và những chân trời nhận thức mới được khai mở...

Mỗi câu trả lời trong “Vô Thanh Luận” đều không dừng lại ở sự sáng tỏ thắc mắc của người vấn đạo mà còn kết tinh kinh nghiệm và sự thực chứng của Thầy Lý Tứ. Vì thế, cuốn sách có một sức hút lặng lẽ mà khó cưỡng. Đọc sâu, người ta chợt nhận ra thông điệp: Hãy xây dựng ngôi chùa vững chắc nơi tự thân mình bằng sự học tập có thứ lớp, bài bản theo lời chư Phật, chư Tổ! Hoạt động hoằng pháp qua không gian mạng của Thầy Lý Tứ, cùng các chương trình như “Hạnh Phúc Quanh Ta - Giọt Mưa Đầu Mùa”, “Huynh Đệ Mới - Chúng Tôi Bên Bạn”… của đại gia đình Vô Lậu Lý Gia, đã góp phần giữ gìn và làm đẹp đạo pháp, đồng thời nuôi dưỡng hạnh phúc chân thật trên quê hương Việt Nam.

Những hoạt động ấy giống như những giọt nước trong lành nơi đầu nguồn, giúp những ai hữu duyên có thể tìm đến học hỏi, tự kiểm nghiệm và tự mình hiểu ra. Từ đó, mỗi người biết trân trọng thời gian quý báu để học pháp, thực hành và sống an vui. Tôi mong sẽ thấy ngày càng nhiều người biết dừng lại, lắng xuống, ngồi yên để nhìn lại lòng mình và thấu hiểu lòng người qua những phút giây tĩnh lặng như vậy. Đó không chỉ là một nét đẹp văn hóa mà còn là một hành động cần thiết, một việc làm thiết thực để “…Phật nhật tăng huy, pháp luân thường chuyển…”. Bởi lẽ, ở bất cứ thời đại nào, khi con người càng hiểu sâu và thực hành đúng chánh pháp thì trí tuệ mở tâm khai, cái tôi dần vắng bóng, ngôn từ trở nên là chân pháp, và những tiếng lòng lại có thể chạm đến nhau trong một không gian thanh tịnh, an vui và sáng tỏ để cuộc đời thực sự an bình, hạnh phúc.

Cuốn sách mang dòng chảy sâu thẳm của trí tuệ, mỗi lời giải đáp đều thấm đẫm kinh nghiệm sống và chiều sâu chiêm nghiệm từ hành trình tu tập của Thầy Lý Tứ. Điều đáng quý là, giữa những vấn đề tưởng chừng khô khan, vẫn ánh lên nét hóm hỉnh, nhẹ nhàng mà tinh tế… Nhờ vậy, người đọc không chỉ nhận ra điều mình đang vướng mắc mà còn biết quay về soi lại chính mình, điều chỉnh nhận thức, từng bước hình thành chánh kiến và chánh tư duy để sống an ổn và sáng suốt. Tất cả độc giả cũng được chia sẻ phần lợi lạc ấy, ví như phần trả lời của Thầy cho hiền giả Tâm Diệu Tịnh ở Phú Thọ (trang 165), một hồi đáp cho một người trở thành bài học chung cho nhiều người. Khép lại trang sách lại hiện về hình ảnh một bậc Nga Vương thấu lý đạo, rõ lẽ đời, đã khéo léo trao cho người đọc những dòng “sữa ngọt” của chánh pháp, để rồi tâm họ tự xả, rời xa những cực đoan, trở về trạng thái quân bình và sáng rõ. Đã rất lâu rồi tôi mới đọc được một tác phẩm liền một mạch mà lòng lại lắng yên, hạnh phúc đến vậy - “vô thanh” ở đây không phải là sự im lặng trống rỗng, mà chính là khoảnh khắc “tiếng lòng gặp tiếng lòng”, nơi con người biết ngồi xuống, lắng lại, và chạm vào chân pháp.

Quả thật, hạnh phúc lớn nhất của người đọc khi đến với “Vô Thanh Luận” chính là được chạm vào một dòng chảy thuần khiết của đạo pháp – nơi tâm mê dần chuyển hóa thành tâm giác một cách tự nhiên, không gò ép. Ở đó, không thấy sự ràng buộc bởi luật lệ, không bị dẫn dắt bởi phương châm, không dựng lập tông chỉ, không hô khẩu hiệu, không tổ chức hình thức... Chính cái “không” ấy lại mở ra một chiều sâu rất “có”, khiến tôi nhớ đến lời dạy của Đức Phật với ngài A Nan: "Người nào sống đúng Chánh pháp, thực hành Chánh pháp, người ấy mới thật sự cúng dường Như Lai một cách cao quý nhất". Điều đó thôi thúc tôi phát tâm học đạo, mong một ngày có thể tự mình hiểu và sống được với ánh sáng giải thoát, rồi chia sẻ tinh thần ấy đến người khác. Cảm ơn Thầy Lý Tứ đã tiếp lửa cho tôi qua những chia sẻ của Người. Có lẽ, chính sự thực chứng chân thật ấy đã làm cho mạng mạch Phật pháp không hề gián đoạn, mà còn được nối dài một cách sống động, từ tấm lòng của tác giả đến hành giả vấn đạo và độc giả hữu duyên. Điện thoại có thể hết pin, internet có thể gián đoạn, dữ liệu có thể mất… bởi những giới hạn của phương tiện. Nhưng một khi khi “đường bay” của trí tuệ và từ bi đã nảy mầm nơi thân tâm mỗi người (từ tăng đến tục) thì ánh sáng ấy sẽ không còn phụ thuộc vào điều kiện bên ngoài. Và ở bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào, người ta cũng có thể thấy những khoảnh khắc “ngộ nhập Phật tri kiến”.

“Vô Thanh Luận” không nói nhiều, nhưng chính cái “không nói” ấy lại khiến tôi phải dừng lại, quay vào trong nhìn thẳng vào tự tâm mình. Tôi nhận ra những gì mình tu học bấy lâu có sự sai lầm, thiếu khuyết, mê mờ, chấp thủ… không giống như những gì Thầy Lý Tứ đã thấy, đã sống, đã chứng nghiệm. Chính trong khoảnh khắc ấy, một điều lặng lẽ hình thành: Từ nay, tôi đã có hướng đi trong tu tập! Không phải là hiểu nhiều hơn mà là biết cúi đầu tiếp nhận chân pháp, biết xả bỏ những gì là tượng pháp. Tôi lạy xuống trước trang sách, bản ngã như vừa rã ra, vừa như chạm đến ánh sáng của chân, thiện, mỹ nơi cõi lòng mình, và cánh cửa nhận thức mới đã hé mở.

Cuốn sách đã dựng lên chân dung của Thầy qua từng câu trả lời, đó là những nét khắc âm thầm về một con người suốt đời học đạo, hành đạo, chứng đạo và hiến mình cho đạo pháp. Ở đó, không chỉ có tri kiến thanh tịnh mà còn có đủ đầy phẩm chất, khẩu đức lặng thầm, và một sự vô úy - nói điều cần nói, im điều cần im, không lệ thuộc vào bất kỳ hình tướng nào của đúng sai, được mất… “Vô Thanh Luận” vì thế không phải chỉ để đọc, mà để nghe - nghe những điều không thành lời, những rung động đi thẳng từ tâm đến tâm. Giữa một thời đại đầy âm thanh nhưng thiếu lắng nghe, đầy kết nối nhưng thiếu chạm tới, thì chính cái “vô thanh” ấy lại trở thành điều thiết yếu nhất: một khoảng lặng đủ sâu để con người trở về, và đủ sáng để trực nhận ra chính mình rằng vẫn còn kịp để ta bước lên chiếc thuyền Bát Nhã mà Thầy đã sẵn bày.

Thầy Lý Tứ không dạy bằng lý thuyết khô cứng, mà bằng chính trải nghiệm sống của mình. Những điều ấy vừa giúp nuôi dưỡng nội tâm, vừa nâng đỡ đời sống theo tinh thần Tứ Đế. Qua đó, Thầy khơi mở nơi người học sự ngay thẳng, lòng từ bi, trí tuệ và nghị lực - như một nguồn sáng xua tan bóng tối.

Nhưng con đường ấy không thể mở ra nếu thiếu một điều căn bản: Niềm tin. Như dòng chảy được khơi nguồn, hành giả phải bắt đầu từ tin, rồi mới đến gần, lắng nghe, thọ nhận và tư duy, để rồi áp dụng thấy biết vào sự sống từ những lời chân giáo. Bởi không có niềm tin, mọi lời dạy chỉ là âm thanh; còn khi có niềm tin, ngay cả sự im lặng cũng trở thành giáo pháp. Và rồi, điều còn lại sau khi khép sách không phải là những gì đã hiểu, mà là một chuyển động âm thầm nơi nội tâm: biết mình chưa tới, biết mình cần phải đi, và biết ơn vì đã gặp được người chỉ đường!!! Ở đó, "vô thanh thắng hữu thanh” (chữ dùng của nhà thơ Lý Bạch) không còn là một ý niệm, mà trở thành một trải nghiệm trong chánh pháp: khi tâm lặng, thì thấy; khi đã thấy, thì hiểu; và khi đã hiểu, thì sự chuyển đổi nhận thức tất yếu sẽ đến.

Từng câu hỏi, từng lời đáp giống như những phương thuốc được trao đúng lúc: khi thì trị “mù”, khi thì “gỡ màng”, khi thì “chỉ hướng” về ánh sáng. Người đọc bùng vỡ nhận thức rằng, trước khi mong cầu trí tuệ, con người cần có một đôi mắt sáng, đôi mắt không còn bị che lấp bởi vô minh, giáo điều hay chấp thủ… Và khi đôi mắt ấy mở ra, người đọc nhận ra đây không chỉ là một cuốn sách để đọc, mà là một ngọn đèn âm thầm trao tay, dẫn lối cho hành trình tự nhận thức và chuyển hóa.

Những thao thức của các hành giả hiện lên rất thật, rất sâu - từ Ẩn sĩ Phương Chứng nơi Yên Tử, Ngài Pháp Tánh và Tỳ Kheo Tâm Giác ở Huế, cho đến những cư sĩ tinh chuyên trong đạo pháp như Bằng hữu Trí Đức, Bằng hữu Trí Thiện, Thầy giáo Phương Cảo, Chánh Huy Toàn, Hồ Phước Thịnh, Nguyễn Quang Sáng...Mỗi câu hỏi là một nỗi niềm, mỗi lời đáp là một ánh sáng. Và đã có những giây phút vỡ òa trong nhận thức:

“… Tôi lật ngẫu nhiên vài phẩm trong Kinh Đại bát Nhã để đọc. Ý kinh hiển lộ trong tâm tôi sáng tỏ như chưa từng sáng như vậy…” (Bằng hữu Trí Đức).

Cũng có những lời tri ân xuất phát từ tận đáy lòng, không còn là văn chương mà là sự gặp gỡ của tâm với tâm:

"Những dòng Thầy viết tuy giản dị nhưng càng đọc con càng thấy rộng sâu vô cùng. Mỗi câu hỏi, Thầy không chỉ trả lời cho riêng con, mà dường như còn thay mặt bao tâm thức đang chập chờn giữa ranh giới của “đời” và “đạo”. Cảm ơn Thầy, thật lòng cảm ơn Thầy - vì giữa cuộc đời đầy rối ren này, Thầy vẫn kiên nhẫn ngồi xuống, đọc từng lá thư của học trò xa lạ, rồi cẩn trọng giải đáp bằng tất cả sự sáng suốt và từ bi. Con tin rằng, không chỉ riêng con, mà nhiều bạn đọc khác cũng đang được Thầy gieo vào tâm một hạt giống giác ngộ… Trong bức thư này con xin phép đổi cách xưng hô, con muốn được gọi Thầy là Thầy từ nay cho đến mai đời vị lai. Đọc phần hồi đáp của Thầy, bằng trực giác con nhận ra rằng: Thầy là người Thầy mà bao nhiêu kiếp rồi con đã công tìm kiếm – nay mới đủ duyên lành để gặp. Con xin đảnh lễ Thầy ba lạy ạ !!!” (Tâm Diệu Tịnh).

Và có người, trong hành trình ấy, đã nhận ra con đường của chính mình:

“Đây không phải chỉ là lý thuyết.

Đây là đường đi.

…

Không phải tri ân bằng lời,

mà bằng việc tiếp tục học,

tiếp tục tư duy,

tiếp tục soi lại chính mình…

Con đường ấy đã bắt đầu từ lâu

và vẫn đang tiếp tục.

Không cần hẹn mai sau…” (Bằng hữu Huyền Đức ở Long Khánh).

Tất cả những điều ấy hợp lại thành một dòng chảy ân nghĩa và giác ngộ, nơi đó, người đọc không chỉ tìm thấy câu trả lời, mà còn tìm lại chính mình sau những tháng năm dò dẫm trong mê lộ. Từ đó, điều giản dị mà sâu sắc hiện ra: con đường không xa, chỉ cần đi đúng Chánh pháp, ai cũng có thể bước tới. Vì vậy, “Vô Thanh Luận” không phải là cuốn sách đọc cho xong, mà là một lời mời gọi nhẹ nhàng: hãy đến, đọc và tự cảm nhận.

Trong toàn bộ hành trình của “Vô Thanh Luận”, nếu phải chọn một đoạn khiến người đọc vừa hồi hộp, vừa chiêm nghiệm, lại như được dẫn bước vào một “trường trận” của trí tuệ, thì đó chính là phần Ngã Hành vấn đạo. “Cuộc chiến” mở ra không bằng đao kiếm, mà bằng tâm nguyện của Hiền nhân bất phàm Ngã Hành, một hiệp khách đã bôn tẩu hơn hai mươi lăm năm trong “trường đao trận kiếm”, mong được chính học trò của Thầy Lý Tứ “tiếp chiêu giải trận”. Hơn một trăm trang sách trải dài, không phải là sự phô diễn, mà là một hành trình thử thách và khai mở, nơi đạo không còn là những dòng chữ tĩnh lặng, mà hiện thân thành một cuộc "tỷ thí”: mỗi câu hỏi là một đường kiếm, mỗi lời đáp là một thế công phá vô minh.

Hiền nhân bất phàm Ngã Hành xuất chiêu với một chiến thuật đầy dụng ý: 7 - 15. Bảy chiêu đầu, bảy câu hỏi thăm dò, nhẹ mà sâu đủ lay động nội lực; mười lăm chiêu sau, mười lăm câu hỏi dồn dập, sắc bén và quyết liệt, kết tinh toàn bộ kinh nghiệm của một đời truy cầu, phản tỉnh và những bế tắc chưa thể tự mình vượt qua. Đây không còn là hỏi - đáp thông thường, mà là một cuộc “so kiếm” giữa những tầng nhận thức, nơi trí và tâm cùng được đặt vào thử thách.

Khép lại phần vấn đạo là “Thập Bát La Hán Trận”, không phải để phô diễn mà để trả hư vọng tâm về lại chân tâm. Mười tám học trò của Thầy Lý Tứ, từ người mới nhập môn đến những người đã vững vàng căn cơ, cùng đứng thành một thế trận trang nghiêm. Con số mười tám học trò gửi câu trả lời sau lời hiệu triệu của Thầy Lý Tứ gợi nhắc sự liên tưởng đến hình ảnh Thập Bát La Hán trong tâm trí tôi - những bậc đã vượt thoát mê lầm. Ở đây, họ không mang binh khí, mà mang trí tuệ và chánh pháp để bước vào “trận chiến” diệt lầm mê. Trong thế trận ấy, Thầy không trực tiếp xuất thủ. Ngài đứng lặng, với phong thái của một tông sư chân chính, để học trò thay mình “tiếp chiêu” thuận theo yêu cầu của Ngã Hành. “Trận chiến” được mở đầu bằng “Bài Tráng Ca Bất Tử” mà Lý Lão Sư từ tâm kính tặng hiệp khách Ngã Hành, như một lời khai trận vừa từ hòa vừa trang nghiêm.

Và rồi, điều kỳ diệu xảy ra, từng “La Hán” lần lượt ứng chiêu. Những chiêu thức không nhằm gây tổn hại, mà hiển lộ đúng tầm vóc của trí tuệ hòa với từ tâm, kết tinh từ những gì Thầy Lý đã trao truyền. Tất cả cùng thực hiện một điều duy nhất: “...dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho những người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối …” (xin mượn lời du sĩ Vekhanassa bạch Thế Tôn, trong Kinh Vekhanassa). Vì vậy, đây không còn là một trận chiến theo nghĩa thông thường: không nhằm hạ gục mà chỉ để khai mở; không để phân thắng bại mà chỉ để soi sáng chân tâm. Và chính trong sự “vô tranh” ấy, toàn bộ chiều sâu của “Vô Thanh Luận” được hiển lộ, nội lực sâu thẳm đủ sức chuyển hóa; một “trường trận” không có đối thủ, nhưng đủ sức làm tan biến mọi vô minh. Càng đi sâu vào “trận” ấy, cách ứng chiêu của các “La Hán” mỗi người một phong thái, một nội lực, một cách hiển lộ trí tuệ riêng biệt nhưng đều chung một tinh thần, một cốt lõi.

Không còn là những lời đáp đơn thuần, mà mỗi câu chữ đều như một đường kiếm - vững vàng, thâm sâu và sáng rõ. Trước những thế công thủ ấy, chính Hiền nhân bất phàm Ngã Hành, người khởi trận, cũng phải dừng lại, chiêm nghiệm, rồi thốt lên những lời tán thán đầy kính phục:

"Lý Phương Anh…trí tuệ của vị này giống như mũi kiếm có thể chẻ đôi sợi tóc trong bóng đêm…là bậc có thể nối dài mạch Phật học trong tương lai; Lý Tự Như có lập luận đĩnh đạc, ý luận chặt chẽ, mạch tư duy trong sáng… như dòng suối chảy qua tuyết tan - trong, vững, khoáng đạt..; Lý Diệu Tâm… trình bày nhẹ nhàng mà chứa nhiều tầng nghĩa,…cảm giác như đối diện với một tâm trí được huân tu bằng sự tĩnh lặng và chánh niệm…; Lý Hiền Long, …Văn vị này có lực, lực của người tin vào điều mình viết, và lực của người đã nghiền ngẫm pháp nghĩa một cách chân thật…"

Những lời nhận xét ấy không chỉ là sự tán dương, mà là sự thừa nhận chân thành từ một người đã đi xa trên hành trình học đạo. “Thập Bát La Hán Trận” vì thế không còn là một cuộc đối đáp, mà trở thành một trận tâm chiến với khí phách ngút trời, nơi từng lớp vô minh được chặt đứt, từng màn che được vén mở.

Khi “trận chiến” khép lại, điều còn lại không phải là thắng thua, mà là sự cảm thông, kính phục. Ngã Hành đã thốt lên:

"Công lao dạy dỗ của Thầy chẳng khác nào việc truyền lửa từ trái tim của Phật. Thầy dạy bằng Trí, truyền bằng Tâm và tiếp dẫn học trò bằng Hạnh… là một hiện tượng được đáng khắc ghi vào lịch sử Phật học: Tu nghiêm, Học tinh, Luận vững, Hành chân. Ở thời đại này, điều đó thật hiếm có khó tìm!” (Trang 538).

Và chính trong toàn bộ “trận” ấy, ngọn đuốc hợp nhất của Giác ngộ - Giải thoát - Trí tuệ hiện lên với khí phách vô úy, hào sảng và oai hùng. Không phải để đối kháng, mà để bảo vệ chính pháp; không phải để khuất phục con người, mà để nhiếp phục vô minh. Từng lời đáp của mười tám vị “La Hán” là sự hiển lộ trọn vẹn của trí tuệ đi cùng từ bi, khiến cho toàn bộ cuộc “tỷ thí” không còn mang sắc thái hơn thua, mà trở thành một bản hòa âm lặng lẽ của ánh sáng và sự khai mở. Chính điều ấy đã khiến Hiền nhân bất phàm Ngã Hành cảm mến sâu xa, để rồi cất lên những lời chân tình, hào sảng, mang phong vị của một hiệp khách hành:

“Tôi nói ra điều này không phải để khoe khoang danh lợi, mà để đại đa số Huynh Đệ hiểu rằng: Những gì mà Ngã Hành này đã trân trọng và lên tiếng tán thán, tự nhiên sẽ có trọng lượng trên cõi đời này.

Tôi cũng xin thẳng thắn báo rằng, tôi đã nắm rõ nơi an cư của Thầy Lý Tứ cũng như danh tính, địa chỉ của 18 vị huynh đệ đã ứng bút đối đáp cùng tôi. Nhưng xin các vị chớ lo, tôi tìm hiểu không phải để khuynh đảo hay quấy nhiễu, mà là để chuẩn bị cho một cuộc hội ngộ rực rỡ như mặt trời mọc ở phương Đông…

Vào một ngày không xa, Ngã Hành sẽ cung thỉnh Thầy Lý Tứ cùng trọn đủ 18 Huynh Đệ…

Chúng ta sẽ gặp nhau không phải để tranh biện thắng thua, mà để cùng luận bàn về Phật đạo… Buổi gặp gỡ này… sẽ là một duyên lành hiếm có trong trời đất, tựa như rồng gặp mây, như trăng gặp biển…

Thư này viết với lòng kính trọng và chân thành. Kính nguyện Thầy và chư Huynh Đệ thân tâm an lạc, đạo nghiệp tăng tiến, trí tuệ ngày càng sáng tỏ…”.

Những lời ấy không còn là ngôn từ xã giao, mà là khí phách của một người từng đi xa, nay dừng lại trước ánh sáng chân thật mà tâm sinh kính phục. Khúc khải hoàn ấy, liệu Hiền nhân bất phàm Ngã Hành có thực hiện trọn vẹn như lời hứa trong một ngày vị lai hay không, điều ấy vẫn còn để ngỏ!!! Nhưng tảo địa tăng tôi có một niềm tin rất rõ rằng văn chính là người, mà người trượng phu thì trọng lời hứa như trọng sinh mệnh, nhất là sinh mệnh được dâng hiến để phụng trì Phật pháp. Và hơn tất cả, tôi thầm biết ơn cuộc “tỷ thí” ấy, bởi đó không chỉ là một cuộc vấn đáp, mà là một lần khai mở sâu xa. Từ đó, niềm tin vào chân pháp trở nên vững chãi, bất động; và cũng từ đó, nhận ra một điều giản dị mà bền chắc: giữa muôn trùng biến động của đời sống, ánh sáng của trí tuệ vẫn có thể được thắp lên, không ồn ào, không phô diễn, nhưng lặng lẽ bền bỉ, và không gì có thể lay chuyển, đổi thay.

Khép lại “Vô Thanh Luận”, người đọc không chỉ dừng lại ở những cuộc vấn đạo thâm sâu, mà còn được nâng lên một tầng nhìn rộng và sâu hơn qua 10 bài báo đã giới thiệu và đánh giá các tác phẩm cùng những đóng góp, công trình hoằng pháp của Thầy Lý Tứ ở phần cuối sách. Những tác phẩm của Thầy góp phần mở ra một hướng đi cụ thể, để sự an lạc trở thành điều có thể thực hành ngay trong hiện tại. Cùng với đó là đời sống tu học của đại gia đình Vô Lậu Lý Gia - nơi việc học đi đôi với việc sống, hiểu đi cùng với hành. Tất cả diễn ra âm thầm nhưng bền bỉ, tạo nên một đóng góp đáng quý cho Phật đạo hôm nay.

Với “Vô Thanh Luận”, con đường ấy được đặt trên nền tảng Tứ Đế, với lộ trình nhận thức rõ ràng, khoa học và chân xác theo lời Phật dạy. Người học không còn đi trong niềm tin mơ hồ, mà từng bước được khai mở để thấy, để hiểu và tự mình chứng nghiệm. Với tôi, điều đó không chỉ là sự sáng tỏ về mặt học hiểu, mà còn là lời nhắc nhở thầm lặng: học đạo phải có thứ lớp, có nền tảng, và phải tự bước đi bằng chính đôi chân của mình dưới ánh sáng của bậc minh sư chỉ lối.

Nhìn lại toàn bộ tác phẩm, tôi chợt nhận ra: những câu hỏi tưởng như rời rạc ban đầu thực chất là những mắt xích của một hành trình chung. Có những câu hỏi buộc người học phải dừng lại trong im lặng - không phải vì không có lời đáp, mà vì chưa đủ duyên để thấu hiểu. Và rồi, bằng ngôn ngữ giản dị, bằng sự nhẹ nhàng và khéo léo trong dẫn dắt, từng lời giải đáp không chỉ tháo gỡ khúc mắc, mà còn mở ra một con đường rõ ràng để người học tự bước đi. Vì vậy, giá trị lớn của “Vô Thanh Luận” không chỉ nằm ở sự uyên áo của tri kiến mà còn ở khả năng dẫn người mê ra ánh sáng, đưa người từ chỗ còn mờ mịt đến chỗ thấy biết chân xác. Tất cả không đến từ sự áp đặt mà từ ánh sáng của trí tuệ và lòng bi mẫn bao la. Chính nơi đó, tôi học được một điều giản dị mà sâu xa: con đường giải thoát không phải là biết nhiều hơn, mà là thấy đúng và sống được với điều mình đã thấy. Vì vậy, cuốn sách đọng lại bằng một trạng thái lắng dịu, an yên, sáng tỏ, và chạm đến chân ngộ. Càng đọc, người ta càng thấy an vui; càng đọc càng thêm trân trọng; và càng muốn quay lại để tiếp tục đọc để thấm thía hơn những gì gần gũi, giản dị mà vô cùng sâu xa ấy.

Hỡi những hiền nhân còn đang trăn trở trên con đường tìm đạo, những ai mong muốn hiểu đúng, đi đúng và sống đúng với Phật pháp, hãy một lần trở về với “Vô Thanh Luận”!!! Ở đó, không chỉ có lời giải đáp, mà còn có con đường; không chỉ có tri thức, mà còn có ánh sáng để soi chiếu chính mình.

Xin chúc cho chuyên mục “Bạn Đọc Hỏi - Lý Tứ Trả Lời” sẽ tiếp tục những mùa gặt bội thu, tiếp tục gieo thêm nhiều hạt giống giác ngộ vào lòng người. Và xin cho phép tảo địa tăng tôi được chắp tay cung kính, kính lễ đảnh Thầy Lý Tứ ba lạy với tất cả tâm thành, xin nguyện chúc Thầy Lý Tứ cùng đại gia đình Vô Lậu Lý Gia luôn được thân tâm an lạc, tinh tấn trên con đường đã chọn - con đường của hai chữ giản dị mà thâm sâu: Vô Lậu - Con đường đến những chân trời an vui!!!

Lucknow University, Uttar Pradesh, 27/03/2026

Con, Thiện Đức"

Hành giả Huyền Vân và bạn đọc thân mến !!!

Lý Tứ vừa đọc kĩ 108 câu hỏi về kinh Hoa Nghiêm của hành giả...Trong lúc đọc, Lý Tứ ngờ ngợ, phần lớn nội dung những câu hỏi này (hay những vấn đề liên quan) mình đã từng nghe hoặc đọc được ở đâu đó...!!!

Và, Lý Tứ nhận ra...Hình như khi đặt các vấn đề liên quan nội dung kinh Hoa Nghiêm, hành giả Huyền Vân không dựa (không căn cứ, không đọc) kinh Hoa Nghiêm rồi tư duy nghĩa lí, đến chỗ bế tắc, do không tự giải quyết được, nên phát sinh câu hỏi...!!! Mà hầu hết, hành giả tìm hiểu thông qua các luận giải của "những người đi trước" rồi đặt câu hỏi...!!! Để xác thực suy nghĩ này, Lý Tứ vào google, thử gõ vài từ khoá liên quan đến ý nghĩa các thắc mắc và phát hiện ra, những nội dung liên quan tràn lan trên mạng...!!! Muốn biết ý nghĩa như thế nào, chỉ cần vào công cụ tìm kiếm, gõ nội dung là có ngay câu trả lời...!!!

Phát hiện ra thú vị này...Lý Tứ ngớ người...!!! Không lẽ thời buổi này, người ta học tập giáo pháp kiểu như thế...!!!??? Cứ vào mạng internet, xem người ta giảng giải một cuốn kinh nào đó ra sao...Rồi cứ theo đó học tập, coi đây là việc học tập giáo pháp một cách chân chính mà, không tự bản thân cầm cuốn kinh lên, đọc từng chữ, từng câu, nghiền ngẫm, tư duy để xem trong đó nói gì, ý nghĩa ra sao, phương thức ứng dụng...vv...Kinh này có phù hợp với trình độ của ta...!!!???

Thử đặt vấn đề...Những luận giải, những quan điểm, những giải thích, những phân tích...vv...mà ta học từ một nguồn nào đó về một đề tài kinh điển nào đó đã hoàn toàn đúng với tinh thần, chỉ thú của giáo pháp hay chưa ??? Nếu, những luận giải, quan điểm ấy lạc hướng hoặc sai với chỉ thú hay tinh thần giáo pháp thì sao đây ??? Điều ta đang học có đưa đến kết quả như pháp hay không ??? Nếu chưa trả lời thoả đáng các thắc mắc trên thì, liệu có nên tiếp tục học tập kiểu như vậy ???!!!

Về 108 câu hỏi của hành giả: Sau khi đọc xong, Lý Tứ nhận thấy, một số câu hỏi có liên hệ đến ý nghĩa kinh Hoa Nghiêm như: Phần I. Pháp Giới Duyên Khởi, phần IV. Tâm - Phật - Chúng Sanh (Tam vô sai biệt) phần VII. Hạnh Nguyện & Quả Đức (Con đường Phổ Hiền), phần VIII. "Thực Hành & Hiện Hóa"...Ít nhiều có mối liên hệ đến nội dung kinh Hoa Nghiêm, Lý Tứ có thể trả lời...!!!

Riêng các phần như: II. "Tứ Pháp Giới", III. Nhất Đa Tương Dung (Một và Tất cả), V. Lục Tướng Viên Dung, VI. Thập Huyền Môn...vv...Đây là những luận giải, quan điểm của Hoa Nghiêm Tông (hoặc giảng giải mang tính cá nhân)...Mà, Lý Tứ không phải xuất thân hay môn đồ của tông này, nên không thể (thay họ) trả lời...!!! Hành giả Huyền Vân có thể tìm các bậc cao đức của tông môn ấy để hỏi, chắc chắn sẽ có câu trả lời thoả đáng...!!! Nếu hành giả chưa tìm được các bậc cao đức ấy, có thể vào google gõ các từ khoá liên quan, cũng có câu trả lời...!!! Mong hành giả thông cảm...!!!

Hành giả Huyền Vân và bạn đọc thân mến !!!

Theo thiển ý của Lý Tứ !!! Hoa Nghiêm là một trong những bộ kinh quan trọng của đạo pháp...!!! Nội dung kinh, đề ra một hệ thống giáo dục giáo pháp theo tầng bậc từ thấp lên cao, các nội dung giảng dạy bao gồm nhân sinh quan, vũ trụ quan, bản chất của thân, tâm, thế giới, các pháp và pháp giới...vv...!!! Điều này có thể tìm thấy ở các phẩm: Thế Chủ Diệu Nghiêm, Phổ Hiền Tam Muội, Hoa Tạng Thế Giới, Thập Địa, Nhập Pháp Giới...vv...!!!

Việc giảng dạy, phải bắt nguồn từ một trí tuệ siêu thắng, thông đạt, kinh gọi là Pháp thân hay Tỳ Lô Giá Na (Vairocana)...Từ hạt nhân đầu tiên (Pháp thân) ấy, theo quy trình giáo dục đã nêu ở phần trên, đem đi giáo hoá cho hết thảy chúng sinh...Khi những chúng sinh hữu duyên đó tiếp nhận giáo pháp theo quy trình, sẽ lần lượt thành tựu các đạo quả đề ra như pháp...Và cứ thế, thế hệ này đến thế hệ khác, họ lại tiếp tục giáo hoá đúng quy trình, để tạo ra những thế hệ học tập và thành tựu như pháp theo cấp số nhân...Nguyên lí này, giống một mầm sen đầu tiên, theo quy trình phát triển chuẩn (không lai tạp), tạo ra vô số cây sen khác không hề sai biệt cây sen ban đầu và cứ thế nhân lên, gọi là Thế giới hoa tạng (hay Liên hoa đài tạng)...!!!

Như vậy ta có thể thấy, Hoa Nghiêm kinh chính là quy trình giảng dạy chuẩn của giáo pháp, nếu quy trình bị sửa đổi, lai tạp, hoặc hiểu sai, giảng dạy sai...vv...các thế hệ tiếp nối nhất định kết quả sẽ không thuần nhất với hạt nhân ban đầu (Pháp thân, Phật quả) và, chắc chắn không thể trở thành một Thế giới hoa tạng đúng nghĩa, có khi trở thành "thế giới lai tạp" hay "thế giới dị chủng"...!!! Sự thiết lập quy trình giảng dạy mang tính chuẩn mực này, giúp các Bồ tát trong quá trình hoằng hoá không rơi vào lối tẻ hay dạy và học sai giáo pháp...!!! Và, quy trình này, cũng là quy trình mà chính Thích Ca Mâu Ni thiết lập ra để chính bản thân tuân theo đó giáo hoá...Đây là lí do vì sao, sau khi thành Đẳng Chánh Giác, Thế Tôn không vội đi giáo hoá mà phải ngồi 21 ngày dưới cội Bồ đề để định hình đường lối rồi mới dấn thân, ngày nay gọi là Hoa Nghiêm kinh...!!!

Vì bởi, quy trình này hay pháp lệnh giáo dục đầu tiên, là chuẩn mực, là nguyên tắc dạy và học dành cho Phật và chư Đại Bồ Tát trong quá trình giáo hoá...Nên, nếu không phải trí tuệ thuộc loại "thầy của các bậc thầy về giáo pháp" thì chẳng thể hiểu, ứng dụng được quy trình ấy...!!! Đây là lí do vì sao Hoa Nghiêm trở thành bộ kinh khó hiểu đối với những người chưa thành tựu Pháp thân...!!! Và, nếu họ cố học thì, chẳng học được gì, vì trong đó chẳng có gì để học...!!! Giống như học trò, chẳng học được gì từ những văn bản mang tính pháp lệnh, mang tính chỉ đạo dạy và học của ngành giáo dục...!!! Nếu, những vị thầy chưa phải là "thầy của các bậc thầy" muốn hiểu, muốn ứng dụng những nội dung trong các văn bản đó, phải được đào tạo cao hơn hoặc tập huấn chuyên môn...Đây là hình ảnh Thập địa Bồ tát trong hành trình học Nhất thiết trí, như Thiện tài đồng tử đã học trong phẩm Nhập pháp giới...!!!

Các bạn !!!

Có thể, quan điểm về kinh Hoa Nghiêm mà Lý Tứ vừa trình bày, không giống những gì xưa nay mọi người học tập, nghe nói về bộ kinh này...!!! Ở đây, Lý Tứ chỉ nêu lên thấy biết của bản thân như một quan điểm khác biệt dùng để tham khảo, không nhằm so sánh hay đánh giá các quan điểm khác...!!!

Hành giả Huyền Vân và bạn đọc !!!

Nói đến Hoa Nghiêm là nói đến cả bầu trời giáo pháp...!!! Bầu trời ấy, không thể nhìn thấy bằng mắt thường, mà đòi hỏi, muốn thấy phải sử dụng công cụ đặc biệt của giáo pháp, đó là Pháp thân hay Tỳ Lô Giá Na thân...!!! Cho nên việc hỏi đáp theo cách "hỏi cho biết" trong trường hợp này, chỉ nhằm thêm kiến thức hơn là hành trình đi tìm Pháp thân hay công cụ để thấy...!!!

Kì tiếp theo, Lý Tứ sẽ trả lời những câu hỏi được chọn như đã hứa...!!! Chúc mọi người an vui, tinh tấn, thành công trong học tập...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

09/05/2026

LÝ TỨ

THÔNG TIN LÝ GIA !!!

Các bạn !!!

Để đáp ứng nguyện vọng học tập giáo pháp của tất cả HĐ Lý Gia ở nước ngoài...Ngày 09/05/2026 Lý Gia đã thành lập Ban Biên Dịch (Biên tập và dịch thuật)...Nhiệm vụ trước mắt, chuyển ngữ sang tiếng Anh và tiếng Pháp tất cả các tài liệu học tập của Lý Gia...!!!

Sau đây, xin giới thiệu đến mọi người bản dịch sang tiếng Anh bài thơ Nhạn Quá Trường Không của Lý Tứ...Và thông tin nhân sự Ban Biên Dịch...!!!

Nhạn Quá Trường Không

Đến đi không dấu tích

Như bóng nhạn lưng trời

Nói im không một niệm

Như tiếng vọng hang nông

Thấy nghe không mảy động

Như ảnh chiếu gương đồng

Ba thời thôi tìm kiếm

Tỉnh mộng giữa đêm đông

Ai là người không ngã

Chẳng khởi tưởng có mình

Ai là người không tâm

Chẳng suy lường vô ích

Ai là người không pháp

Chẳng chạy theo trần gian

Ai làm được như thế

Sẽ mở cửa Tâm Tông.

Lý Tứ

A swallow Across the Boundless Sky

He comes and goes, leaving not a trace

Like a swallow fading into the sky.

In speech or silence, not a single thought arises,

Like an echo drifting through an empty cave.

Seeing and hearing, yet nothing stirs,

Like reflections resting on a mirror’s face.

Abandon the search through past, present, and future

Awaken from the dream in the winter night.

Who is the one beyond all self,

Who never conceives an “I”?

Who is the one beyond the mind,

Free from all idle thoughts?

Who is the one beyond all views,

Not chasing after the worldly hues?

Whoever lives in such a way

Shall open the gate of the Mind’s true path.

(Người dịch: EU1489 Lý Diệu Âm)

THÔNG TIN NHÂN SỰ BAN BIÊN DỊCH LÝ GIA:

TRƯỞNG BAN :

1. EU1489 LÝ DIỆU ÂM - 55 tuổi, Vương Quốc Anh

- Phu Nhân Tổng Lãnh Sự Vương Quốc Anh tại Kolkata, Ấn Độ

- Nhiều năm công tác tại International Organization for Migration (Tổ chức Di cư Quốc tế tại Anh Quốc)

- Nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Phiên dịch Cộng đồng

PHÓ BAN:

1. NV001 THÍCH THIỆN ĐỨC - 46 tuổi, Ấn Độ

- Tu sĩ

- Nghiên cứu sinh Triết học Phật Giáo tại Lucknow University, Ấn Độ

2. EU1578 Lý HOÀNG ANH - 54 tuổi, Vương Quốc Bỉ

- 20 năm kinh nghiệm tại các Tập đoàn Đa quốc gia (Heneiken, Unilever, Metro Cash & Carry):

* Giám đốc Cung Ứng

* Giám đốc Phát triển Kinh doanh

* Chuyên viên Dự báo Nhu cầu & Kế hoạch

- Thành viên Ban Khoa giáo Lý Gia

- Thành viên Ban Quản Trị Lý Gia Châu Âu

- Chủ nhiệm Chương trình 30 Phút Đọc Sách Cùng Lý Gia Châu Âu

- Thành viên Ban chủ nhiệm các lớp Giáo pháp Căn bản của Lý Gia

CÁC THÀNH VIÊN:

1. MB0465 LÝ DIỆU TÂM - 43 tuổi, Hà Nội

- Tiến sĩ Quản lý môi trường (Học viện Công nghệ Châu Á (AIT) Thái Lan)

- Chuyên gia đánh giá tác động môi trường

- Chuyên gia cố vấn chính sách về giới

- Trưởng Ban Truyền thông Lý Gia

- Chủ nhiệm các lớp Nhập môn 2023-2026

- Giảng viên các khóa Hạnh phúc quanh ta - Giọt mưa đầu mùa K01-K07

- Thành viên Ban Biên tập Lý Gia

2. MB0424 LÝ PHƯƠNG ANH - 37 tuổi, Hà Nội

- Thạc sĩ Quản trị Kinh Doanh (ĐH Paris Pantheon Assas, Pháp)

- Thạc sĩ Kiểm toán và Kiểm soát Quản trị (INSEEC Business Shcool, Pháp)

- Phu Nhân Ngoại Giao - Đại Sứ Quán Việt Nam tại Thụy Sĩ

- Manager tại Học viện ACADEMY VIETNAM (PEARSON EDEXCEL Approved Center)

- Trưởng Ban Khoa giáo Lý Gia

- Chủ nhiệm các lớp Giáo pháp Căn bản 2023 - 2026

- Giảng viên các khóa Hạnh Phúc Quanh Ta – Giọt mưa đầu mùa K01-07

- Thành viên Ban Biên tập Lý Gia

3. MB0699 LÝ THU HẰNG - 35 tuổi, Hà Nội

- Trưởng nhóm Nhân sự - Elitez Asia Vietnam, thuộc Elitez Group (Singapore)

- Thành viên Ban Khoa giáo Lý Gia

- Thành viên Ban Truyền thông Lý Gia

- Thành viên Ban Biên tập Lý Gia

- Chủ nhiệm các lớp Giáo pháp Nhập môn 05/23, 07/23, 12/23

- Giảng viên các khóa Hạnh phúc quanh ta - Giọt mưa đầu mùa K05, K07

4. MT1236 LÝ BÍCH THỦY - 45 tuổi, Đà Nẵng

- Thạc sĩ Quản lý Giáo dục (Swiss Information & Management Institute, Thụy Sĩ)

- Cử nhân Quản trị Kinh doanh (ĐH Christopher Newport News, Mỹ)

- Chuyên gia học thuật tiếng Anh

- Chủ nhiệm CLB 30 phút học tiếng Anh cùng Lý Gia

- Thành viên Ban Khoa Giáo Lý Gia

5. EU0341 LÝ THU SANG - 29 tuổi, Hà Lan

- Nghiên cứu viên (Scientist) - Công ty Hortimare B.V, Hà Lan

- Thạc sĩ Nuôi trồng thủy sản (Msc. Science in Aquaculture, Đại học Ghent, Bỉ)

- Thành viên Ban chủ nhiệm Chương trình 30 phút đọc sách cùng Lý Gia Châu Âu

- Thành viên Ban Quản trị Nhóm GenZ Lý Gia

6. MB1354 LÝ THẢO LOAN - 42 tuổi, Hà Nội

- CEO & Founder Happy English Academy

- Giáo viên tiếng Anh tại Trường La Thành, Hà Nội

- Giáo viên CLB 30 phút học tiếng Anh cùng Lý Gia

- Thành viên Ban Khoa giáo Lý Gia

- Thành viên Ban Chủ nhiệm CLB 30 phút đọc sách cùng Lý Gia

- Thành viên Ban Chủ nhiệm lớp Giáo pháp Nhập Môn 11/25

7. EU2445 LÝ THANH THỦY - 46 tuổi, Pháp

- Cử nhân Cao đằng tài chính Kế toán

- CEO Doanh nghiệp kinh doanh nghành F&B tại Pháp.

- Học trò nhập môn từ tháng 09/2025 tới nay

8. MĐ1776 LÝ HOÀNG YẾN - 34 tuổi, TP. Hồ Chí Minh

- Cử nhân Tài Chính Ngân hàng

- Quản lý kinh doanh Edgeworks Vietnam

- Thành viên Ban Khoa Giáo Lý Gia

10/05/2026

LÝ TỨ

- HÌNH ẢNH LÀM VIỆC CỦA BAN BIÊN DỊCH !!!