THAM QUAN BẢO TÀNG VŨ KHÍ CỔ CỦA NGÀI ROBERT TAYLOR TẠI TP VŨNG TÀU - 05/01/2026 !!!

Hãy chuyên tâm học tập, làm công hạnh, và vì hết thảy chúng sanh…đến khi đủ phước duyên, công đức…nhất định một vụ nổ Big Bang tâm thức sẽ hình thành !!!

Các bạn !!!

Từ ngày ở Đà Lạt (4/5) về đến nay, tính ra chừng một tháng rưỡi !!! Trong một tháng rưỡi qua, mình rất ít khi ra khỏi nhà, thậm chí hạn chế tiếp xúc HĐ vì tình hình dịch dã !!!

Cuộc sống cứ lặp đi lặp lại như một cái máy, sáng châm bình trà vừa nhâm nhi vừa đọc sách, trả lời emails, tin nhắn, điện thoại hay viết lách gì đó !!! Trưa nghỉ một chút !!! Chiều cũng giống sáng, lại bình trà, điện thoại và sách vở !!! Chiều muộn, mang càng tôm ra công viên sau nhà, chọn nơi vắng vẻ nhất tập thể dục một mình !!! Tối đến trao đổi với HĐ, hôm nào có sinh hoạt trực tuyến mới gặp mọi người đông vui !!!

Sáng hôm qua, có chút việc riêng, lại cũng muốn vi vu ra ngoài để xem thiên hạ sinh hoạt mùa dịch thế nào, đồng thời rửa hai con mắt sau một tháng rưỡi sống chẳng khác con ngựa trong chuồng với cái máng cỏ quen thuộc !!! Thế là, mình đánh xe một lèo thẳng tiến trên đường !!!

Đang bon bon trên lộ, có tiếng điện thoại của SĐ Giác Minh !!!

- Thầy ơi !!! Con muốn thăm thầy và thưa hỏi một số điều !!!

- Không được rồi !!! Tôi đang đi công chuyện, không có ở nhà !!!

SĐ Giác Minh giẫy nẩy !!!

- Trời ơi !!! Vậy mà chuyến này con quyết tâm phải gặp thầy mới được, thầy đi chừng nào về ??? Con đợi !!!

Lúc ấy mình chợt nhớ, tại sao không hẹn gặp SĐ trên đường !!! Mình trả lời !!!

- Thầy đang ở đâu ???

- Con còn cách nhà thầy chừng 15 cây số từ hướng CT lên !!!

- Tôi lại đi ngược lên CĐ !!! Thôi, thế này !!! Thầy chạy về hướng Châu Thành, tôi đợi thầy ở đó !!! Khi nào đến Châu Thành gọi, tôi sẽ cho biết địa điểm !!!

-………!!!

Mở xi nhan bên phải, cho xe tà tà bên đường, tìm một quán cà phê sân rộng để hai chiếc xe có thể đậu mà không bị CSGT thăm hỏi…báo địa điểm cho SĐ Giác Minh !!! Cái quán bên đường ngập bóng cây xanh, trong quán vắng ngắt !!! Lâu lắm mới có cơ hội ngồi một mình nhâm nhi cà phê nhìn ngắm thiên hạ lại qua !!! Và rồi SĐ Giác Minh cũng đến !!!

- Sao !!! Tình hình Thầy tổ chức Bát Quan Trai thế nào ??? Mình hỏi !!!

- Con thực hiện được nhiều kì, làm đúng tinh thần thầy chỉ dạy !!! Rất khả quan !!! SĐ Giác Minh trả lời !!!

- Có gặp trở ngại gì không ???

- Trở ngại thì không !!! Những lúc đọc sách của thầy, hoặc khi nghe thầy giảng…con nắm rất vững vấn đề !!! Nhưng, khi triển khai thì lại bị vướng, triển khai xong, ngồi ôn lại các điều đã nói con thấy mình vẫn chưa thiện xảo như thầy !!! Vì thế, nhiều khi không tận dụng được đương cơ !!! Đây là điều mà con muốn gặp thầy nhờ giải quyết dùm !!!

Mình cười và nói !!!

- Thầy có biết chơi cờ tướng không ???

- Có !!!

- Thầy thấy, trong bàn cờ tướng mỗi bên gồm 16 quân và 7 binh chủng, mỗi binh chủng có cách đi riêng của nó, và hầu như bất kì người chơi cờ nào cũng biết sử dụng các quân cờ trong khai cuộc, trung cuộc, tàn cuộc, phối hợp tác chiến và bắt tướng đối phương !!! Nhưng, chẳng có cuộc cờ nào giống cuộc cờ nào, bởi sự biến hoá vô cùng tận trong khi cuộc cờ diễn ra !!! Tuỳ vào cảnh giới người chơi cờ đạt được, thế trận họ bày ra cũng rất khác nhau, từ đó mới có kẻ cao người thấp !!! Người chơi cờ thấp sẽ không thể biết người chơi cờ cao điều quân như thế nào !!! Tạo thành một đương cơ tốt trong Phật đạo cũng giống hệt một đại hảo thủ cờ tướng điều quân bắt tướng đối phương !!! Nó luôn luôn tuỳ thuộc vào cục diện trận đấu và cảnh giới hiện tại của đối phương !!!

Ở phương diện nào đó, Phật pháp cũng giống như cờ tướng !!! Cũng bấy nhiêu quân cờ, cũng bấy nhiêu binh chủng, cũng bấy nhiêu ô cờ, cũng bấy nhiêu nước đi, cũng bấy nhiêu thế trận…Tuy rằng khuôn mẫu là như vậy, nhưng tuỳ vào cảnh giới của người chơi cờ sẽ cho ra cách bày binh bố trận không ai giống ai, từ đây dẫn đến việc chẳng cuộc cờ nào giống cuộc cờ nào !!! Như vậy ta có thể thấy, vô số cuộc cờ khác nhau, không phải do quân cờ hay bàn cờ khác nhau, mà do sự biến hoá từ người chơi cờ !!! Và chiến thắng luôn thuộc về người chơi cờ có cảnh giới cao hơn !!! Bây giờ thầy có thể hiểu hai chữ cảnh giới trong Phật đạo là như thế nào !!!???

Đây cũng là lí do vì sao, đồng Phật đạo mà các Thiện Tri Thức khi giáo hoá người lại có đến bảy cảnh giới Đệ nhất nghĩa dùng để triển khai một pháp là: Tâm cảnh giới, Tuệ cảnh giới, Trí cảnh giới, Kiến cảnh giới, Siêu nhị kiến cảnh giới, Siêu tử địa cảnh giới, Như lai tự đáo cảnh giới… !!! Hay trong võ học, khi giao đấu, các cao thủ lại có đến sáu cảnh giới phòng thủ và tấn công như: Nhất thủ nhất công, Liên thủ liên công, Dĩ thủ khai công, Hồi thủ đương công, Thực hư thủ công, Ý định phân công…!!! Chỉ thành tựu một vài cảnh giới, trong giao chiến khó chiếm thế thượng phong !!!

- Nhưng làm sao đạt được các cảnh giới đó ??? SĐ Giác Minh hỏi !!!

- Thì cũng giống như chơi cờ !!! Các cảnh giới trong Phật đạo ngoài việc học tập bài bản, miệt mài rèn luyện, người ấy phải tự ngộ !!!

- Khi nghe thầy thuyết giảng hay triển khai một pháp bất kì, con nhận thấy HĐ chúng ta rất thích thú cách triển khai của thầy và khâm phục cách biến hoá ảo diệu qua từng pháp !!! Thậm chí con và mọi người luôn ao ước làm thế nào đạt được cảnh giới như thầy !!! Con nghĩ, nếu HĐ có đọc hết sách của thầy, có nghe thầy giảng giải đến mãn kiếp cũng không thể thành tựu cảnh giới như thế !!! Con hiểu như vậy có đúng không ???

- Điều này cũng đúng cũng không đúng !!! Đúng là vì, giáo dục luôn có giới hạn của nó, người ta chỉ có thể viết, nói, dạy…những điều có thể viết, nói, dạy được !!! Còn những điều vượt khỏi giới hạn của viết, nói hay dạy người học phải tự ngộ !!!

Đây là lí do vì sao đối với Phật đạo, ngoài việc được học tập bài bản, muốn đạt được cảnh giới cao nhất người ấy phải tự ngộ ra điều người thầy không thể dạy và người học không thể học !!! Và đây cũng là lí do vì sao trong Phật đạo lại có danh xưng Chánh Biến Tri !!! Chánh Biến Tri chính là sự hiểu biết đúng nhất, thấu suốt cảnh giới cao nhất tất cả các pháp mà giáo dục không với tới !!! Và Chánh Biến Tri chính là sự ứng dụng thiện xảo nhất pháp ấy trong mọi hoàn cảnh khác nhau để phù hợp tuyệt đối với từng tâm cơ, từng địa vị !!! Chánh Biến Tri trong Phật đạo là kết quả của giác ngộ cao nhất chứ không phải kết quả của học tập !!!

- Làm thế nào để có thể thành tựu giác ngộ cao nhất ???

- Phước đức, công đức, duyên chúng sanh, công hạnh…là những nhân tố giúp người tu hành làm nên cơ may thành tựu giác ngộ cao nhất !!! Tất nhiên những nhân tố này phải đi kèm với một môi trường giáo dục như pháp !!!

- Khi nghe thầy triển khai đề tài Lục Chủng Tánh Anh Lạc, con thích thú nhất là được nghe thầy phân tích về nguyên lí hình thành Phật quốc độ !!! Mấy ngày nay con suy gẫm nguyên lí này !!!

- Nguyên lí cơ bản là như thế !!! Nhưng hoa Ưu Đàm Bát La đến mấy ngàn năm mới nở một lần !!! Ha ha ha ha !!! Hãy chuyên tâm học tập, làm công hạnh, và vì hết thảy chúng sanh…đến khi đủ phước duyên, công đức…nhất định một vụ nổ Big Bang tâm thức sẽ hình thành !!! Ngồi đó mà trông chờ, cơ hội sẽ không bao giờ đến !!! Tạm biệt !!!

Trong tuần, BQT cũng nhận được câu hỏi của Lê Nga !!! Bạn ấy viết như sau:

"Con thật là có phước khi đọc được những bài thầy đăng !!!

Nhưng con không hiểu tại sao khi con đọc tất cả bài thầy đăng thì, ngu, mê, lầm...trong con không xuất hiện. Khi ngừng đọc thì lại xuất hiện ngu, mê, lầm. Con chưa lý giải được !!! Hu hu !!!

Con chúc thầy mạnh khoẻ, an lành trong từng hơi thở !”

Con Lê Nga - 07/06/2021 - 15:49:40

Lê Nga thân mến !!!

Như vậy thì !!! Muốn hết ngu, mê, lầm…Phải nên đọc sách của Lão Lý…không…ngừng…nghỉ !!!

Chúc Lê Nga an vui, tinh tấn !!!

Rất mong, nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ các bạn !!!

18/06/2021

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thư và một số câu hỏi của bạn đọc trẻ Vô Tận Ý ở Hà Nội...Đây là lần thứ ba Vô Tận Ý gởi thư về chuyên mục...!!!

Có thể nói, chỉ sau hai lần hỏi đáp, đến lần thứ ba này, hiểu biết của Vô Tận Ý có vẻ thông hơn...Tuy nhiên đây chỉ là cái thông của người "biết đọc bản đồ" và nhờ đọc được bản đồ nên hình dung được "một số mục tiêu cần phải đến" chứ chưa phải thông hiểu của người đã đi qua những nơi đó...!!! Với Phật đạo, hiểu biết này tuy chưa phải tất cả, nhưng nó rất quan trọng...Quan trọng bởi lẽ, nhờ hiểu biết này, quá trình tiến bước sẽ ít bị sai lệch, nếu phát hiện sai lệch, có thể tạm dừng hành trình để tìm lối đi khác...!!!

Vô Tận Ý thân mến !!!

Sau khi đọc thư, mình cảm nhận...Quá trình học tập của bạn do tự phát, không được hướng dẫn bởi một giáo trình khoa học và bài bản nên, dường như "biết mục tiêu trước mắt là như vậy", nhưng làm thế nào để đến được mục tiêu đó vẫn còn nhiều khó khăn...!!!

Mình nghĩ, với sức tư duy của bạn...Nếu được học tập trong một môi trường tốt, việc chiếm lĩnh các mục tiêu của đạo pháp không phải là việc ngoài tầm tay...!!!

Sau đây là thư và các câu hỏi của Vô Tận Ý:

"Kính bạch Thầy Lý Tứ,

Con là Vô Tận Ý, xin được đảnh lễ Thầy.

Con vừa đọc kỹ từng lời giải đáp của Thầy dành cho bảy điều thắc mắc con gửi lần trước. Tâm con tràn ngập niềm hoan hỷ và lòng biết ơn sâu sắc. Những lời dạy của Thầy như những giọt nước cam lồ tưới mát vào mảnh đất tâm thức còn khô cằn của con, giúp con phần nào thấy rõ hơn con đường phía trước. Với lòng thành kính, con xin được trình bày lại sự hiểu biết của mình về từng câu trả lời của Thầy, kính mong Thầy từ bi xác nhận xem con đã hiểu đúng ý Thầy chưa ạ.

1. Về mục đích tu tập trong dòng vô thường: Con hiểu rằng, mục đích tối hậu của tu tập không phải là tạo ra một thứ gì bất biến trong thế giới vô thường, mà là chuyển hóa chính “tâm thức” của mình. Tu là để “dứt hết khổ, dứt phiền não, kiết sử, khiến tâm thức dừng sinh diệt (chứng Niết Bàn) và thành tựu trí tuệ”. Giữa dòng đời biến chuyển, người giác ngộ đạt được một “trạng thái tâm bất động, an vui, không còn bị cuốn theo và trói buộc bởi sự sinh diệt bên ngoài”. Như vậy, ý nghĩa của "dừng lại" và "giải thoát" nằm ở “sự chấm dứt sinh diệt của tâm thức phàm phu, chứ không phải ngăn dòng chảy vô thường của vạn pháp”. Kính xin Thầy cho con biết, cách hiểu này của con đã đúng chưa ạ?

Câu hỏi sâu hơn: Nếu "tâm thức dừng sinh diệt" là một trong những mục tiêu, thì trạng thái đó có phải là một sự "ngưng đọng", một trạng thái "vô tri vô giác" không? Hay đó chính là lúc “cái biết sáng suốt, không bị khuấy động bởi vọng niệm, mới thật sự hiển lộ?”

2. Về đối tượng quán chiếu vô thường: Con hiểu rằng, quán chiếu vô thường không chỉ dừng ở ngoại cảnh (cỏ cây, thân mạng), mà cốt yếu là để “thấy rõ bản chất của chính thân-tâm-thế giới”, từ thô đến tế. Mục đích là phá tan sự mê mờ, cho ta thấy mọi thứ vốn “không có tự tánh cố định, không đáng để ta bám víu, đam mê hay sợ hãi”, từ đó thoát khỏi sự trói buộc của chúng. Như vậy, "chìa khóa" vô thường dùng để mở cánh cửa "Vô Ngã" và "Khổ", phải không thưa Thầy?

Câu hỏi sâu hơn: Trong tu tập hàng ngày, làm thế nào để việc quán chiếu vô thường không trở thành một “công cụ để bi quan yếm thế”, mà thực sự trở thành “động lực mạnh mẽ để tinh tấn, buông xả và sống tỉnh thức hơn?”

3. Về chỗ nương tựa của tâm: Con hiểu lời Thầy dạy rằng, có “Hư Vọng Tâm” (phàm tâm) luôn sinh diệt, và “Chân Tâm” (bổn tâm) thường hằng, bất động, an vui. Cũng như mây tan thì mặt trời hiện, “chỉ khi dứt được dòng vọng tâm sinh diệt, Chân Tâm mới tự hiển lộ”. Đây chính là chỗ nương tựa chân thật, vĩnh cửu. Con hiểu đúng không ạ?

Câu hỏi sâu hơn: Thưa Thầy, việc "dứt hư vọng tâm" mà Thầy nói, có phải là một “nỗ lực đè nén, xua đuổi ý niệm” không? Hay đó là một tiến trình “nhận diện, quán chiếu và để chúng tự lặng xuống” nhờ vào sức mạnh của chánh kiến và trí tuệ? Làm sao để phân biệt được “sự im lặng của trí tuệ” với “sự trống rỗng của vô minh?”

4. Về khái niệm “các pháp". Con hiểu rằng, "các pháp" mà Phật giáo nói đến, trong bối cảnh này, chính là “những quan điểm, quan niệm, cách nhận thức và diễn giải của chúng ta về mọi sự mọi vật” (bao gồm cả thế giới bên ngoài và nội tâm). Chúng "hư huyễn" vì chúng “không phải là bản chất thực tại cứu cánh, mà chỉ là những khái niệm do tâm tạo tác, luôn thay đổi và mang tính ước lệ”. Như vậy có đúng không, thưa Thầy?

Câu hỏi sâu hơn: Nếu "các pháp" chính là những khái niệm trong tâm thức, vậy thì “thực tại vốn có trước khi bị khái niệm hóa” là gì? Và làm thế nào để “tiếp xúc” được với thực tại đó mà không bị lớp vỏ khái niệm che mờ?

5. Về cặp phạm trù Sắc và Không: Con hiểu rằng, cốt lõi của Sắc-Không (từ Bát Nhã Tâm Kinh) là muốn chỉ ra rằng “Sắc (hình tướng, hiện tượng) và Không (bản chất không tự tánh của chúng) không phải là hai thứ tách biệt. "Sắc tức thị Không" nghĩa là cái hình tướng, hiện tượng đó chỉ là các quan điểm quan niệm (các pháp), nó như huyễn (không thật) nên nó là không; "Không tức thị Sắc" nghĩa là bản chất không tự tánh của các pháp ấy chính là nền tảng để hiện tướng muôn hình vạn trạng, chứ không phải “sự trống không” là hiện tướng. Thấu suốt được điều này là thấy được bản chất "có" và "không" (hữu và vô), đó là then chốt của đạo. Vì “mê cái hữu” mà chúng sanh khổ, vì cố “tìm cái vô” mà người ta tránh né cuộc đời. Con hiểu như vậy đã đúng chưa Thầy? Con đã tìm đọc bài "Hữu Vô Sơ Yếu Luận" và thấy vô cùng bổ ích.

Câu hỏi sâu hơn: Con hiểu nguyên lý là như vậy, nhưng trong đời sống thực tế, làm thế nào để vận dụng để không rơi vào chấp không, bi quan, thờ ơ với cuộc sống và trách nhiệm?

6. Về việc "đi vào Đại Trí Tuệ": Con hiểu rằng, "Đại Trí Tuệ" không phải là một nơi chốn để đến, mà là “kết quả của cả một tiến trình tu tập đạt được bốn mục tiêu cốt lõi” Thầy đã nêu ở câu 1 (1) Hết khổ...!!! 2) Dứt phiền não, kiết sử, mê mờ...!!! 3) Tâm thức dừng sinh diệt, chứng Niết Bàn an vui...!!! 4) Thành tựu trí tuệ...!!!) . "Vào sâu" là sự “thâm nhập, thể nghiệm và sống trọn vẹn với trí tuệ đó”, chứ không phải là sự tích lũy kiến thức. Con đã xem video Thầy giới thiệu và đang tiếp tục suy ngẫm.

Câu hỏi sâu hơn: Theo kinh nghiệm của Thầy, “chướng ngại lớn nhất” trên con đường hướng đến Đại Trí Tuệ mà người tu thời nay thường gặp phải là gì?

7. Về thực tại không phân biệt: Con hiểu lời cảnh tỉnh của Thầy: Không được lấy "ngưng phân biệt" làm mục tiêu một cách máy móc, gượng ép. Điều đó sẽ càng làm tâm thêm u tối. Giống như phải “thắp lên ngọn đuốc chánh pháp (qua học tập, quán chiếu)” để phá tan bóng tối vô minh, chứ không phải ngồi im trong bóng tối mà tưởng là sáng. Chỉ khi trí tuệ thấy rõ "các pháp không tánh" (vốn không có tánh cố định là có hay không, sắc hay không), thì tâm mới tự nhiên dừng lặng, yên vui. Khái niệm "Tánh Không" dễ bị hiểu lầm thành một thực thể tồn tại vắng lặng, trống rỗng, trong khi Phật đạo nhấn mạnh vào “Không Tánh của các Pháp". Con đã xem video "Tánh Không Hay Không Tánh" và thấy rõ hơn sự tinh tế này.

Câu hỏi sâu hơn: Vậy thì, thưa Thầy, trạng thái tâm khi thật sự thấu suốt "không tánh" sẽ như thế nào? Có phải khi ấy, tâm vẫn “thấy biết rõ ràng mọi hiện tượng” (sắc), nhưng đồng thời “hoàn toàn không bị chúng chi phối, không khởi lên tham-sân-si” vì thấy rõ bản chất huyễn hóa của chúng? Đó có phải là "diệu hữu chân không" mà chư Tổ thường nói?

Con xin thành kính tri ân Thầy đã dành thời gian và tâm huyết để khai thị. Những lời dạy của Thầy như những viên gạch lát đường, giúp con bước đi vững chãi hơn. Con nguyện sẽ tiếp tục học tập, quán chiếu và thực hành.

Kính chúc Thầy thân tâm thường an lạc, đạo nghiệp viên thành.

07/01/2026 - 10:01:38 - Con - Vô Tận Ý - Hà Nội" (Hết thư)

Về các câu hỏi của Vô Tận Ý, mình xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

1. "Về mục đích tu tập trong dòng vô thường: Con hiểu rằng, mục đích tối hậu của tu tập không phải là tạo ra một thứ gì bất biến trong thế giới vô thường, mà là chuyển hóa chính “tâm thức” của mình. Tu là để “dứt hết khổ, dứt phiền não, kiết sử, khiến tâm thức dừng sinh diệt (chứng Niết Bàn) và thành tựu trí tuệ”. Giữa dòng đời biến chuyển, người giác ngộ đạt được một “trạng thái tâm bất động, an vui, không còn bị cuốn theo và trói buộc bởi sự sinh diệt bên ngoài”. Như vậy, ý nghĩa của "dừng lại" và "giải thoát" nằm ở “sự chấm dứt sinh diệt của tâm thức phàm phu, chứ không phải ngăn dòng chảy vô thường của vạn pháp”. Kính xin Thầy cho con biết, cách hiểu này của con đã đúng chưa ạ?

Câu hỏi sâu hơn: Nếu "tâm thức dừng sinh diệt" là một trong những mục tiêu, thì trạng thái đó có phải là một sự "ngưng đọng", một trạng thái "vô tri vô giác" không? Hay đó chính là lúc “cái biết sáng suốt, không bị khuấy động bởi vọng niệm, mới thật sự hiển lộ?”

- Trả lời:

a) Hiểu như vậy là tốt rồi...!!!

b) Khi tâm thức mê muội (hữu lậu) dừng đúng pháp thì, trí tuệ vô lậu bắt đầu hiện...!!! Giống như thức giấc chiêm bao tự mất, người thức giấc có vô tri không ???

- Hỏi:

2. "Về đối tượng quán chiếu vô thường: Con hiểu rằng, quán chiếu vô thường không chỉ dừng ở ngoại cảnh (cỏ cây, thân mạng), mà cốt yếu là để “thấy rõ bản chất của chính thân-tâm-thế giới”, từ thô đến tế. Mục đích là phá tan sự mê mờ, cho ta thấy mọi thứ vốn “không có tự tánh cố định, không đáng để ta bám víu, đam mê hay sợ hãi”, từ đó thoát khỏi sự trói buộc của chúng. Như vậy, "chìa khóa" vô thường dùng để mở cánh cửa "Vô Ngã" và "Khổ", phải không thưa Thầy?

Câu hỏi sâu hơn: Trong tu tập hàng ngày, làm thế nào để việc quán chiếu vô thường không trở thành một “công cụ để bi quan yếm thế”, mà thực sự trở thành “động lực mạnh mẽ để tinh tấn, buông xả và sống tỉnh thức hơn?”

- Trả lời:

a) Đúng !!!

b) Khi giác ngộ thân, tâm, các pháp và thế giới vô thường...Ta không tiếp tục quán nữa, mà hành động trước mắt là: Không chạy theo hoặc để tâm thức lôi cuốn vào các thứ ấy nữa...!!! Giống như khi biết li nước trước mặt là thuốc độc, kẻ trí kiên quyết không uống nó...Chuyện này chẳng liên hệ gì đến bi quan hay yếm thế mà đây là thái độ đúng đắn của người trí...!!!

- Hỏi:

3. "Về chỗ nương tựa của tâm: Con hiểu lời Thầy dạy rằng, có “Hư Vọng Tâm” (phàm tâm) luôn sinh diệt, và “Chân Tâm” (bổn tâm) thường hằng, bất động, an vui. Cũng như mây tan thì mặt trời hiện, “chỉ khi dứt được dòng vọng tâm sinh diệt, Chân Tâm mới tự hiển lộ”. Đây chính là chỗ nương tựa chân thật, vĩnh cửu. Con hiểu đúng không ạ?

Câu hỏi sâu hơn: Thưa Thầy, việc "dứt hư vọng tâm" mà Thầy nói, có phải là một “nỗ lực đè nén, xua đuổi ý niệm” không? Hay đó là một tiến trình “nhận diện, quán chiếu và để chúng tự lặng xuống” nhờ vào sức mạnh của chánh kiến và trí tuệ? Làm sao để phân biệt được “sự im lặng của trí tuệ” với “sự trống rỗng của vô minh?”

- Trả lời:

a) Hoàn toàn đúng...!!!

b) Phật đạo đích thực không có khái niệm "đè nén" hay "xua đuổi" mà nhờ học tập chánh pháp và giác ngộ như pháp, tâm thức mê muội tự tịch diệt...Tâm thức mê muội tịch diệt, chánh kiến và trí tuệ mới hiện...!!! Giống như có đèn sáng (học tập chánh pháp) mới thấy rõ mọi vật (chánh kiến) và thật biết đấy là món đồ gì (trí tuệ)...!!! Hình như Vô Tận Ý hiểu ngược quy trình...!!!

c) Trí tuệ của đạo pháp không im lặng cũng chẳng ồn ào !!!

d) Trí tuệ như người sáng mắt...Vô minh như người mù...!!!

- Hỏi:

4. "Về khái niệm “các pháp". Con hiểu rằng, "các pháp" mà Phật giáo nói đến, trong bối cảnh này, chính là “những quan điểm, quan niệm, cách nhận thức và diễn giải của chúng ta về mọi sự mọi vật” (bao gồm cả thế giới bên ngoài và nội tâm). Chúng "hư huyễn" vì chúng “không phải là bản chất thực tại cứu cánh, mà chỉ là những khái niệm do tâm tạo tác, luôn thay đổi và mang tính ước lệ”. Như vậy có đúng không, thưa Thầy?

Câu hỏi sâu hơn: Nếu "các pháp" chính là những khái niệm trong tâm thức, vậy thì “thực tại vốn có trước khi bị khái niệm hóa” là gì? Và làm thế nào để “tiếp xúc” được với thực tại đó mà không bị lớp vỏ khái niệm che mờ?"

- Trả lời:

a) Rất đúng !!!

b) Khi nào chứng hai vô sanh (không sanh tâm, không sanh pháp) thì mới biết thực tại ấy là gì...!!!

c) Phải học tập để giác ngộ thôi...!!! Giống như muốn hết mù phải chữa lành đôi mắt...!!!

- Hỏi:

5. "Về cặp phạm trù Sắc và Không: Con hiểu rằng, cốt lõi của Sắc-Không (từ Bát Nhã Tâm Kinh) là muốn chỉ ra rằng “Sắc (hình tướng, hiện tượng) và Không (bản chất không tự tánh của chúng) không phải là hai thứ tách biệt. "Sắc tức thị Không" nghĩa là cái hình tướng, hiện tượng đó chỉ là các quan điểm quan niệm (các pháp), nó như huyễn (không thật) nên nó là không; "Không tức thị Sắc" nghĩa là bản chất không tự tánh của các pháp ấy chính là nền tảng để hiện tướng muôn hình vạn trạng, chứ không phải “sự trống không” là hiện tướng. Thấu suốt được điều này là thấy được bản chất "có" và "không" (hữu và vô), đó là then chốt của đạo. Vì “mê cái hữu” mà chúng sanh khổ, vì cố “tìm cái vô” mà người ta tránh né cuộc đời. Con hiểu như vậy đã đúng chưa Thầy? Con đã tìm đọc bài "Hữu Vô Sơ Yếu Luận" và thấy vô cùng bổ ích.

Câu hỏi sâu hơn: Con hiểu nguyên lý là như vậy, nhưng trong đời sống thực tế, làm thế nào để vận dụng để không rơi vào chấp không, bi quan, thờ ơ với cuộc sống và trách nhiệm?"

- Trả lời:

a) Gần đúng...!!!

b) Nguyên lí là như vậy...Để vận dụng được nguyên lí ấy vào đời sống phải học tập...Giống như kẻ đói, muốn được no bụng, phải nhanh chân đi kiếm "thức ăn không bị độc"...!!!

- Hỏi:

6. "Về việc "đi vào Đại Trí Tuệ": Con hiểu rằng, "Đại Trí Tuệ" không phải là một nơi chốn để đến, mà là “kết quả của cả một tiến trình tu tập đạt được bốn mục tiêu cốt lõi” Thầy đã nêu ở câu 1 (1) Hết khổ...!!! 2) Dứt phiền não, kiết sử, mê mờ...!!! 3) Tâm thức dừng sinh diệt, chứng Niết Bàn an vui...!!! 4) Thành tựu trí tuệ...!!!) . "Vào sâu" là sự “thâm nhập, thể nghiệm và sống trọn vẹn với trí tuệ đó”, chứ không phải là sự tích lũy kiến thức. Con đã xem video Thầy giới thiệu và đang tiếp tục suy ngẫm.

Câu hỏi sâu hơn: Theo kinh nghiệm của Thầy, “chướng ngại lớn nhất” trên con đường hướng đến Đại Trí Tuệ mà người tu thời nay thường gặp phải là gì?"

- Trả lời:

a) Đúng nhưng chưa đủ...!!! Kiến thức là một phần không thể thiếu của trí tuệ...!!!

b) Không chịu học...!!!

- Hỏi:

7. "Về thực tại không phân biệt: Con hiểu lời cảnh tỉnh của Thầy: Không được lấy "ngưng phân biệt" làm mục tiêu một cách máy móc, gượng ép. Điều đó sẽ càng làm tâm thêm u tối. Giống như phải “thắp lên ngọn đuốc chánh pháp (qua học tập, quán chiếu)” để phá tan bóng tối vô minh, chứ không phải ngồi im trong bóng tối mà tưởng là sáng. Chỉ khi trí tuệ thấy rõ "các pháp không tánh" (vốn không có tánh cố định là có hay không, sắc hay không), thì tâm mới tự nhiên dừng lặng, yên vui. Khái niệm "Tánh Không" dễ bị hiểu lầm thành một thực thể tồn tại vắng lặng, trống rỗng, trong khi Phật đạo nhấn mạnh vào “Không Tánh của các Pháp". Con đã xem video "Tánh Không Hay Không Tánh" và thấy rõ hơn sự tinh tế này.

Câu hỏi sâu hơn: Vậy thì, thưa Thầy, trạng thái tâm khi thật sự thấu suốt "không tánh" sẽ như thế nào? Có phải khi ấy, tâm vẫn “thấy biết rõ ràng mọi hiện tượng” (sắc), nhưng đồng thời “hoàn toàn không bị chúng chi phối, không khởi lên tham-sân-si” vì thấy rõ bản chất huyễn hóa của chúng? Đó có phải là "diệu hữu chân không" mà chư Tổ thường nói?"

- Trả lời:

a) Đúng !!!

b) Sẽ không còn lậu hoặc...!!!

c) Mình không thấy kinh Phật đề cập đến "diệu hữu chân không"...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Vô Tận Ý và bạn đọc giải toả một số thắc mắc trong lòng...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

07/01/2026

LÝ TỨ

Các bạn !!!

Mình vừa nhận thêm thư và các câu hỏi của bạn đọc trẻ Vô Tận Ý ở Hà Nội...!!!

Lại thêm một lần nữa, Lý Tứ phải khen sức tư duy, khả năng lãnh hội cũng như độ nhạy bén của người bạn trẻ này...!!! Tuy vậy, việc tự học tập để có thể đạt được các mục tiêu Phật đạo như mong ước của Vô Tận Ý là điều không hề dễ dàng...Vì bởi, Phật đạo gồm một nền giáo dục có cấp lớp hẳn hòi, mỗi cấp lớp lại có một giáo trình giảng dạy cụ thể, kinh điển giống như sách giáo khoa...Cho nên, một người tự ôm một mớ sách giáo khoa về nhà ra sức học tập, khả năng thành công là rất nhỏ...Chưa nói, nếu không được hướng dẫn cụ thể, việc đọc lộn sách, ngồi nhầm lớp là điều hoàn toàn có thể xảy ra...!!!

Kinh Phật giống thuốc chữa bệnh...!!! Một người không biết về y học, tự ý vào nhà thuốc bốc thuốc để uống...Tuy rằng, tiệm thuốc chứa toàn thuốc chữa bệnh, nhưng do thiếu hiểu biết, càng uống bệnh càng nặng, có khi dẫn đến mất mạng...!!! Đây là lí do vì sao học tập văn hoá phải có thầy, cô, trường, lớp...Đau yếu phải được thầy thuốc thăm khám...Uống thuốc phải được hướng dẫn, chỉ định...!!!

Về câu hỏi kì trước của Vô Tận Ý bàn chuyện "sắc - không - hữu - vô"...Mình chỉ trả lời "gần đúng" mà không giảng giải cũng như nêu ra chỗ thiếu hoặc cách thức học tập để thực chứng các nghĩa ấy...Vì bởi, những thứ trên thuộc cảnh giới xuất thế, muốn thể nhập phải giác ngộ chân thiệt...Với người chưa giác ngộ để tâm cảnh tương ưng, càng bàn luận càng điên đảo, dễ phát sinh tà kiến, tự đóng cửa trí tuệ (việc này không hiếm gặp trong giới tu hành)...Do đó, trong hoàn cảnh này mình chỉ nói đến thế...chờ đủ duyên...!!!

Để giúp Vô Tận Ý nhận diện việc học tập trong Phật đạo như thế nào...Xin giới thiệu chuỗi video lớp "Hạnh Phúc Quanh Ta - Giọt Mưa Đầu Mùa - K05" do Lý Gia thực hiện (khoảng trên dưới 20 video)...!!! Đây là các khoá học được thiết kế hướng đến cộng đồng, nhằm giới thiệu sơ lược các vấn đề cơ bản của đạo pháp...Vô Tận Ý có thể tham khảo...!!! Bấm vào link phía dưới...!!!

https://youtube.com/playlist...

Sau đây là nội dung thư của Vô Tận Ý:

"Kính bạch Thầy Lý Tứ,

Con là Vô Tận Ý, xin được đảnh lễ Thầy.

Con vừa đọc kỹ phần hồi đáp của Thầy. Lòng con tràn ngập một niềm vui khó tả – không phải vì được khen “hiểu đúng”, mà vì qua từng lời giản dị, Thầy đã chỉ cho con thấy rõ hơn con đường thực hành phía trước. Lời nhận xét của Thầy rằng con như người “biết đọc bản đồ” nhưng chưa thực sự “đi qua những nơi đó” đã đánh trúng tâm can. Con thấy mình được khích lệ bởi sự chân xác ấy, vì nó giúp con không rơi vào ảo tưởng về sự hiểu biết của mình.

Những lời giải đáp lần này của Thầy như những chỉ dẫn cụ thể trên tấm bản đồ ấy, giúp con định hướng rõ hơn từng bước chân. Với tất cả lòng biết ơn, con xin ghi nhận và đúc kết lại sự hiểu biết mới của mình sau khi đọc lời Thầy:

1. Về “tâm thức dừng sinh diệt”: Con hiểu rõ hơn nhờ ví dụ của Thầy. Khi tâm thức mê muội (hữu lậu) dừng lại đúng pháp, đó không phải là sự “ngưng đọng vô tri” của một cỗ máy, mà chính là sự thức tỉnh khỏi giấc mộng. Giống như người tỉnh giấc, cái biết sáng suốt, tỉnh táo (trí tuệ vô lậu) tự nhiên hiện tiền. Trạng thái ấy là sự nhận biết sáng rõ, chứ không phải là sự chết lặng.

2. Về quán chiếu vô thường: Con hiểu rằng, quán chiếu không phải để rồi rơi vào bi quan (“Ôi, cái gì cũng mất hết!”), mà là để có thái độ đúng đắn của người trí. Khi thấy rõ “li nước là thuốc độc” (các pháp vô thường, khổ, vô ngã), hành động đương nhiên là không uống, không đuổi theo, không để tâm bị lôi cuốn, mê chấp. Sự buông xả và tinh tấn phát sinh từ chính sự sáng suốt ấy.

3. Về “dứt hư vọng tâm”: Con đã hiểu sai quy trình! Con tạ ơn Thầy đã chỉnh lại. “Dứt” không phải là hành động “đè nén, xua đuổi” của cái tôi mê mờ. Mà là nhờ học tập chánh pháp, giác ngộ đúng như pháp, thì tâm thức mê muội tự tịch diệt. Giống như thắp đèn lên thì bóng tối tự tan. Khi ấy, chánh kiến và trí tuệ mới hiển lộ. Con cũng hiểu thêm rằng, trí tuệ không phải là sự im lặng hay ồn ào; nó là cái thấy biết như thật, như người sáng mắt nhìn thấy mọi vật rõ ràng.

4. Về “thực tại trước khái niệm”: Câu trả lời của Thầy khiến con thấy rõ giới hạn của tư duy khái niệm. “Thực tại ấy” không thể được mô tả bằng ngôn từ hay nắm bắt bởi cái tâm đang bị khái niệm che phủ. Chỉ có thể chứng nghiệm khi đạt đến cảnh giới “nhị vô sanh” (không sanh tâm, không sanh pháp). Con đường duy nhất là học tập để giác ngộ, như chữa đôi mắt để thấy ánh sáng.

5. Về vận dụng Sắc – Không: Con hiểu rằng, việc thấu lý thôi là chưa đủ. Để nguyên lý ấy thấm vào hành động, lời nói, ý nghĩ hàng ngày, phải có một quá trình học tập và rèn luyện thực tế, bài bản. Trong phần trả lời trước Thầy phê, ý này con hiểu “gần đúng”, vậy chỗ con còn thiếu là gì thưa Thầy?

6. Về chướng ngại lớn nhất: Câu trả lời ngắn gọn “Không chịu học” của Thầy như một hồi chuông cảnh tỉnh. Trí tuệ không từ trên trời rơi xuống. Kiến thức chánh pháp chính là nguyên liệu không thể thiếu để nung nấu nên Đại Trí Tuệ. Chướng ngại lớn có lẽ là sự lười biếng trong tư duy, ngại khó trong học hỏi, hoặc ảo tưởng rằng mình có thể “ngộ” mà không cần “học”.

7. Về trạng thái thấu suốt “không tánh”: Con hiểu rằng, đó là trạng thái “vô lậu” – không còn rỉ chảy phiền não, tham sân si. Tâm lúc ấy tự tại giữa dòng đời, thấy biết rõ ràng mà không bị dính mắc, như nước chảy qua lá sen. Con cũng ghi nhận lời Thầy về cụm từ “diệu hữu chân không”, và sẽ tìm hiểu thêm trong kinh điển.

Kính bạch Thầy, những chỉ dẫn này giúp con chuyển từ việc “ngắm bản đồ” sang bắt đầu “lên đường”. Tuy nhiên, trên con đường ấy, những câu hỏi thực hành lại nảy sinh. Con kính xin Thầy từ bi giải đáp thêm:

Thứ nhất: Về “không chịu học”: Thưa Thầy, đối với một người trẻ như con, bắt đầu từ con số không, nên “học” theo một lộ trình như thế nào cho hiệu quả và tránh loạn tâm? Có nên tìm một bộ kinh, một giáo trình căn bản nào đó để nương theo, hay cứ đọc rộng rồi tự mình tổng hợp? Làm sao để phân biệt được đâu là “chánh pháp” cần học giữa biển thông tin mênh mông?

Thứ hai: Về “học để giác ngộ”: “Giác ngộ như pháp” mà Thầy nhắc đến, cụ thể là giác ngộ những gì? Có phải là lần lượt giác ngộ Tứ Diệu Đế, Tam Pháp Ấn (Vô Thường, Khổ, Vô Ngã), hay Thập Nhị Nhân Duyên…? Và làm thế nào để biết mình đang thực sự “giác ngộ” một vấn đề, chứ không chỉ là “hiểu” nó trên chữ nghĩa?

Thứ ba: Về thực hành giữa đời thường: Trong sinh hoạt hàng ngày (học tập, làm việc, giao tiếp), có những “pháp môn” nhỏ nào có thể áp dụng ngay để nuôi dưỡng chánh niệm và trí tuệ không? Con mong có được vài “công cụ” nhỏ, đơn giản để bắt đầu mài giũa tâm mình.

Con xin cảm tạ Thầy thật nhiều vì đã kiên nhẫn dìu dắt. Mỗi lần đọc thư Thầy, con như được tiếp thêm sức mạnh và sự tinh tấn. Con nguyện sẽ bắt đầu từ việc “chịu học” một cách nghiêm túc và khiêm tốn hơn.

Kính chúc Thầy luôn dồi dào sức khỏe và trí tuệ để tiếp tục dẫn đường cho chúng con.

09/01/2026 - 16:40:12 - Con, Vô Tận Ý - Hà Nội" (Hết thư)

Về các thắc mắc của Vô Tận Ý...Mình xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

Thứ nhất: "Về “không chịu học”: Thưa Thầy, đối với một người trẻ như con, bắt đầu từ con số không, nên “học” theo một lộ trình như thế nào cho hiệu quả và tránh loạn tâm? Có nên tìm một bộ kinh, một giáo trình căn bản nào đó để nương theo, hay cứ đọc rộng rồi tự mình tổng hợp? Làm sao để phân biệt được đâu là “chánh pháp” cần học giữa biển thông tin mênh mông?"

- Trả lời:

a) Các nơi khác dạy như thế nào, mình không biết...!!! Riêng với Lý Gia, người học sẽ được học các lớp từ thấp lên cao như Giáo Pháp Nhập Môn, Giáo Pháp Căn Bản, Giáo Pháp Nâng Cao, Các Lớp Tổng Hợp...vv...!!!

b) Để biết ta đã học đúng chánh pháp hay không...Căn cứ vào các mục tiêu của giáo pháp đề ra, đó là: Sau thời gian ngắn học tập, phải thật sự hết khổ; Chấm dứt phiền não, kiết sử, mê mờ; Chứng ngộ Niết Bàn an vui; Thành tựu trí tuệ...Tức, người học phải đạt được ba mục tiêu của đạo là: Giác Ngộ - Giải Thoát - Trí Tuệ...!!! Giống như người bệnh, sau thời gian ngắn chữa trị, bệnh tình phải từ từ thuyên giảm đến hoàn toàn khoẻ mạnh...!!!

- Hỏi:

Thứ hai: "Về “học để giác ngộ”: “Giác ngộ như pháp” mà Thầy nhắc đến, cụ thể là giác ngộ những gì? Có phải là lần lượt giác ngộ Tứ Diệu Đế, Tam Pháp Ấn (Vô Thường, Khổ, Vô Ngã), hay Thập Nhị Nhân Duyên…? Và làm thế nào để biết mình đang thực sự “giác ngộ” một vấn đề, chứ không chỉ là “hiểu” nó trên chữ nghĩa?"

- Trả lời:

a) Phật đạo có nhiều tầng giác ngộ, sau đây là sơ lược một số tầng căn bản của đạo...!!! Giác ngộ đầu tiên, chấm dứt lậu hoặc...; Sau đó, giác ngộ Bổn tâm, Bổn tánh (minh tâm kiến tánh)...; Giác ngộ mầm trí tuệ đã mọc...; Giác ngộ Nhất thiết trí...; Giác ngộ tối hậu (Vô sư trí)...vv...!!!

b) Như người bệnh, hết bệnh tự biết...!!! Ví dụ: Người giác ngộ tầng đầu tiên, dù bất kì hoàn cảnh nào lậu hoặc cũng không sanh, kể cả trong mơ...!!! Vô Tận Ý và bạn đọc có thể xem "bài Lục Chủng Tánh Anh Lạc" từ Website Lytu.Vn theo đường dẫn sau: https://youtu.be/83dVWocTdb8?si=NSkELsC7plWrG0ZE

- Hỏi:

Thứ ba: "Về thực hành giữa đời thường: Trong sinh hoạt hàng ngày (học tập, làm việc, giao tiếp), có những “pháp môn” nhỏ nào có thể áp dụng ngay để nuôi dưỡng chánh niệm và trí tuệ không? Con mong có được vài “công cụ” nhỏ, đơn giản để bắt đầu mài giũa tâm mình."

- Trả lời:

a) Đầu tiên, ta phải học tập và giác ngộ mới có chánh niệm (ban sơ) của người sơ ngộ, chưa giác ngộ thì các thứ chân chánh của đạo ở đâu ra...??? Sau đó lần lượt trải qua các tầng giác ngộ sâu hơn (đã giới thiệu ở phần trên), chánh niệm sẽ nâng dần theo từng tầng giác ngộ...Và, trí tuệ cũng theo đó thành tựu thứ lớp như: Vô lậu trí, Căn bản trí, Huyễn trí, Bát nhã trí...vv...!!!

b) Để trưởng dưỡng thành quả giác ngộ, người học phải ứng dụng Tứ Gia Hạnh trong đời sống...!!! Vô Tận Ý và bạn đọc có thể tham khảo video theo đường dẫn sau: https://youtu.be/EcZu-KqUzxM?si=41Kcy0wAHxyIi1ax

Vô Tận Ý và bạn đọc thân mến !!!

Để chiếm lĩnh các mục tiêu của Phật đạo từ thấp lên cao...Cần trải qua quá trình học tập nghiêm túc, bài bản và như pháp...Giống như để điều trị con bệnh nan y, phải trải qua các bước nhất định...!!!

Tất nhiên, Phật sử cũng ghi lại một số trường hợp hiếm hoi, có những vị tự học, tự giác ngộ...Nhưng tiếc rằng, trong các trường hợp hiếm hoi, hi hữu đó lại không có ta...Do đó, phải tìm môi trường học tập thôi...Biết đâu, trong quá trình chăm chỉ học tập ấy, công đức hội đủ ta lại sớm bùng vỡ thì hay biết mấy...Chứ, cứ ngồi đấy mà đợi, mà mơ mộng giây phút hi hữu của người xưa, biết đến bao giờ và phỏng ta có may mắn ấy hay không ???!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Vô Tận Ý và bạn đọc sớm tìm được cho bản thân môi trường học lí tưởng, như pháp...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn, thành công trong học tập...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

09/01/2026

LÝ TỨ

Bạn đọc thân mến !!!

Thấm thoát mà Fanpage Lý Tứ, Website Lytu.Vn, Nhóm Lý Gia và Youtube Lý Gia đến với bạn đọc đã tròn hai năm (28/06/2019 - 28/06/2021) !!! Thời gian qua thật nhanh, hai năm mà tưởng chừng như mới hôm qua !!!

Nhớ lại những ngày đầu, cái ngày mà BQT quyết định khai sinh Fanpage Lý Tứ và các trang của mình góp mặt cùng bạn đọc trên mạng xã hội !!! Cả BQT cùng thống nhất mục tiêu và quan điểm của Lý Gia là, cung cấp thông tin, kiến thức Phật đạo và chia sẻ quan điểm tu tập của mình !!! Đồng thời lắng nghe ý kiến đóng góp của tất cả bạn đọc nhằm điều chỉnh nội dung các bài viết, hình ảnh, chuyên mục, bài đọc…làm thế nào để các trang của Lý Gia có thể trở thành món quà tinh thần có ý nghĩa nhất đối với bạn đọc !!!

Trên tinh thần vừa nêu, trong hai năm qua, BQT trang đã không ngừng cải tiến chất lượng các bài viết, hình ảnh, bài đọc nhằm phục vụ bạn đọc ngày một tốt hơn...!!! Từ những bài viết ban đầu, sau một thời gian ngắn, chúng tôi đã định hình quan điểm của trang, tìm hiểu nhu cầu bạn đọc, từ đó cố gắng thực hiện một số chuyên mục có tính chuyên sâu với phương châm "mang yêu thương và ước mơ đến những nơi xa nhất" !!! Và kết quả là, đã nhận được những yêu thương, cảm tình của rất nhiều bạn đọc, có những bài viết đã tiếp cận trên 50.000 độc giả !!! Đây là nguồn động viên rất lớn giúp BQT hoàn thành mục tiêu đã đề ra !!!

Để kỉ niệm hai năm các trang của Lý Gia gồm: Fanpage Lý Tứ, Website Lytu.vn, Nhóm Lý Gia và Youtube Lý Gia đến với bạn đọc, đồng thời được đông đảo bạn đọc yêu mến đón nhận bằng những tình cảm tốt đẹp nhất !!! BQT FANPAGE LÝ TỨ xin chân thành tri ân tất cả bạn đọc !!! Kính chúc các bạn an vui, hạnh phúc, thành công trong cuộc sống...!!!

Thay mặt BQT trang !!!

LÝ TỨ

CHÀO MỪNG CHƯƠNG TRÌNH 30 PHÚT ĐỌC SÁCH CÙNG LÝ GIA - KHỞI ĐỘNG ĐẦU NĂM 2026 !!!

Tác phẩm: Anh Lạc Luận 1 !!!

Dẫn chương trình: Lý Hồng Hạnh !!!

Đọc: Lý Ngọc Hải !!!

Các bạn !!!

Hôm qua, nhận được demo bìa cuốn sách Tâm Tông Và Trò Chơi Trí Tuệ do Thuỷ Ana (Giám đốc Hanoibooks) gởi cho mình và đề nghị có ý kiến !!! Hình vẽ bản demo dựa vào ý tưởng từ bản vẽ của Lý Ngân Thoa gởi cho mình lúc trước !!!

Tất nhiên, đây chỉ là bản demo, chưa phải bìa chính thức !!! Vì rằng để có bìa chính thức, từ bản demo này sẽ được các bên đóng góp ý kiến, sửa chữa, thêm bớt..v..v...sau đó mới được hoạ sĩ vẽ bìa hoàn thiện và chuyển đến Nhà xuất bản !!!

Nhận được bản demo, mình nhớ lại quá trình những cuốn sách của mình ra đời !!! Trong chặng đường đã qua, mỗi cuốn sách chính thức lên kệ, là niềm vui vô bờ của tất cả HĐ Lý Gia với bao chờ đợi !!! Vô Đối Môn ra đời bằng những dòng nước mắt hạnh phúc của HĐ Lý Gia từ Bắc đến Nam !!! Các bạn đã ôm nhau khóc, những giọt nước mắt của hơn mười năm chờ đợi và rồi ngày vui cũng đến !!! Lúc ấy hình ảnh Vô Đối Môn cũng như những nụ cười hạnh phúc xen lẫn nước mắt của HĐ Lý Gia tràn ngập các trang mạng !!! Xin tri ân Thường Xuân Vân Đài và Thuỷ Ana...hai người bạn đã có công đầu đưa các cuốn sách của Lý Tứ đến với đông đảo bạn đọc !!! Hôm nay, Thuỷ Ana đã là HĐ Lý Gia và Thường Xuân Vân Đài trở thành tri kỉ !!!

Từ lần đầu tiên ấy, thế là các cuốn như Tâm Pháp, Phật Giáo Và Thiền, Anh Lạc Luận 1, Chuyện Trên Mây cũng nối gót lên kệ...và hôm nay, Anh Lạc Luận 2, Chuyện Chi Đây, Tâm Tông và Trò Chơi Trí Tuệ sắp sửa chào đời !!!

Để đánh dấu chặng đường đã qua về những cuốn sách mình !!! Xin chuyển đến các bạn, đoạn văn ghi lại buổi phỏng vấn của một phóng viên báo chí với Lý Tứ xoay quanh chuyện viết sách !!!

01/07/2021

LÝ TỨ

KHÁCH:

1) Tâm Pháp ra đời cùng thời điểm với hai tác phẩm Vô đối môn, Phật giáo và thiền. Nhiều độc giả nói rằng Tâm Pháp là cuốn sách vượt ra khỏi những tác phẩm trước đây của ông bởi có chất văn chương cổ trang trong tác phẩm đậm màu sắc Phật đạo này. Ông có thể chia sẻ nguồn cảm hứng từ đâu để ông viết Tâm Pháp và xây dựng nên dòng Ô Giang cùng các nhân vật đậm chất cổ trang như thế? Ông từng đọc tiểu thuyết cổ trang nhiều không???

LÝ TỨ:

Có thể nói, hồi còn nhỏ, mình thuộc loại “ghiền chữ”, cứ thấy ở đâu có chữ là đọc và đọc, “thượng vàng hạ cám”, mình đọc bất kể những gì bắt gặp! Hồi ấy, trẻ con không có nhiều thứ giải trí như bây giờ. Thế hệ của mình, đọc sách vừa là niềm vui, vừa là văn hoá, và mình đã đọc rất nhiều tiểu thuyết cổ trang. Có lẽ, hình ảnh cũng như văn chương từ tiểu thuyết cổ trang đã một phần nào đó ảnh hưởng đến cách viết của mình sau này!!!

Về cuốn Tâm Pháp, trong một lần mổ mắt, tuy thầy thuốc không cho sử dụng máy tính, nhưng yêu cầu mỗi ngày phải viết điều gì đó để “hộ trì” cho Huynh Đệ đang tu tập, thế là mình viết về chuyện hai con mắt. Dự tính chỉ viết một số bài về đề tài này, nhưng rồi mọi người yêu cầu viết tiếp, thế là mình không dừng được và viết thành một câu chuyện dài.

Trong một lần tình cờ, xem video du lịch giới thiệu về các thắng cảnh, bắt gặp video nói về thôn Lưu Khanh và dòng Ô giang, bối cảnh ở đó phù hợp với câu chuyện dự định viết. Thế là, mình tìm kiếm, tập trung tư liệu có liên quan, xây dựng nhân vật, và bắt tay vào viết Tâm Pháp!!!

KHÁCH:

2) Viết tiểu thuyết cổ trang đã khó, viết tiểu thuyết cổ trang lại mang sứ mệnh “chở những kiến thức Phật đạo” đến với độc giả còn khó hơn. Trong Tâm Pháp, ông không chú tâm khai thác đời sống nội tâm của nhân vật. Mà đi sâu vào nhận thức của nhân vật trên con đường cầu đạo, tu tập. Sự xuất hiện của Trung Nguyên Cửu Tuyệt rồi câu chuyện của Hạng Vũ tự vẫn bên dòng Ô Giang vì nghiệp đao kiếm ... ông muốn gửi gắm tới nhân vật của mình câu chuyện nhân quả của đạo Phật: Một đời phòng hộ bằng gươm đao lại chết vì gươm đao? Hay còn câu chuyện về hư danh của con người không thể buông bỏ???

LÝ TỨ:

Những gì mình viết trong Tâm Pháp, chủ yếu giới thiệu đến người đọc các giá trị cao đẹp của Phật đạo. Một trong những giá trị tuyệt vời đó là, Phật đạo không coi trọng quá khứ của một con người. Dưới nhãn quan của Phật đạo, mọi người trong hiện tại đều bình đẳng, tâm thức của người chưa giác ngộ giống như một hang động, cho dù hang động ấy tăm tối cả ngàn năm, chỉ cần một ngọn đuốc được đốt lên, tức thì hang động đó bừng sáng. Cái sáng của hôm nay, xua tan tất cả tăm tối từ quá khứ và soi sáng đến tận vị lai!!!

Giá trị đẹp nhất của Phật đạo theo mình, là đem đến cho mỗi con người trong hiện tại một đời sống hạnh phúc và bình yên đích thực... Hạnh phúc và yên bình đích thực là thứ mà xưa nay con người luôn ước ao và tìm kiếm... Phật đạo chỉ ra rằng, cái được gọi là hạnh phúc và bình yên đích thực không thể có được từ những thứ bên ngoài như danh vọng, tiền tài, hơn thua, được mất, v.v... vì tính nhân quả của các thứ ấy... mà nó ở ngay trong tâm thức của mỗi người! Cho nên, những ai muốn đi tìm giá trị đích thực của Phật đạo, trong tận cùng sâu thẳm của tâm thức phải biết xả bỏ những gì được coi là hư ảo theo quan điểm của Phật đạo, đây chính là tinh thần vô niệm, vô cầu trong triết lí nhà Phật...!!!

Trung Nguyên Cửu Tuyệt từ bỏ đao kiếm, dòng Ô Giang hết đục đến trong, Hạng Vũ tự vẫn vì thua cuộc... được nêu trong Tâm Pháp chính là những nét chấm phá nổi bật, giúp người đọc tìm thấy những gì cốt lõi nhất của Phật đạo mà Tâm Pháp muốn gởi gắm !!!

KHÁCH:

3) Từng câu chuyện với các nhân vật đều có những luận giải cặn kẽ về kiến thức Phật đạo của nhân vật Lý Tứ trong cuốn sách này giúp nhân vật nhận thức sâu sắc hơn trên con đường tu tập. Tại sao ông lại chọn những nhân vật: Trung Nguyên cửu tuyệt, Người lái đò, Thương gia để giúp ông chở niệm xứ “Tâm – Pháp” mà không phải những thân phận khác???

LÝ TỨ:

Trên đời, mỗi người một hoàn cảnh, một số mệnh, không ai giống ai, tuy nhiên theo mình, tất cả đều có một mẫu số chung đó là, mỗi một nhóm người có thân phận giống nhau, thường cưu mang những trăn trở giống nhau. Cho nên, những nhân vật được chọn trong Tâm Pháp là những con người tiêu biểu mang những thân phận tiêu biểu của xã hội mà chúng ta thường thấy... Vả chăng, trong chừng mực một cuốn truyện, khó có thể đưa vào đó tất cả mọi thân phận ở đời!!!

Khi viết Tâm Pháp và đưa ra những luận giải khác nhau cho từng nhân vật khác nhau để giúp nhân vật ấy giác ngộ, lúc đó mình muốn giới thiệu đến các Huynh Đệ của mình một số kĩ thuật dẫn tâm và khai ngộ... Kĩ thuật dẫn tâm và khai ngộ, có thể nói là một thứ kĩ thuật đặc thù của Phật đạo mà mọi Huynh Đệ Lý Gia cần nắm bắt cho được... Nó chính là “đòn quyết định” để hạ “knock out” phàm tâm của đối tượng trước khi đưa người ấy vào cảnh giới xuất thế! Giống như thầy thuốc phải chữa lành đôi mắt của người mù bẩm sinh trước khi đưa họ đi xem vườn hoa đẹp với những sắc màu!!!

KHÁCH:

4) Ông từng nói với cho học trò, trong tứ niệm xứ có: Thân, Thọ, Tâm, Pháp. Nhưng trong cuốn sách này ông lại nhấn mạnh Tâm Pháp. Ông có thể giải thích kỹ hơn về điều này được không???

LÝ TỨ:

Bốn niệm xứa Thân, thọ, tâm, pháp là bốn nơi chốn người tu hành phải gởi gắm tâm ý vào đó để tư duy, quan sát và tu tập, vì rằng phiền não khổ (hay nghiệp) tác động trực tiếp lên bốn món này.

Tuy nhiên, thân và cảm thọ sở dĩ có nhận lấy quả khổ, chỉ vì tâm và thức mê mờ, câu hữu (gắn chặt, không rời) hai món ấy... Nếu tâm không câu hữu, thức không sinh pháp thì, thân trở thành sắc giải thoát (thân không trói buộc) và cảm thọ trở thành thanh tịnh thọ (ra khỏi khổ vui) ... Do đó, có thể nói tâm và pháp mới là hai đối tượng chính khiến người ta đau khổ hay an vui, nếu giải quyết được hai niệm xứ này là giải quyết tận gốc trận chiến sanh tử khổ! Giống như muốn giải quyết tận gốc chiến tranh, người ta chỉ cần bắt vị tướng chỉ huy đầu hàng, tức thì cuộc chiến kết thúc, bình yên hiện hữu!!!

Còn một lẽ nữa, Phật đạo là đạo giác ngộ, đạo giải thoát và là đạo trí tuệ. Nên khi giải quyết rốt ráo hai niệm xứ là tâm và pháp thì, tâm bây giờ trở thành cơ sở giác ngộ và giải thoát gọi nôm na là Niết Bàn, còn thức sẽ biến thành trí tuệ (hết mờ tối).

KHÁCH:

5) Trong các chương, ông đều có trích dẫn, ví dụ: “Ai biết lý duyên khởi sẽ biết được pháp, Ai biết được pháp sẽ biết được không pháp, Ai biết được không pháp sẽ thấy được nghĩa không, Ai thấy được nghĩa không sẽ thấy được thật pháp. Ai thấy được thật pháp sẽ thấu được Phật pháp.” Tuy nhiên, để thấu được Phật pháp, với một người lần đầu bước chân vào con đường tu tập, cần phải học kiến thức từ đâu giữa vô vàn tác phẩm Phật đạo hiện nay???

LÝ TỨ:

Câu trích dẫn trên, hàm chứa đầy đủ quy trình học tập từ thấp lên cao của Phật đạo. Theo quy trình này, người mới bắt đầu bước chân vào con đường tu tập phải thấu rõ lý duyên khởi để thấy đâu là nguyên nhân hình thành và cách tịch diệt những quan niệm hữu vi từ bốn món thân, thọ, tâm, pháp. Tiếp theo, người ấy tu tập để thành tựu không tâm và không pháp gọi là chứng hai vô sanh. Kế đến thấu suốt nghĩa không đích thực, chân thật chứng nhập cảnh giới vô vi. Sau đó học tập vô lậu trí để thể nhập thật pháp phi hữu phi vô. Và cuối cùng thành tựu viên mãn Phật pháp! Tất cả các tác phẩm viết về Phật đạo chân chánh, mọi kiến thức trong đó đều không rời quy trình trên. Vì thế, người tu hành tìm thấy ở bất kì nơi đâu có các kiến thức theo thứ lớp như vậy, đều có thể học tập !!!

KHÁCH:

6) Chữ Ngã (cái Tôi) không chỉ là vật cản lớn nhất cho con người tu tập học đạo, mà còn là vật cản lớn nhất để con người có thể tìm được cảm giác bình yên trên đường đời. Ông có thể chia sẻ con đường nhanh nhất để diệt ngã cho người tu tập???

LÝ TỨ:

Theo quan niệm của Phật đạo, Ngã (hay cái Tôi) là vật cản lớn nhất trong việc tu hành, và nó cũng chính là tác nhân gây ra mọi hệ luỵ khiến người ta không có được bình yên chắc thật!!!

Tuy vậy, Phật đạo cũng chỉ ra rằng, cái ngã lại không thật có, nó giống như giấc mơ tuy không thật có, nhưng lại xuất hiện trong giấc ngủ! Mà cái gì đã không thật có thì chẳng thể tiêu diệt. Cho nên chủ trương diệt ngã là hình thức “giết người trong mộng”, là phương pháp “dùng lửa dập lửa”, hay “lấy nước làm khô nước”, nhất định những chủ trương như thế sẽ không khả thi! Vì thế, Phật đạo không chủ trương diệt ngã, mà chỉ giúp người giác ngộ tự thân vô ngã, khi giác ngộ đúng đắn điều ấy, cái ngã tự mất. Giống như thức dậy, giấc mơ tự mất! Hoặc mắt hết nhặm, quầng đèn tự diệt! Thiện Tri Thức chính là người có đầy đủ phương tiện thiện xảo đánh thức kẻ ngủ say đang chìm đắm trong mộng mị hữu ngã!!!

KHÁCH:

7) Trong Tâm Pháp, ông đúc kết trong những thân phận nhân vật của ông rằng: Hư danh rỗng tuếch, đánh đổi mạng sống bằng những nghi kỵ, che giấu bằng trang sức hào nhoáng hư ảo, v.v... thứ bền vững trong mỗi cuộc đời chúng sinh là có Phật tánh, sống chân thật giữa người với người quan trọng hơn đầu môi chót lưỡi. Để diệt những hư danh rỗng tuếch trên, thấu hiểu Tâm và Pháp đã đủ để đưa những người còn vô minh đến bến bờ giác ngộ???

LÝ TỨ:

Thấu hiểu Tâm và Pháp trong bốn món thân, thọ, tâm, pháp là hai cơ sở quan trọng giúp người ra khỏi vô minh đến bến bờ giác ngộ... Giống như người ta hiểu rõ bốn phép tính cơ bản của toán học là cộng, trừ, nhân, chia cùng mối liên hệ của những phép tính ấy, nhất định người ta sẽ giải quyết mọi bài toán trên đời!!!

KHÁCH:

8)Ông có cho rằng, pháp môn mà ông đã truyền dạy cho học trò của mình là ưu việt nhất hay không? Theo ông, pháp môn nào mới là tối thượng???

LÝ TỨ:

Mình không theo một pháp môn (riêng biệt) nào! Và, cũng không cho rằng, những điều đã trao đổi với HĐ của mình là ưu việt nhất. Vì rằng, tu tập trong Phật đạo là để giúp ta nhận ra “bản lai các pháp tự nó bình đẳng”!!! ... Khi nào còn thấy điều mình dạy là hay là ưu việt, điều người kia nhận thức là tầm thường, v.v... Thì phải biết rằng, sự so sánh, phân biệt cao hạ này đang là cản trở lớn nhất trên con đường tìm về chân lí!!! ... Phân biệt cao thấp là tại tâm người, chứ chẳng phải pháp có cao thấp!!!

Về câu hỏi pháp môn nào là tối thượng? Theo quan điểm cá nhân, mình không thấy có một pháp môn riêng lẽ nào gọi là tối thượng... Và theo mình, tất cả các pháp môn của Phật đều tối thượng nếu biết ứng dụng cho từng trường hợp cụ thể...!!!

Pháp môn là những lời Phật dạy, mỗi lời dạy phù hợp với một số đối tượng nhất định, khi người ta đem lời dạy đó để thực hành trong đời sống gọi là pháp môn!!! Giống như không có một thứ thuốc nào là tối thượng, mỗi loại thuốc chỉ trị được một số bịnh nhất định... Trên đời, không có thứ thuốc nào chữa tất cả các bệnh!!! ... Vì thế, cái được cho là tối thượng hay không, còn tuỳ thuộc vào thứ thuốc ấy có trị đúng bệnh của ta hay không???

Giống như không có một món ăn nào được coi là tối thượng!!! ... Món ăn nào hợp với khẩu vị của mình món ăn đó là tối thượng (với ta), nhưng không nhất định phù hợp (hay tối thượng) với người khác!!! ... Và, tuy tất cả lời dạy của Phật đều là thuốc chữa (tâm) bệnh... Nhưng, một người không rành về y học, không biết bắt mạch kê toa, mà tự ý bốc thuốc cho mình hoặc cho người uống (hoặc tất cả các thứ bệnh đều dùng chung một loại thuốc), hành động này nhất định sẽ phải trả giá!!! ...

Xin cảm ơn các câu hỏi thú vị!!!

LÝ TỨ

- HÌNH ẢNH DEMO BÌA TÂM TÔNG VÀ TRÒ CHƠI TRÍ TUỆ !!!

HỌP MẶT - GIAO LƯU - HĐ LÝ GIA MIỀN BẮC TẠI AN NHIÊN CUNG - HÀ NỘI - 10/01/2026 !!!

LỄ TỔNG KẾT - TRAO TẶNG CÁC DANH HIỆU CHO HĐ MIỀN BẮC - CHÀO MỪNG SINH NHẬT LÝ GIA TẠI AN NHIÊN CUNG- HÀ NỘI - 11/01/2026 !!!

Hy vọng, với những kiến giải trong bài viết này, sẽ giúp các bạn có cái nhìn sơ bộ, có được định hướng tối thiểu và biết rõ việc học Nhất Thiết Trí của Đạo Đế là học những gì và phương pháp học tập ra sao.

Tâm Tông & Trò Chơi Trí Tuệ - Tác Giả Lý Tứ

I. DẪN NHẬP

Trong đời và cả Phật đạo, trí tuệ được ví như một viên ngọc quý bởi những giá trị nhất định của nó. Ngọc quý thuộc về vật chất, trí tuệ thuộc về tinh thần.

- Ngọc quý là viên ngọc có độ tinh khiết tuyệt đối, ổn định, khả năng chiết quang và phản quang mạnh, có độ cứng nhất định, chống ăn mòn. Sau khi chế tác, mài dũa, các mặt của nó đều ánh lên sự lấp lánh mà không có một vật thể nào trên đời sánh được!

- Trí tuệ trong Phật đạo là sự thuần khiết siêu việt tuyệt đối của tâm và trí. Khi tiếp cận, người có mắt sẽ nhận ra sự lấp lánh đặc trưng từ các mặt cơ bản của nó!

Để có được một viên ngọc quý, ngoài sự hình thành do quá trình địa chất tự nhiên, viên ngọc đó còn phải trải qua sự mài dũa, cắt gọt từ những nhà chuyên môn, để viên ngọc thô trở thành viên ngọc giá trị. Phật dạy: “Hết thảy chúng sinh đều có Phật tánh”.

Phật tánh trong mỗi chúng sanh như những viên ngọc thô đang lẫn khuất trong vô vàn khoáng vật cùng đất đá của tâm thức hư vọng. Muốn tìm thấy viên ngọc này, người ta phải cất công tìm kiếm bởi những con người có chuyên môn cao và những công cụ đặc biệt. Sau khi tìm được, viên ngọc thô được các nghệ nhân kim hoàn chế tác thành những viên ngọc quý hiếm, có giá trị trong đời!

II. NHỮNG MÔN HỌC CƠ BẢN CỦA ĐẠO ĐẾ

Trong Phật đạo, Tứ Diệu Đế chính là quy trình hoàn hảo, giúp người tu hành đi tìm viên ngọc Phật tánh từ chính họ, mà từ lâu nó bị lẫn khuất bởi các thứ nhiễm ô thế tục hoà lẫn với tâm thức hư vọng. Sau đó, qua bàn tay khéo léo của giáo pháp, viên ngọc thô Phật tánh lại một lần nữa, được chế tác để trở thành những viên ngọc Trí Tuệ quý hiếm trong đời. 

Và, Đạo Đế chính là công cụ chế tác ngoạn mục, có thể biến viên ngọc thô Phật tánh (đã tìm thấy từ quy trình tìm kiếm của ba Đế trước) này trở thành Trí Tuệ siêu việt! Điều này được minh hoạ trong Kinh Đại Niết Bàn, đại ý như sau: “Trước khi thọ thực, thân Bồ Tát là nhục thân (tâm thức phàm phu).Thọ thực xong (Giác Ngộ chân lý), Bồ Tát nhập Kim Cang Tam Muội tiêu hoá thức ăn (thể nhập chân lý), biến nhục thân thành Kim Cang thân (hết Khổ, dứt Tập, chứng Diệt Đế). Thấy Phật tánh (ra khỏi vô minh, kiến Bổn Tánh), thành Đẳng Chánh Giác (Thành tựu Đạo Đế, viên mãn Đại Trí Tuệ)”.

Nếu như, viên ngọc mà người đời cho là quý hiếm, được đánh giá bởi độ thuần khiết và sự lấp lánh, không ô tạp hay tỳ vết từ trong ra ngoài, được nhìn thấy xuyên suốt qua các mặt của nó thì Trí Tuệ trong Phật đạo chính là sự thuần khiết siêu việt của tâm và trí người tu hành, được ảnh chiếu xuyên suốt từ trong ra ngoài, được nhìn thấy bởi những người mắt sáng (trong giao tiếp) qua tám mặt cơ bản của nó.Điều này đã được Đấng Tam Giới Tôn khái quát trong Thập Bát Bất Cộng là:

“− Nhứt thiết thân nghiệp tùy trí huệ hành: Hết thảy nghiệp của thân, tùy theo trí huệ mà tạo tác. − Nhứt thiết khẩu nghiệp tùy trí huệ hành: Hết thảy nghiệp của miệng tùy theo trí huệ mà tuyên thuyết. − Nhứt thiết ý nghiệp tùy trí huệ hành: Hết thảy nghĩ suy của ý, tùy theo trí huệ mà thấu suốt...”

Tám mặt cơ bản của Trí Tuệ chính là tám sự chân chánh tuyệt đối của Phật đạo. Trí Tuệ, là một khái niệm mơ hồ, mênh mông và khó nhận biết, chỉ khi nào người ta nhìn vào một mặt cơ bản bất kỳ nào đó của người tu hành mà, ở đó người ta nhận ra nét siêu việt, sự thông suốt, không ô tạp và hiện lên những ảnh quang lấp lánh đặc trưng của Đạo Pháp. Chừng ấy, sự xác chứng về viên ngọc Trí Tuệ của Phật đạo được coi là hiện hữu trong vị tu hành ấy!

Viên ngọc Trí Tuệ của Phật đạo có tám mặt cơ bản, tám mặt này giáo pháp gọi là Bát Chánh Đạo. Bát Chánh Đạo gồm: Chánh Kiến, Chánh Tư Duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm và Chánh Định. Cũng giống như một viên ngọc quý, không phải ngẫu nhiên mà nó có được sự hoàn hảo ở các mặt Muốn có được sự hoàn hảo, viên ngọc đó phải được thông qua quá trình chế tác vô cùng công phu và tinh tế. Cũng như vậy, tám mặt cơ bản (bát chánh) của viên ngọc Trí Tuệ, muốn có được sự hoàn hảo và lấp lánh dưới ánh sáng Đạo Pháp, nó cũng phải được thông qua quá trình học tập và rèn luyện chuẩn mực. Vì thế, Bát Chánh Đạo chính là tám môn học cơ bản, sau khi thông suốt tám môn học này, nó có năng lực phản chiếu những gì được coi là ưu việt và chân chánh nhất của Đạo Trí Tuệ. Hay nói khác hơn, Bát Chánh Đạo gồm tám môn học của Đạo Đế, thành tựu hoàn hảo tám môn học này, sẽ có được một Trí Tuệ chân chánh siêu việt, được gọi là Nhất Thiết Trí. Trong kinh, chư Thiên thường khen ngợi Bát Chánh Đạo là “Độc đạo, an ổn và bất tử”!

III. TÊN GỌI CÁC MÔN HỌC

Tám môn học của Đạo Đế là: Chánh Kiến, Chánh Tư Duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm và Chánh Định. Tám môn học này, khi thành tựu viên mãn sẽ ẩn tàng trong nó những Tam Muội Môn và Giải Thoát Môn của Phật đạo. Có nghĩa rằng, các Tam Muội Môn hay Giải Thoát Môn của Phật đạo chỉ là hệ quả tất yếu của sự thấm nhuần và thông đạt Giáo Pháp, tức ngữ và nghĩa không hai. Nếu có một Tam Muội Môn hay Giải Thoát Môn nào không được soi sáng bởi ngọn đuốc Giáo Pháp đều không thuộc về các Đạo Quả trong Phật đạo!

Tất nhiên, trong chừng mực nào đó, người tu hành sử dụng các tên gọi thuần tuý của Bát Chánh Đạo như Chánh Kiến, Chánh Tư Duy, v.v... thay vì gọi tên tám môn học về Bát Chánh là Thấu Thị Môn, Thẩm Sát Môn, v.v... cũng không có gì sai. Vì rằng, trong tu học, danh tướng không quan trọng, điều quan trọng nhất là: Ta đã học được môn học đó hay chưa, học bằng cách gì, học ở đâu và đến lúc nào mới thành tựu viên mãn các Đạo Phẩm này? Cho nên, cái được gọi là Trí Tuệ trong Phật đạo, không phải chỉ đơn thuần nhận biết qua những tên gọi hoặc định nghĩa như thế này hay thế kia... Mà, nó phải thật sự lấp lánh và rực sáng dưới mọi góc nhìn của Đạo Pháp!

Để phân biệt giữa môn học và sự thành tựu sau khi học, tức là học để có Chánh Kiến khác với người đã thành tựu Chánh Kiến, người xưa tạm đặt tên cho các môn học của Bát Chánh Đạo theo cách gọi riêng để dễ nhận biết...

III.1. Thấu Thị Môn (Môn học về Chánh Kiến)

Học cách trực nhận và thấu đáo như pháp (về Thánh Pháp lẫn Thế Pháp). Khi thành tựu hoàn hảo, sẽ có được Chánh Kiến.

III.2. Thẩm Sát Môn (Môn học về Chánh Tư Duy)

Học cách suy nghĩ, phản biện thấu đáo như pháp. Khi thành tựu hoàn hảo, sẽ có được Chánh Tư Duy.

III.3. Đẳng Ngữ Môn (Môn học về Chánh Ngữ)

Học cách thức tuyên thuyết như pháp. Khi thành tựu hoàn hảo, sẽ có được Chánh Ngữ.

III.4. Đại Hạnh Môn (Môn học về Chánh Nghiệp)

Học về Bồ Tát Hạnh như pháp. Khi thành tựu hoàn hảo, sẽ có được Chánh Nghiệp.

III.5. Đại Đạo Môn (Môn học về Chánh Mạng)

Học về Bồ Tát Đạo như pháp. Khi thành tựu hoàn hảo, sẽ có được Chánh Mạng.

III.6. Thật Nghĩa Môn (Môn học về Chánh Tinh Tấn)

Học về Trung Đạo Đệ Nhất Nghĩa như pháp. Khi thành tựu hoàn hảo, sẽ cho ra Chánh Tinh Tấn.

III.7. Đẳng Trì Môn (Môn học về Chánh Niệm)

Học các thứ Tâm Vô Lượng như pháp. Khi thành tựu hoàn hảo, sẽ có được Chánh Niệm.

III.8. Chân Giác Môn (Môn học về Chánh Định)

Học về Đại Niết Bàn như pháp. Khi thành tựu hoàn hảo, sẽ có được Chánh Định.

Thành tựu hoàn hảo tám môn học chân chánh nói trên, gọi là người tu hành thành tựu Đạo Đế. Thành tựu Đạo Đế, sẽ là người tu hành có Trí Tuệ chân thật trong Phật đạo, hay còn gọi là đắc thành Nhất Thiết Trí, người sở hữu trí này còn gọi là Hy Hữu Trí. Đây là thứ trí tuệ thuần khiết, không ô tạp, bất hoại, đệ nhất lành, tối thượng chân chánh. Trí tuệ này, được ảnh chiếu qua tám mặt cơ bản của nó, mà: Những ai có mắt, nhất định sẽ thấy giá trị tuyệt đối của Đạo Pháp thông qua những lấp lánh từ sự ảnh chiếu này!

Nếu, Trí Tuệ là mặt trời thì, Bát Chánh Đạo chính là những tia sáng từ mặt trời ấy chiếu đến nhân gian, làm cho cả nhân gian bừng sáng, và những ai có mắt, như thật biết rằng: Mặt trời kia là một thực hữu, đang soi sáng giữa cuộc đời này!

IV. Ý Nghĩa, Nội Dung Và Phương Pháp Học Tập Các Môn CƠ BẢN Của ĐẠO ĐẾ Thuộc XUẤT THẾ GIAN Thượng Thượng (Còn Gọi Là Học Nhất Thiết Trí)

IV.1. Ý NGHĨA (MỞ RỘNG)

• Nếu, Tứ Diệu Đế là bốn cấp học từ thấp lên cao, có năng lực giáo dục một phàm phu vô văn trở thành người có trí tuệ trong Phật đạo. Thì 37 phẩm, là giáo trình giảng dạy hoàn hảo, gồm 37 môn học từ thấp lên cao, giúp người học thành tựu mục tiêu học tập.

• Nếu, Tứ Diệu Đế có ba tầng nghĩa gồm: Tục Đế, Thánh Đế và Chân Đế. Thì 37 phẩm cũng có ba tầng nghĩa tương ưng với các tầng của Tứ Đế. Vì thế, 37 phẩm còn có các tên là Trợ Đạo, Trợ Bồ Đề và Đạo Phẩm. Sự tương ưng này cho thấy, việc giải thích về 37 phẩm ở Tục Đế khác Thánh Đế, Thánh Đế khác Chân Đế.

Và trong chừng mực nào đó của tầng nghĩa Chân Đế, 37 phẩm bây giờ lại trở thành môn học chuyên biệt của Thấu Thị Môn và Thẩm Sát Môn (Chánh Kiến và Chánh Tư Duy) trong quy trình học Nhất Thiết Trí. Có xét đến đây, ta mới thấy sự hoạt dụng đến vô tận của Tứ Đế và 37 phẩm. Nếu, mỗi một Đế như một cấp học. Thì 37 phẩm hay 37 môn học được phân chia cho từng mỗi cấp học phù hợp với trình độ nhận thức về Đạo Pháp như sau:

a) Cấp Khổ Đế & Tập Đế (cấp I & cấp II) gồm các môn học: Tứ Niệm Xứ, Tứ Chánh Cần, Tứ Như Ý Túc. Gọi chung là Tư Lương Vị. Đây là hành trang tri thức tối thiểu, giúp người học vượt qua tám món khổ của nhân gian, cùng mười món Kiết Sử đã cột trói hữu tình trong ba cõi bằng chính sự Giác Ngộ tối sơ, gọi là Sơ Ngộ. Vị tu hành này tâm thức bắt đầu chảy vào dòng Giác Ngộ!

b) Cấp Diệt Đế (cấp III) gồm các môn học: Ngũ Căn, Ngũ Lực, Thất Giác Chi. Gọi là Kiến Đạo Vị. Đây là nhóm tri thức thuộc về Xuất Thế Pháp, có công dụng đưa người từ bến bờ Xuất Thế, tiến sâu vào Đạo Quả Xuất Thế trở thành một vị Thánh thực thụ trong Phật đạo, hoàn thành mục tiêu cuối cùng của Phạm Hạnh. Như người đi tìm lõi cây, đã tìm được một lõi cây đích thực, đúng nghĩa Thành toàn Đạo Quả Giải Thoát!

c) Cấp Đạo Đế (cấp IV) gồm các môn học: Chánh Kiến, Chánh Tư Duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm và Chánh Định. Gọi là Tu Đạo Vị.

Đây là nhóm tri thức thuộc về Xuất Thế Gian Thượng Thượng, có công dụng biến lõi cây đã tìm được (ở cấp III) trở thành một vật phẩm vô giá mang đến nhiều lợi ích cho đời. Nói khác hơn, tám môn học chân chánh này, giúp một vị Thánh trong Phật đạo trở thành những Bồ Tát thực thụ, trở thành một Đạo Sư đúng nghĩa, với Trí Tuệ Siêu Việt có thể ung dung trở lại thế gian (nhập Pháp Giới, nhập Thế), dùng con thuyền Bát Nhã sẵn sàng đưa người qua khỏi bến mê, đến bờ Giác Ngộ. Thành tựu Đạo Trí Tuệ!

IV.2. NỘI DUNG & PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP (MỞ RỘNG)

Cũng giống như các môn học ở đời, cũng chừng ấy môn học, nhưng tùy vào cấp lớp mà người học được nâng dần nội dung từng môn học từ thấp lên cao, từ dễ đến khó, từ cạn đến sâu, từ hẹp đến rộng, từ đại cương đến chi tiết, các môn học của Phật đạo trong thực tế cũng gần giống như vậy. Chỉ cần nhìn vào một vài giải thích đơn cử của Phật đạo, ta có thể dễ dàng nhận ra điều này. Ví dụ: Đồng một Bát Chánh Đạo, nhưng khi giải thích về Chánh Kiến, Chánh Tư Duy hay Chánh Niệm ta thấy có ba cách giải thích khác nhau (từ cạn đến sâu) của Tục Đế, Thánh Đế và Chân Đế.

• Đối với Tục Đế và Thế Luận: Khi Luận Về Chánh Kiến hay Chánh Tư Duy, các luận giả thường đưa ra những luận cứ mang nặng ý nghĩa luân lý đạo đức ở đời hơn là đứng trên quan điểm Giác Ngộ... Ví dụ: “Chánh Kiến có nghĩa là thấy nghe, hay biết một cách ngay thẳng, công minh, chánh trực, rõ ràng, cụ thể, không chủ quan...”. Hoặc “Chánh kiến phải phù hợp với luật nhân quả và phải tương ưng với điều thiện, và mang lại an lạc trong hiện tại và tương lai...”. Ví dụ về Chánh Tư Duy: “Chánh Tư Duy có nghĩa là suy tư, suy ngẫm về mười điều thiện và mười điều ác, do sự tư duy như vậy ta nhất định sống trong mười điều lành và luôn luôn loại trừ mười điều ác, mỗi khi có điều gì khởi lên trong ta, ta tư duy suy ngẫm và hiểu rõ nó thiện hay là ác, nếu là ác pháp thì ngay đó ta liền đẩy lui ra khỏi tâm ta...”

• Đối với Thánh Đế hay Xuất Thế Đế: Định nghĩa về Chánh Kiến, Chánh Tư Duy hoặc Chánh Niệm thường không mang nặng luân lý đạo đức ở đời như Tục Đế. Mà những định nghĩa của Thánh Đế thường xoáy sâu vào tâm thức, buộc người thính pháp nhân đó mà dừng sinh tâm dừng sinh pháp (dừng sinh diệt), đưa thẳng nguồn tâm trực chỉ Niết Bàn Vô Sanh. Ví dụ: “không thấy một pháp mới gọi là Chánh Kiến...”. Hoặc “tịch diệt mọi suy lường gọi là Chánh Tư Duy”. Hay “vô niệm mới là Chánh Niệm”!

Ta thấy, cả ba định nghĩa điển hình ở trên, vượt ra mọi thế thường của một định nghĩa được coi là chuẩn mực của thế gian. Trong các định nghĩa ấy, luôn luôn hàm chứa ý vị của Đạo Xuất Thế, cả người khai thị lẫn người thính pháp sau khi nói và nghe xong, đồng tịch diệt các thứ nhân duyên tạo tác hữu vi!

• Đối với Chân Đế hay Đạo Đế của Xuất Thế Gian Thượng Thượng: Chánh Kiến, Chánh Tư Duy nói riêng, và Bát Chánh Đạo nói chung, càng không giống Tục Đế lẫn Thánh Đế cả về cách định nghĩa, cách đặt khái niệm cũng như nội dung học tập... Ở tầng bậc này, tám môn học của Bát Chánh Đạo đề cao nhận thức tuyệt đối về tánh tướng của các pháp hơn là những định nghĩa mang tính giáo dục của giáo khoa thư hay khai thị. Vì rằng, có nhận thức tuyệt đối về tánh tướng của một pháp, mới có thể nhìn ra những duyên cớ trôi lăn của một hữu tình trước pháp đó. Có thấu tột tánh tướng, có biết rõ những nẽo đường trôi lăn, có thâm nhập những tầng bậc Giác Ngộ sai khác trong tâm thức một hữu tình. Chừng đó, cơ hội vạch một con đường, đốt một ngọn đuốc soi sáng cho hữu tình ấy đi từ mê đến giác, từ giác đến trí mới không sai lệch (gọi là như pháp).

Những định nghĩa, những khái niệm, những nội dung học tập nào, thể hiện được các phần việc nêu trên, chính là nội dung giảng dạy và học tập của Đạo Đế thuộc Đạo Trí Tuệ!

Tóm lại, nội dung các môn học của Đạo Đế mang nặng sự trực nhận qua cửa ngõ “tương thông tâm ý” giữa Thầy và Trò hơn là dựa trên ý nghĩa văn tự bằng những suy lường cố hữu, hay các định kiến cột buộc của tâm thức, hoặc những tri kiến đậm chất giáo điều của Ba Thừa. Ta thấy, khi Thiện Tài đi cầu Nhất Thiết Trí trên 50 nhà Thiện Tri Thức. Chỉ bằng sự thành tâm, chỉ bằng những quan sát thông qua thân khẩu ý của các vị Thiện Tri Thức, Thiện Tài đã nhận ra tất cả. Tất cả ở đây chính là sự biểu hiện siêu việt của Đạo Bất Cộng từ các vị Thiện Tri Thức ấy, thông qua các hành hoạt, sức lưu xuất, tất cả mọi thị hiện nếu có, đều không ngoài phương tiện giáo hoá. Những hình ảnh trực quan này, là thông điệp chứa đựng đầy đủ cả nội dung lẫn hình thức của Đạo Trí Tuệ, nó giúp người học trực nhận ra những gì được coi là đỉnh cao Đạo Pháp mà mình cần vươn tới.

Có thể nói, bất cộng Thanh Văn, Duyên Giác và Bồ Tát Quyền Thừa chính là trọng tâm của tám môn học ở Đạo Đế. Ta có thể tìm thấy những quan điểm đặc trưng về việc thấu suốt tánh tướng vạn pháp của Đạo Trí Tuệ thông qua các Bất Cộng Pháp. Từ đó, người tinh ý, có thể trực nhận ra rằng: “điều gì mới là mục tiêu tối thượng của Trí Tuệ”. Chừng ấy, việc thấu rõ nét độc đáo của việc dạy và học Trí Tuệ ở Đạo Đế không còn là ẩn số! Xin giới thiệu một số Bất Cộng Pháp tượng trưng: − Vô bất tri dĩ xã: Điều gì chưa biết, chưa xả (thấu tột nguồn cơn, tự xả). − Dục vô diệt: Các dục không diệt (tánh tướng các pháp vô sanh, vô bất sanh).− Tinh tấn vô diệt: Sự tinh tấn không thối thất (nhất thiết pháp giai thị Phật pháp). − Niệm vô diệt: Ý niệm không quên mất (niệm và vô niệm đồng vô). − Huệ vô diệt: Hiểu biết không tổn giảm (các pháp tự giải thoát). − Giải thoát vô diệt: Giải thoát không hư hoại (tánh tướng các pháp tự không). − Giải thoát tri kiến vô diệt: Giải thoát tri kiến không cùng tận (rõ biết tánh tướng các pháp chưa từng sanh cũng chưa từng diệt) ^[[1]] ...

IV.3. SỰ CẦN THIẾT PHẢI HỌC CÁC MÔN CƠ BẢN ĐẠO ĐẾ TRONG QUÁ TRÌNH THÀNH TỰU TRÍ TUỆ

Như đã nói ở phần trên: “Nếu, Trí Tuệ là mặt trời thì, Bát Chánh Đạo chính là những tia sáng từ mặt trời ấy chiếu đến nhân gian, làm cho cả nhân gian bừng sáng, để những ai có mắt, như thật biết rằng: Mặt trời kia là một thực hữu, đang lặng lẽ soi sáng giữa cuộc đời này!”. Đức Phật, ngoài những danh xưng tốt đẹp mà ta đã biết, Ngài còn được gọi là Bậc Đại Trí Tuệ. Trí Tuệ, chính là đỉnh cao của Phật đạo. Tu hành mà chưa hoặc không có hoài bảo đạt đến đỉnh cao này sẽ là một nghịch tử không biết kế thừa sự nghiệp Tổ Tiên, điều này đã được Thế Tôn căn dặn nhiều lần trong các buổi thuyết pháp!

Vì thế, đối với bốn cấp học của Tứ Đế... Bốn đế này chỉ được coi là Diệu (trong Tứ Diệu Đế), khi nào người tu hành học tập và thành tựu viên mãn đủ bốn cấp học. Cũng giống như một viên ngọc được coi là quý, khi nào viên ngọc này được tìm thấy, lại được mài dũa để các mặt của nó có sức phản quang tối ưu và lấp lánh khi ánh sáng rọi đến. Giả sử, có một viên ngọc thô lẫn lộn trong mớ hỗn độn gạch đá tạp vật không giá trị từ cộng đồng những người kém hiểu biết, không có năng lực phát hiện. Thử hỏi, giá trị đích thực của viên ngọc đó là gì? Nó có được coi là một viên ngọc hoàn hảo đích thực trước thực tế này hay không?

Trí Tuệ của Phật đạo cũng như vậy. Viên ngọc Trí Tuệ phải được phát hiện từ Khổ Đế, Tập Đế, Diệt Đế và phải được gia công mài dũa bởi tám môn học của Đạo Đế mới có được tám mặt rực rỡ chân chánh. Chỉ cần một môn học khiếm khuyết, một mặt tì vết, không thành tựu như ý, nhất định Trí Tuệ ấy chẳng thể được coi là viên mãn trong Phật đạo! Khác với Thanh Văn Trí, khác với Duyên Giác Trí, khác với Bồ Tát Quyền Thừa Trí. Thứ Trí Tuệ được học tập bởi tám môn học của Đạo Đế là thứ Trí Tuệ đem lại lợi ích cho muôn loài, vì muôn loài mà thành tựu (còn gọi là Đạo Nhất Thừa). Nó là độc đạo dẫn đến Vô Thượng Bồ Đề ở vị lai. Nó chính là hạt nhân của Sanh Mẫu Trí, một thứ Trí sanh ra tất cả các quả vị trong Phật đạo!

V. QUYẾT NGHI

Hỏi: Tại sao trong tám môn học của Đạo Đế lại có thêm chữ “như pháp”?

− Đáp: Có đến hai chữ là chữ như và chữ pháp! Nếu một chữ thì, hoặc như, hoặc pháp, thì sao gọi là “như pháp” được?

Hỏi: Đúng là “như pháp” có đến hai chữ!

− Đáp: Hai chữ “như pháp” khác với ba chữ “không như pháp” ...  Bởi lẽ, đã có quá nhiều sự giảng dạy tám môn học của Bát Chánh (cũng như 37 môn học của Tứ Đế) không như pháp... Nên hai chữ “như pháp” ở đây thuộc về điều kiện, loại “điều kiện ắt có và đủ” để khi học xong, người học có thể thành tựu các Đạo Quả Xuất Thế và Trí Tuệ trong Phật đạo vậy!

Hỏi: Thành tựu tám môn học của Đạo Đế, đã là một vị Phật tại thế hay chưa?

− Đáp: Thành tựu tám môn học của Đạo Đế chỉ mới như viên ngọc quý vừa chế tác xong. Hay nói khác hơn, coi như cơ bản đã có tiền, nhưng tiền đó còn ở trong túi thiên hạ nhà giàu. Muốn có tiền thực thụ, viên ngọc này phải được đem ra đấu giá ở chợ đời, khi nào có vô lượng Đại Gia đến hùn tiền và vàng để mua, chừng ấy mới được coi là giá trị đích thực của viên ngọc được định đoạt!

Hỏi: Có một người nào trong đời, không thông qua sự phát hiện và chế tác của Tứ Đế mà hoàn thành Đạo Nghiệp Trí Tuệ hay không?

− Đáp: Có! Có! Hình như Cô Tấm trong chuyện cổ tích có được sự may mắn đó!

Hỏi: Nếu nói như vậy, Thích Ca trước khi thành Phật học các thứ ấy ở đâu?

− Đáp: Theo Phật kể lại, tiền thân của Ngài đã được mài dũa viên ngọc Trí Tuệ bởi nhiều Đức Phật quá khứ. Trong hiện kiếp, Thích Ca túng tiền, đem nó đến chợ đời ở Ta Bà đấu giá. Và năm anh em Kiều Trần Như là những Đại Gia đầu tiên trong vô số Đại Gia sau này như Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, v.v... và cả chúng ta cùng con cháu chúng ta trong mai hậu xúm nhau hùn tiền vàng để mua. Sau hơn 2500 năm ngả giá, giá trị đích thực của viên ngọc Trí Tuệ từ Thích Ca Mâu Ni đã được định đoạt. Nhờ thế, viên ngọc này mới được đem ra trưng bày và lưu giữ đến bây giờ!

Hỏi: Trong câu hỏi, có đề cập đến các Tam Muội Môn, các Giải Thoát Môn. Vì sao, trong bài viết này không đề cập đến các thứ ấy?

− Đáp: Ai bảo rằng không? Trong bài viết có đề cập đến vô số Giải Thoát Môn cùng vô số Tam Muội Môn. Nhưng, nó lẫn khuất dưới dạng văn tự thô thiển của thế gian. Chỉ những người có trí bén cùng hai con mắt sáng, lại nhìn thấu ý nghĩa đằng sau lớp vỏ văn tự, mới có thể phát hiện giá trị đích thực của các Tam Muội Môn cùng Giải Thoát Môn nằm ở đâu trong mớ hỗn độn văn tự thô thiển ấy!VI

VI. LƯU THÔNG

Các bạn! ... Hy vọng, với những kiến giải trong bài viết này, sẽ giúp các bạn có cái nhìn sơ bộ, có được định hướng tối thiểu và biết rõ việc học Nhất Thiết Trí của Đạo Đế là học những gì và phương pháp học tập ra sao. Có lẽ, đọc đến đây, các bạn đã có thể tự trả lời những thắc mắc về 3 câu hỏi trong Trò Chơi Trí Tuệ 2018/04.

Chúc các bạn sớm trở thành những Lão Lái Đò không biết mệt mỏi vì vạn loại hữu tình ở vị lai!

                                                               LÝ TỨ (12-02-2018)

                                                       27 tháng Chạp năm Đinh Dậu

--------------------------------------

[[1]] Các bạn có thể tham khảo thêm cách dạy và học Đại Thừa Pháp là như thế nào, qua câu chuyện tiền thân Thích Ca Mâu Ni cầu Đại Thừa Đạo với vị Tiên Ngũ Thông Đề Bà Đạt Đa trong Kinh Diệu Pháp Liên Hoa.